florinamak

Τα Θεοφάνια στη Φλώρινα το 1918

2012-01-07T06:29:00.000-08:00

Φλώρινα, 1918. Θεοφάνια. Επίσκεψη του στρατηγού Guillaumat στη Φλώρινα (1918). Ελληνική ημέρα της γιορτής (Θεοφάνια). Tελετή της κατάδυσης του Σταυρού.

Πρόκειται για φωτογραφικό ντοκουμέντο της περιόδου του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και ειδικότερα από την παρουσία των Γαλλικών και των συμμαχικών στρατευμάτων της Αντάντ στην περιοχή της Φλώρινας.

AT FLORINA

2011-07-07T00:08:00.000-07:00

'WE found Florina one of the most interesting towns in the Balkans. Long under the rule of the Turk, it possessed a distinctly Oriental aspect which gave it charm. It nestled at the foot of some high hills which had been the scene of heavy fighting in the dispute for its possession. The town itself had suffered little, if any, in the fighting. Its long main street followed a valley, turning and twisting. Booths and bazaars lined the thoroughfare and in places vines had been trained to cover it. There were innumerable tiny Turkish cafés, yogart shops, little shops where beaten copperware was hammered out, other booths where old men worked on wooden pack-saddles for burros. There were artisans in silver and vendors of goat's-wool rugs. The streets were always alive with "the passing show," for the normal population of fifteen thousand souls had been greatly augmented by the influx of refugees from Monastir. There was an air of unreality about the place, an indefinable theatricalism which gave one the sense of being part of a play, a character, and of expecting, on rounding a corner, to see an audience and then to hear the playing of the orchestra.
It was while on duty at the hospital at Florina that I made the first run into Monastir. My journal for December 2 reads:

"At one o'clock this afternoon received orders to proceed to Monastir en raison de service. My passengers were two corporals. It has been a cold, overcast day, the clouds hanging low over the snow-capped mountains. A cold, penetrating wind hit us in the face as we drew away from the hospital.

"Where the Florina road joins the main caravan road to Monastir, we passed from Macedonia into Serbia. Here we turned sharply toward the north. The flat fields on either side were cut up with trenches, well made, deep ones, from which the enemy was driven less than a fortnight before, and shallow rifle pits which the French and Serbs had used in the advance. Even now, so soon after their evacuation, they were half filled with water. Everywhere there was evidence of big gun-fire and in one place where we crossed a bridge the ground for yards about was an uninterrupted series of craters. For the first time in the war I saw piles of enemy shells and shell cases showing that his retreat had been unpremeditated and hasty. In one place stood a dismantled field piece.

ROBERT WHITNEY IMBRIE*

*From Behind the Wheel of a War Ambulance. Courtesy of Robert M. McBride & Company of New York.

http://www.ourstory.info/library/2-ww1/AFShist/AFS1j.htm

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΙΜΗΝ ΤΩΝ ΕΥΕΡΓΕΤΩΝ ΑΔΕΛΦΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΣΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ

2011-07-05T05:33:00.000-07:00

Εκδήλωση προς τιμήν των ευεργετών αδελφών Δημητρίου, οι οποίοι είχαν ιδρύσει πολλά εκπαιδευτήρια στο Μοναστήρι. Τα αδέλφια Θεοχάρης και Ιωάννης Δημητρίου, αν και εγκατεστημένοι στην Αλεξάνδρεια, έχτισαν στη γενέθλια γη στο Μοναστήρι το Κεντρικό Παρθεναγωγείο και το Ελληνικό Δημοτικό Νοσοκομείο, παρέχοντας ετήσια επιχορήγηση για τη συντήρηση των ιδρυμάτων. Παράλληλα χορήγησαν χρήματα για την ανακαίνιση πολλών ακόμη δημοτικών σχολείων. Στη φωτογραφία διακρίνεται πλήθος κόσμου, που έχει συγκεντρωθεί για να τιμήσει τους ευεργέτες. Διακρίνονται πολλά παιδιά, εκπρόσωποι του κλήρου, προεξάρχοντος του μητροπολίτη, και της ελληνικής κοινότητας, καθώς και κάποιες γυναίκες. Στο στολισμένο μετάλλιο, το οποίο κρατούν μικρά παιδιά, αναγράφεται 'ΤΟΙΣ ΜΕΓΑΛΟΙΣ ΕΥΕΡΓΕΤΑΙΣ ΑΔΕΛΦΟΙΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΣ ΕΥΓΝΩΜΟΝΟΥΣΑ'.

Demonstration in honor of benefactor brothers Dimitriou, who established many schools in Monastiri. Those brothers, Theoharis and Ioannis DImitriou, were living in Alexandria, the built in mother earth Monastiri the Central Girls in Alexandria and the Greek municipal hospital, providing annual funding for the maintenance of institutions. They also granted money for the renovation of many more elementary schools. In the photo distinguished crowd of people which concentrated to honor the brothers. Many kids are in the crowd, representatives of the clergy, and from the Greek committee, and women. In the decorated medal, which hold it the small children, there is an inscription that says ‘ The Greek committee is grateful to the benefactor brothers Dimitriou’

ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ''ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ'' ΤΟΥ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΟΥ

2011-07-05T05:21:00.000-07:00

Άποψη του Ελληνικού Νοσοκομείου ''Ευαγγελισμός'' της πόλης του Μοναστηρίου. Μπροστά από το κτίριο είναι συγκεντρωμένο πλήθος Μοναστηριωτών. Το κτίριο του Νοσοκομείου ήταν δωρεά των Αδελφών Δημητρίου ή Πινίκα, πρωτοϊδρύθηκε το 1829 και συντηρούνταν από τον ευεργέτη Αδάμ Νικαρούση. Το πρώτο αυτό κτίριο κατεδαφίστηκε το 1900 και στη θέση του ανεγέρθη το καλλιμάρμαρο Νοσοκομείο ''Ευαγγελισμός''. Ειδική γιορτή προς τιμήν των δωρητών του νοσοκομείου γινόταν κάθε χρόνο ανήμερα της γιορτής του Αγίου Δημητρίου.

Στην πάνω δεξιά γωνία διακρίνεται, μέσα σε μετάλλιο,
πορτραίτο ενός άνδρα πιθανότατα ενός από τους ιδρυτές αδερφούς.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ - ΝΙΚΟΣ ΚΥΡΙΑΚΑΚΗΣ

2011-04-29T23:33:00.000-07:00

Μακεδονία είναι μια
και Ελληνική θα μείνει
στα λάθη σας πολιτικοί
θα 'χετε την ευθύνη

Οι Κρητικοί καρντάσια τους
έχουν τους Μακεδόνες
γιατί ήταν πάντα δίπλα τους
σε δύσκολους αγώνες

Η Κρήτη πάντα δίπλα σου
ήταν Μακεδονία
σε κάθε αγώνα αδέλφια σου
το γράφει κι ιστορία

Ήτανε πάντα Ελληνική
του Αλεξάνδρου η χώρα
και η Κρήτη πάντα δίπλα τση
σε κάθε δύσκολη ώρα

THE SELL- OUT OF MONASTIRI. From"george tsapanos"

2011-03-27T12:45:00.000-07:00

During the last 10 days of October 1912, the Bulgars were in Eastern Makedonia and Thrace, and the Serbs, after the battle of Kumanovo, were advancing in the Northern Makedonia and they were entering the plains of Pelagonia. They set camp by the Erigonas river in a thrilling place for their history's " Bakirno-Gumno".
The Greek army was in the Western Makedonia and already occupied Thessaloniki, while the 5th Army under Mat8aiopoulos had stoped in Vevi by Florina. Between the Serbs and the Greeks, in the middle in Monastiri were still the Turks. The following story was taken from the book ""About the Vlachs of the Hellenic areas"" by T.M. Katsougiannis, who based his account from the memories of A. Naltsas, a Makedonian chieftain.
After the falling of Skopia, on 13/26 of October 1912, the Turks were backing toward South with their 6th and 7th Army.
The Russian console from 18/31 of October was following the operations, giving diplomatic advices to prince and heir to the Serbian throne. On the 19th of October (1st of November), after a telegramm by the Greek army asking the Serbs to attact and notifying them about their advance toward Monastiri, the Russian console advice the Serbs to attact first in order to arrive in Monastieri first.
The Turk general Zakci Pasha, on the night of 19 th of October, 1st of November (old calendar), came in an understanding with the Russian console, who advice him to leave towards the West, towards Ioannina the only place where the Turks had still chances of surviving.
The idea was that in such a way he could be able to help the rest of the Ottomans of Essat Pasha, and maybe save for the Empire, Epirus and Albania. 20,000 golden Turkish coins were given to Zakci Pasha by the Russian console, according to others the money went to Tzavit Pasha commander of the 5th Army in Monastiri.
The money were drawn from the Ottoman Bank in Skopia, for the goverment of Russia, and they were given to the Russian console by the vice director of the Bank Italian, Vernazza, and were send with a military car accompanied by one officer and two soldiers.
The Russian boy wanted to make sure that monastiri will become a Slav city, and that maybe Greece still could lose the war in Ioannina, with the help of the armies from Monastiri going in there !!!
Macchiavelian designs by the Russian Slavs.
In such a way the 5th, 6th and 7th Armies rather than fight with the Serbs by whom were not pressed at all, had to fight with the Greeks in Vevi and Florina with their 18th Army.
After the battle of Perlepes on 20-24 of October (2-6 of November) 1912, the Turks retreat towards Monastiri where part of them surrended to the Serbs and the remain moved towards Korytsa, ( 10,000 soldiers), under Tzavit Pasha and towards Ioannina (15,000 soldiers under Zecki Pasha).""
The Serbian advancement began on the 1st of November and by the 5th of November the town of Monastiri, was theirs.
The casualties were very low, and everybody was ready for the defeat, including the Turkish leaders.
The Turks had arrested earlier 400 Greeks in Monastiri, "just in case". However once things started getting really bad for the Ottomans, the Turkish population decide to free the hostages and ask for safe haven in the houses of the Christian neighbors.
5th to 6th of November was the last night for the Turks in Monastiri, and on the 7th the Serbs were entering Monastiri.
Were entering in a town that wasn't theirs, they were entering in a town that were not welcome at all.
And they KNEW it.
Few days later Konstantine heir to the Greek throne was entering Monastiri with prince George, Alexander, and Paul, it was a different atmosphere and everybody thought for the best for the Greek cause.
After 6-7 months full with historical events, the Greek-Serbian alliance against Bulgaria, was signed on May the 19th 1913 while on the 16th of June we have the beginning of the second Balkan war against Bulgaria and then on the 28th of July we have the Bucarest treaty.
Two of the terms of that treaty are of a particular attention for the Greeks, especially the Vlachs.
The first was the sacrifice, sell-out of Monastiri and the areas around it. The second one the ""recognition"" of a Romanian artificial minority within the new lands and especially the granting of special scholastic and ecclesiastical privileges ( without the knowledge of the Church).
Katsougiannis he put it clear :
"We believe that both of those sacrificies were basically the result of Ignorance by the Hellenes regarding the Kutso-Vlachian element, it's ancestry, and it's role that it played, in the formation of the modern History of Hellenism, ignorance for which were responsible the intellect, the science, and the diplomacy of Greece and which contributed to a lesser estimation of reality."
Now those are some heavy words !!!
Venizelos went to Bucarest thru Monastiri. Both ways. And coming back told to the Greek majority, that there was nothing that could be done. He also told them, that ""I hope that you'll enjoy yourselves with the Serbs, but if you wish I can place you in Florina in order to have a New Monastiri"".
And now toward the recognition of the minority status for the Romanians. It became clear, that it was the result of the Romanian propaganda, working around Monastiri during the Makedonian struggle. But as it was proven in Bucarest, it's ultimate target wasn't the anexation of a piece from Makedonia to Romania.
Nooooooooo the Romanians KNEW that they had not a chance for something like this.
Their ultimate target was the establishment of rights, rights that at a certain moment they could use as a leverage during the division of the Ottoman empire.
It was a trade off. It was a sell-out. We gave Monastiri to the Serbs, and we recognize an UN-EXISTING Romanian-Kutso-Vlachian minority, especially by giving them the ecclesiastical autonomy.
What did we gain ?
A NEW Greece, without Monastiri, and with plenty of Unexisting Romanians, just to be nice to the allies.
Venizelos had his new Greece, and we, the Vlachs had a new home to the South.
The point to be made here is also something else.
Venizelos DID NOT HAVE the authority to make such a deal.
( See Paparrhgopoulos history of the Hellenic nation "Karolidis supplement" volume 6th part 2nd, page 153-154 and note page 153). The Romanians got him out of guard, and gave them the easy victory hoping in something more concrete, something other than just the talking by the Romanians.
It never came. And in such a way we had also the end of the Romanian propaganda and attempts by them to anexate parts of Makedonia. The question though about Romanian territorial intentions did not end till the communist era. Too late, too many killings in between, and with the Romanians out of the Makedonian scene without any farther involments. And the SKOPIANS ?
Ah........those SKOPIANS !! They were nowhere to be found around those days. Just ask the Serbs and the Bulgarians, they'll tell you all about it.

From: "george tsapanos" Subject: FR: LYNGOS

Edna e Makedonija. Μία είναι η Μακεδονία. Macedonia is one.

2011-03-02T06:32:00.001-08:00

Τραγουδά ο ΑΛΕΚΟΣ ΚΙΤΣΑΚΗΣ

Πέρα από αμφιβολίες και από διαφωνίες
μια είναι μόνο μια και όχι δυό Μακεδονίες.(χ2)
Τρεις χιλιάδες χρόνια τώρα, ξέρουν όλοι οι λαοί
πως του Αλεξάνδρου η χώρα, είναι Γη Ελληνική.
...
Το αστέρι της Βεργίνας έχει σύμβολο χρυσό σου
Αϊ Δημήτρη καβαλάρι Στρατηγό Σαλονικιό σου(χ2)
Τρεις χιλιάδες χρόνια τώρα, ξέρουν όλοι οι λαοί
πως του Αλεξάνδρου η χώρα, είναι Γη Ελληνική.

Μάνα μου Μακεδονία άλλη ίδια δεν υπάρχει
ο Παύλος ο Μελάς το γράφει κι όλοι οι Μακεδονομάχοι(χ2)
Τρεις χιλιάδες χρόνια τώρα, ξέρουν όλοι οι λαοί
πως του Αλεξάνδρου η χώρα, είναι Γη Ελληνική.

Άγιος Δημήτριος Μοναστηρίου FYROM

2010-11-22T07:58:00.000-08:00

Το Μοναστήρι, πριν το 1830, είχε δύο εκκλησίες τον Άγιο Δημήτριο και την Αγία Κυριακή, όπου ήταν και το νεκροταφείο της πόλης. Είχε δύο παρεκκλήσια, σε άλλα νεκροταφεία, του Ντοβλετζίκ και του Μπουκόβου.

Οι εκκλησίες αυτές δεν επαρκούσαν για τον χριστιανικό πληθυσμό και οι χριστιανοί ήθελαν να κτίσουν μεγαλύτερη εκκλησία, όμως οι Τούρκοι δεν επέτρεπαν να κτιστεί άλλη αν και αυτοί διατηρούσαν 15 τζαμιά.
Η πρώτη μικρή εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, κάηκε σε μία πυρκαγιά το 1830. Ο μητροπολίτης Γρηγόριος, ο οποίος είχε έρθει τότε από την Κωνσταντινούπολη, αποφάσισε με τους χριστιανούς να κτίσουν νέα εκκλησία.
Έπρεπε όμως να πάρουν «φιρμάνι» από την Πόλη, το οποίο αργούσε. Ευτυχώς, τότε ήρθε διοικητής του Μοναστηρίου, από την Κωνσταντινούπολη, γνωστός του μητροπολίτη και αφού πήρε γενναίο «φιλοδώρημα» (μπαξίς) και πολλές παρακλήσεις βοήθησε και ήρθε η άδεια.
Τα χρήματα είχαν συγκεντρωθεί και η προσωπική εργασία όλων ήταν συγκινητική. Άλλοι δούλευαν, άλλοι χάριζαν υλικά. Έτσι ξεκίνησε το κτίσιμο του Αγίου Δημητρίου τον Ιούλιο του 1830 και τελείωσε τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους. Στις 26 Οκτωβρίου 1830, ημέρα εορτής του Αγίου Δημητρίου, έγιναν με μεγαλοπρέπεια τα εγκαίνια.
Αρχιτέκτονας ήταν ο Παύλος Ζαγορίσιος. Το σχέδιο το παρουσίασε στον μητροπολίτη Γρηγόριο, με ξυλάκια και σανιδάκια, ενώ δύο άλλοι αρχιτέκτονες σχεδιασμένο στο χαρτί. Του Ζαγορίσιου ήταν εντυπωσιακό και αυτό προτίμησε ο μητροπολίτης.
Τα δώρα που συγκεντρώθηκαν, όταν έμπαινε η σκεπή, ήταν πολλά. Όλα τα χάρισνα στην εκκλησία. Κράτησαν μόνο το βαρέλι με το κρασί που πρόσφερε το «ισνάφι» (σωματείο) των οινοπωλών της πόλης.
Η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, είναι μεγαλοπρεπής. Μόνο ο γυναικωνίτης είναι πολύ χαμηλός, γιατί όταν οι Τούρκοι είδαν την λαμπρότητα της εκκλησίας, σταμάτησαν τις εργασίες και τους υποχρέωσαν να γίνει στο ύψος που είναι μέχρι σήμερα.
Ο Άγιος Δημήτριος Μοναστηρίου ... Σύμβολο της χριστιανοσύνης και ορόσημο για τους νεώτερους.

Της Βιολέττας Σμυρνιού Παπαθανασίου *
Προέδρου του συνδέσμου Μοναστηριωτών Θεσσαλονίκης

Το ελληνικό κοιμητήριο στο Μοναστήρι της FYROM στη θέση Μπούκοβο

2010-11-22T07:38:00.000-08:00

Δίπλα ακριβώς από την αρχαία Ηράκλεια Λυγκιστή, βρίσκεται ένα από τα κοιμητήρια της πόλης, που πριν το 1913 ήταν ιδιοκτησία της Ελληνικής Κοινότητας Μοναστηρίου. Εδώ ήταν θαμμένοι οι ελληνικής καταγωγής κάτοικοι, όχι μόνο της πόλης, αλλά και χωριών της ευρύτερης περιοχής της Πελαγονίας. Μετά το 1913, την έλευση των Σέρβων και τη διάλυση της Ελληνικής Κοινότητας, το κοιμητήριο πέρασε στην κατοχή του δήμου Μπίτολας, όπως μετονομάστηκε η πόλη από Μοναστήρι (Moanstir).
Αν και το μεγαλύτερο κομμάτι των Ελλήνων, εγκατέλειψε το Μοναστήρι για να εγκατασταθεί στη συνέχεια στην Φλώρινα, στην Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα ή και στο εξωτερικό, όσοι παρέμειναν συνέχισαν να θάβουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα στο κοιμητήριο στη θέση Μπούκοβο.
Τα χαραγμένα ονόματα στις ξεθωριασμένες μαρμάρινες πλάκες, αποτελούν αδιάψευστο μάρτυρα, της προσπάθειας αφελληνισμού που εφάρμοσαν οι αρχές της ενιαίας τότε Γιουγκοσλαβίας, κατά των Ελλήνων της Πελαγονίας, αλλά και της προσπάθειας όσων απέμειναν να διατηρήσουν τις ελληνικές ρίζες.
Σε έναν οικογενειακό τάφο διαβάζουμε χαρακτηριστικά : ΧΡΗΣΤΟΣ ΔΟΥΜΑΣ : 1845 – 1914. ΕΛΕΝΗ ΔΟΥΜΑ : 1854 – 1916. ΑΡΙΑΔΝΗ ΔΟΥΜΑ : 1911 – 1912. ALEKCANΔAP ΔΥMA : 1879 – 1957. Πως ο Έλληνας Δούμας, έγινε «ΔΥΜΑ».
Πολλοί πλέον από τους τάφους αυτούς, δεν έχουν διαχειριστές. Δεν υπάρχουν δηλαδή απόγονοι αυτών που είναι θαμμένοι, που θα μπορούσαν να καταβάλλον το σχετικό συμβολικό αντίτιμο στον δήμο της Μπίτολας, όπου ανήκει το κοιμητήριο, ώστε να μην δοθούν οι χώροι που καλύπτουν για την ταφή άλλων προσώπων. Έτσι χάθηκαν πολλοί τάφοι της πάλαι ποτέ Ελληνικής Κοινότητας Μοναστηρίου.
Το 2007, με πρωτοβουλία του συλλόγου «ΠΕΛΑΓΟΝΙΑ» (ιδρύθηκε το 1998) και του συνδέσμου Μοναστηριωτών Θεσσαλονίκης «ΚΑΡΤΕΡΙΑ», καταβλήθηκαν τα σχετικά αντίτιμα στον δήμο της Μπίτολας, για όσους ελληνικούς τάφους δεν είχαν εν ζωή ιδιοκτήτες, ή αν υπάρχουν απόγονοι ζουν εκτός ΠΓΔΜ. Έτσι σώθηκαν απο βέβαιη καταστροφή, αδιάψευστοι μάρτυρες της παρουσίας Ελλήνων στο Μοναστήρι, πριν και μετά το 1913.

http://northmacedonians.blogspot.com/2008_04_01_archive.html

Писмо на меѓународна група од 200 академици до Барак Обама против Псевдомакедонизмот на БЈРМ

2010-11-14T13:18:00.000-08:00

Писмо на меѓународна група од 200 академици до Барак Обама против Псевдомакедонизмот на БЈРМ

Posted on May 21, 2009
by vardaraxios
Leave a comment
18 Maj 2009

Уважен Барак Обама,
Претседател, Соединети Американски Држави
Бела Куќа
1600 Авенија Пенсилванија NW
Вашингтон, ОК 20500

Ние, долупотпишаните професори на грчко-римската древност, учтиво побаруваме да интервенирате да се исчисти дел од историјскиот смет оставен во југоисточна Европа од претходната администрација на САД.
На Ноември 4ти 2004, два дена пред повторниот избор на Председателот Џорџ В. Буш, неговата администрација унилатерално ја призна “Република Македонија“. Оваа акција не само што ги видоизмени географските и историјските факти, туку ослободи опасна епидемија на историјски ревизионизам, од кој најочебијните симптоми се присвојувањето од владата во Скопје на најпознатиот Македонец, Александар Велики.
Ние веруваме дека оваа глупост отиде предалеку и дека САД немаат работа да подржуваат субверзија на историјата. Ајде да ги прегледаме фактите. (документација за овие факти може да се најде прикрепена и на http://macedonia-evidence.org/documentation.html)

Земјата за која станува збор, со Скопје како современ главен град, беше наречена Пајонија во древноста. Пл. Барнос и Орбелос (кои ги оформуваат денес северните меѓи на Грција) обезбедуваат природна бариера која ги одделувала и ги одделува Македонија од нејзиниот северен сосед. Единствена вистинска врска е преку реката Аксиос, Вардар и дури оваа долина не оформува линија на комуникација бидејќи е поделена со клисури.

Иако е точно дека Пајонците биле потчинети од Филип Втори, таткото на Александар, во 358 г. п.н.е., тие не беа Македонци и не живееа во Македонија. Исто така, на пример, Египтјаните, кои беа потчинети од Александар, беа владеени од Македонците, вклучително и од фамозната Клеопатра, но тие никогаш не беа самите Македонци, и Египет никогаш не бил нарекуван Македонија.
Попрво, Македонија и македонските Грци беа сместени за барем 2.500 години токму таму каде е современата грчка провинција Македонија. Точно истата релација е вистинска за Атика и атинските Грци, Аргос и аргоските Грци, Коринт и коринтските Грци, итн.

Ние не разбираме како современите жители на Пајонија, кои зборуваат словенски – јазик воведен на Балканот околу милениум по смртта на Александар – можат да го присвојуваат како нивен национален херој. Александар Велики бил целосно и неоспорно Грк. Неговиот пра-пра-прадедо, Александар Први, се натпреварувал на Олимписките игри каде учеството беше ограничено на Грци.
Дури пред Александар Први, Македонците го лоцираа своето потекло во Аргос, и многу од нивните кралеви ја користеа главата на Херкул – суштествениот грчки херој – на нивните монети

Еврипид – кој умрел и бил погребан во Македонија – ја напиша својата пиеса Архелај во чест на прастрикото на Александар, и на грчки. Додека бил во Македонија, Еврипид исто ја напиша Бахаи, повторно на грчки. По презумпција, македонската публика можеше да разбере што напишал и тоа што го слушале.

Татко му на Александар, Филип, добил неколку коњанички победи во Олимпија и Делфи, двете најхеленски од сите светилишта во древна Грција каде на Негрците не им беше дозволено да се натпреваруваат. Уште позначајно, Филип беше назначен да ги раководи Питијските игри на Делфи во 346. г.п.н.е. Со други зборови, татко му на Александар Велики и неговите предци беа целосно Грци. Грчкиот беше јазик ползуван од Демостен и неговата делагација од Атина кога му упатија посети на Филип, исто така во 346 г.п.н.е. Уште еден северен Грк, Аристотел, отиде да студира за скоро 20 години во академијата на Платон. Аристотел последователно се вратил во Македонија и станал тутор на Александар Трети. Тие ползувале грчки во нивната училница која се уште може да се види близу Науса во Македонија.

Александар го носел со себе низ своите освојувања Аристотеловото издание на Хомеровата “Илијада“. Александар исто така ги ширел грчкиот јазик и култура низ неговата империја, основајќи градови и востанувајќи центри за учење. Оттаму натписи кои се однeсуваат на такви типични грчки институции како што е гимназиумот се наоѓаат дури во Афганистан. Сите тие се напишани на грчки.

Се поставува прашањето: зошто грчкиот беше lingua franca преку целата Александрова империја ако тој бил “Македонец“? Зошто беше Новиот Завет, на пример, напишан на грчки?

Одговорите се јасни: Александар Велики беше Грк, а не Словен, и Словените и нивниот јазик не беа никаде блиску до Александар или неговата татковина се до 1.000 години подоцна. Ова не носи назад до географската област позната во древноста како Пајонија. Зошто луѓето кои живеат таму се нарекуваат себеси Македонци и нивната земја Македонија? Зошто тие зграпчуваат целосно грчка фигура и прават од него нивен национален херој?

Древните Пајонци можеби биле или можеби не биле Грци, но тие секако станаа грковидни, и тие никогаш не биле Словени. Тие исто така не биле Македонци. Античка Пајонија била дел од Македонската Империја. Исто тоа беа Јонија и Сирија и Палестина и Египет и Месопотамија и Вавилон и многу други. Така, тие можеби станаа “македонски“ привремено но ниту една од нив не беше “Македонија“. Кражбата на Филип и Александар од земја која никогаш не била Македонија не може да биде оправдано.

Традициите на древна Пајонија можат да бидат усвоени од сегашните жители на тоа географско подрачје со значително оправдување. Но издолжувањето на географскиот термин “Македонија“ да ја покрие јужна Југославија не е можно. Дури во доцниот 19. век, оваа злоупотреба имплицирала нездрави територијални аспирации.

Истата мотивација се гледа во школски мапи кои ја покажуваат псевдо-голема Македонија, протегнувајќи се од Скопје до пл. Олимп и со ознаки на словенски. Истата мапа и нејзините тврдења се на календари, налепници, банкноти итн., кои циркулираат во новата држава постојано од кога таа ја прогласи својата независност од Југославија во 1991. Зошто сиромашна земја без излез на море прави таков историјски нонсенс? Зошто безобразно го исмејува и провоцира својот сосед?

Како год некој да сака да го карактеризира таквото однесување, тоа јасно не е сила за историјска точност ниту за стабилност на Балканот. Тажно е што Соединетите Американски Држави го помогнаа и охрабрија таквото однесување. Ве повикуваме вас, г-не Претседател, да помогнете – на било кој начин кој го сметате за соодветен – на владата во Скопје да разбере дека не може да изгради национален идентитет на трошок на историјската вистина. Нашето заедничко меѓународно општество не може да преживее кога историја е игнорирана, уште помалку кога историјата е фабрикувана.

Искрено,

Harry C. Avery, Professor of Classics, University of Pittsburgh (USA)
Dr. Dirk Backendorf. Akademie der Wissenschaften und der Literatur Mainz (Germany)
Elizabeth C. Banks, Associate Professor of Classics (ret.), University of Kansas (USA)
Luigi Beschi, professore emerito di Archeologia Classica, Università di Firenze (Italy)
Josine H. Blok, professor of Ancient History and Classical Civilization, Utrecht University (The Netherlands)
Alan Boegehold, Emeritus Professor of Classics, Brown University (USA)
Efrosyni Boutsikas, Lecturer of Classical Archaeology, University of Kent (UK)
Keith Bradley, Eli J. and Helen Shaheen Professor of Classics, Concurrent Professor of History, University of Notre Dame (USA)
Stanley M. Burstein, Professor Emeritus, California State University, Los Angeles (USA)
Francis Cairns, Professor of Classical Languages, The Florida State University (USA)
John McK. Camp II, Agora Excavations and Professor of Archaeology, ASCSA, Athens (Greece)
Paul Cartledge, A.G. Leventis Professor of Greek Culture, University of Cambridge (UK)
Paavo Castrén, Professor of Classical Philology Emeritus, University of Helsinki (Finland)
William Cavanagh, Professor of Aegean Prehistory, University of Nottingham (UK)
Angelos Chaniotis, Professor, Senior Research Fellow, All Souls College, Oxford (UK)
Paul Christesen, Professor of Ancient Greek History, Dartmouth College (USA)
Ada Cohen, Associate Professor of Art History, Dartmouth College (USA)
Randall M. Colaizzi, Lecturer in Classical Studies, University of Massachusetts-Boston (USA)
Kathleen M. Coleman, Professor of Latin, Harvard University (USA)
Michael B. Cosmopoulos, Ph.D., Professor and Endowed Chair in Greek Archaeology, University of Missouri-St. Louis (USA)
Kevin F. Daly, Assistant Professor of Classics, Bucknell University (USA)
Wolfgang Decker, Professor emeritus of sport history, Deutsche Sporthochschule, Köln (Germany)
Luc Deitz, Ausserplanmässiger Professor of Mediaeval and Renaissance Latin, University of Trier (Germany), and Curator of manuscripts and rare books, National Library of Luxembourg (Luxembourg)
Michael Dewar, Professor of Classics, University of Toronto (Canada)
John D. Dillery, Associate Professor of Classics, University of Virginia (USA)
Sheila Dillon, Associate Professor, Depts. of Art, Art History & Visual Studies and Classical Studies, Duke University (USA)
Douglas Domingo-Forasté, Professor of Classics, California State University, Long Beach (USA)
Pierre Ducrey, professeur honoraire, Université de Lausanne (Switzerland)
Roger Dunkle, Professor of Classics Emeritus, Brooklyn College, City University of New York (USA)
Michael M. Eisman, Associate Professor Ancient History and Classical Archaeology, Department of History, Temple University (USA)
Mostafa El-Abbadi, Professor Emeritus, University of Alexandria (Egypt)
R. Malcolm Errington, Professor für Alte Geschichte (Emeritus) Philipps-Universität, Marburg (Germany)
Panagiotis Faklaris, Assistant Professor of Classical Archaeology, Aristotle University of Thessaloniki (Greece)
Denis Feeney, Giger Professor of Latin, Princeton University (USA)
Elizabeth A. Fisher, Professor of Classics and Art History, Randolph-Macon College (USA)
Nick Fisher, Professor of Ancient History, Cardiff University (UK)
R. Leon Fitts, Asbury J Clarke Professor of Classical Studies, Emeritus, FSA, Scot., Dickinson Colllege (USA)
John M. Fossey FRSC, FSA, Emeritus Professor of Art History (and Archaeology), McGill Univertsity, Montreal, and Curator of Archaeology, Montreal Museum of Fine Arts (Canada)
Robin Lane Fox, University Reader in Ancient History, New College, Oxford (UK)
Rainer Friedrich, Professor of Classics Emeritus, Dalhousie University, Halifax, N.S. (Canada)
Heide Froning, Professor of Classical Archaeology, University of Marburg (Germany)
Peter Funke, Professor of Ancient History, University of Muenster (Germany)
Traianos Gagos, Professor of Greek and Papyrology, University of Michigan (USA)
Robert Garland, Roy D. and Margaret B. Wooster Professor of the Classics, Colgate University, Hamilton NY (USA)
Douglas E. Gerber, Professor Emeritus of Classical Studies, University of Western Ontario (Canada)
Hans R. Goette, Professor of Classical Archaeology, University of Giessen (Germany); German Archaeological Institute, Berlin (Germany)
Sander M. Goldberg, Professor of Classics, UCLA (USA)
Erich S. Gruen, Gladys Rehard Wood Professor of History and Classics, Emeritus, University of California, Berkeley (USA)
Christian Habicht, Professor of Ancient History, Emeritus, Institute for Advanced Study, Princeton (USA)
Donald C. Haggis, Nicholas A. Cassas Term Professor of Greek Studies, University of North Carolina at Chapel Hill (USA)
Judith P. Hallett, Professor of Classics, University of Maryland, College Park, MD (USA)
Prof. Paul B. Harvey, Jr. Head, Department of Classics and Ancient Mediterranean Studies, The Pennsylvania State University (USA)
Eleni Hasaki, Associate Professor of Classical Archaeology, University of Arizona (USA)
Miltiades B. Hatzopoulos, Director, Research Centre for Greek and Roman Antiquity, National Research Foundation, Athens (Greece)
Wolf-Dieter Heilmeyer, Prof. Dr., Freie Universität Berlin und Antikensammlung der Staatlichen Museen zu Berlin (Germany)
Steven W. Hirsch, Associate Professor of Classics and History, Tufts University (USA)
Karl-J. Hölkeskamp, Professor of Ancient History, University of Cologne (Germany)
Frank L. Holt, Professor of Ancient History, University of Houston (USA)
Dan Hooley, Professor of Classics, University of Missouri (USA)
Meredith C. Hoppin, Gagliardi Professor of Classical Languages, Williams College, Williamstown, MA (USA)
Caroline M. Houser, Professor of Art History Emerita, Smith College (USA) and Affiliated Professor, University of Washington (USA)
Georgia Kafka, Visiting Professor of Modern Greek Language, Literature and History, University of New Brunswick (Canada)
Anthony Kaldellis, Professor of Greek and Latin, The Ohio State University (USA)
Andromache Karanika, Assistant Professor of Classics, University of California, Irvine (USA)
Robert A. Kaster, Professor of Classics and Kennedy Foundation Professor of Latin, Princeton University (USA)
Vassiliki Kekela, Adjunct Professor of Greek Studies, Classics Department, Hunter College, City University of New York (USA)
Dietmar Kienast, Professor Emeritus of Ancient History, University of Duesseldorf (Germany)
Karl Kilinski II, University Distinguished Teaching Professor, Southern Methodist University (USA)
Dr. Florian Knauss, associate director, Staatliche Antikensammlungen und Glyptothek Muenchen (Germany)
Denis Knoepfler, Professor of Greek Epigraphy and History, Collège de France (Paris)
Ortwin Knorr, Associate Professor of Classics, Willamette University (USA)
Robert B. Koehl, Professor of Archaeology, Department of Classical and Oriental Studies Hunter College, City University of New York (USA)
Georgia Kokkorou-Alevras, Professor of Classical Archaeology, University of Athens (Greece)
Ann Olga Koloski-Ostrow, Associate Professor and Chair, Department of Classical Studies, Brandeis University (USA)
Eric J. Kondratieff, Assistant Professor of Classics and Ancient History, Department of Greek & Roman Classics, Temple University
Haritini Kotsidu, Apl. Prof. Dr. für Klassische Archäologie, Goethe-Universität, Frankfurt/M. (Germany)
Lambrini Koutoussaki, Dr., Lecturer of Classical Archaeology, University of Zürich (Switzerland)
David Kovacs, Hugh H. Obear Professor of Classics, University of Virginia (USA)
Peter Krentz, W. R. Grey Professor of Classics and History, Davidson College (USA)
Friedrich Krinzinger, Professor of Classical Archaeology Emeritus, University of Vienna (Austria)
Michael Kumpf, Professor of Classics, Valparaiso University (USA)
Donald G. Kyle, Professor of History, University of Texas at Arlington (USA)
Prof. Dr. Dr. h.c. Helmut Kyrieleis, former president of the German Archaeological Institute, Berlin (Germany)
Gerald V. Lalonde, Benedict Professor of Classics, Grinnell College (USA)
Steven Lattimore, Professor Emeritus of Classics, University of California, Los Angeles (USA)
Francis M. Lazarus, President, University of Dallas (USA)
Mary R. Lefkowitz, Andrew W. Mellon Professor in the Humanities, Emerita, Wellesley College (USA)
Iphigeneia Leventi, Assistant Professor of Classical Archaeology, University of Thessaly (Greece)
Daniel B. Levine, Professor of Classical Studies, University of Arkansas (USA)
Christina Leypold, Dr. phil., Archaeological Institute, University of Zurich (Switzerland)
Vayos Liapis, Associate Professor of Greek, Centre d’Études Classiques & Département de Philosophie, Université de Montréal (Canada)
Hugh Lloyd-Jones, Professor of Greek Emeritus, University of Oxford (UK)
Yannis Lolos, Assistant Professor, History, Archaeology, and Anthropology, University of Thessaly (Greece)
Stanley Lombardo, Professor of Classics, University of Kansas, USA
Anthony Long, Professor of Classics and Irving G. Stone Professor of Literature, University of California, Berkeley (
Julia Lougovaya, Assistant Professor, Department of Classics, Columbia University (USA)
A.D. Macro, Hobart Professor of Classical Languages emeritus, Trinity College (USA)
John Magee, Professor, Department of Classics, Director, Centre for Medieval Studies, University of Toronto (Canada)
Dr. Christofilis Maggidis, Associate Professor of Archaeology, Dickinson College (USA)
Jeannette Marchand, Assistant Professor of Classics, Wright State University, Dayton, Ohio (USA)
Richard P. Martin, Antony and Isabelle Raubitschek Professor in Classics, Stanford University
Maria Mavroudi, Professor of Byzantine History, University of California, Berkeley (USA)
Alexander Mazarakis Ainian, Professor of Classical Archaeology, University of Thessaly (Greece)
James R. McCredie, Sherman Fairchild Professor emeritus; Director, Excavations in Samothrace Institute of Fine Arts, New York University (USA)
James C. McKeown, Professor of Classics, University of Wisconsin-Madison (USA)
Robert A. Mechikoff, Professor and Life Member of the International Society of Olympic Historians, San Diego State University (USA)
Andreas Mehl, Professor of Ancient History, Universitaet Halle-Wittenberg (Germany)
Harald Mielsch, Professor of Classical Archeology, University of Bonn (Germany)
Stephen G. Miller, Professor of Classical Archaeology Emeritus, University of California, Berkeley (USA)
Phillip Mitsis, A.S. Onassis Professor of Classics and Philosophy, New York University (USA)
Peter Franz Mittag, Professor für Alte Geschichte, Universität zu Köln (Germany)
David Gordon Mitten, James Loeb Professor of Classical Art and Archaeology, Harvard University (USA)
Margaret S. Mook, Associate Professor of Classical Studies, Iowa State University (USA)
Anatole Mori, Associate Professor of Classical Studies, University of Missouri- Columbia (USA)
Jennifer Sheridan Moss, Associate Professor, Wayne State University (USA)
Ioannis Mylonopoulos, Assistant Professor of Greek Art History and Archaeology, Columbia University, New York (USA).
Richard Neudecker, PD of Classical Archaeology, Deutsches Archäologisches Institut Rom (Italy)
James M.L. Newhard, Associate Professor of Classics, College of Charleston (USA)
Carole E. Newlands, Professor of Classics, University of Wisconsin, Madison (USA)
John Maxwell O’Brien, Professor of History, Queens College, City University of New York (USA)
James J. O’Hara, Paddison Professor of Latin, The University of North Carolina, Chapel Hill (USA)
Martin Ostwald, Professor of Classics (ret.), Swarthmore College and Professor of Classical Studies (ret.), University of Pennsylvania (USA)
Olga Palagia, Professor of Classical Archaeology, University of Athens (Greece)
Vassiliki Panoussi, Associate Professor of Classical Studies, The College of William and Mary (USA)
Maria C. Pantelia, Professor of Classics, University of California, Irvine (USA)
Pantos A.Pantos, Adjunct Faculty, Department of History, Archaeology and Social Anthropology, University of Thessaly (Greece)
Anthony J. Papalas, Professor of Ancient History, East Carolina University (USA)
Nassos Papalexandrou, Associate Professor, The University of Texas at Austin (USA)
Polyvia Parara, Visiting Assistant Professor of Greek Language and Civilization, Department of Classics, Georgetown University (USA)
Richard W. Parker, Associate Professor of Classics, Brock University (Canada)
Robert Parker, Wykeham Professor of Ancient History, New College, Oxford (UK)
Anastasia-Erasmia Peponi, Associate Professor of Classics, Stanford University (USA)
Jacques Perreault, Professor of Greek archaeology, Université de Montréal, Québec (Canada)

Yanis Pikoulas, Associate Professor of Ancient Greek History, University of Thessaly (Greece)
John Pollini, Professor of Classical Art & Archaeology, University of Southern California (USA)
David Potter, Arthur F. Thurnau Professor of Greek and Latin. The University of Michigan (USA)
Robert L. Pounder, Professor Emeritus of Classics, Vassar College (USA)
Nikolaos Poulopoulos, Assistant Professor in History and Chair in Modern Greek Studies, McGill University (Canada)
William H. Race, George L. Paddison Professor of Classics, University of North Carolina at Chapel Hill (USA)
John T. Ramsey, Professor of Classics, University of Illinois at Chicago (USA)
Karl Reber, Professor of Classical Archaeology, University of Lausanne (Switzerland)
Rush Rehm, Professor of Classics and Drama, Stanford University (USA)
Werner Riess, Associate Professor of Classics, The University of North Carolina at Chapel Hill (USA)
Robert H. Rivkin, Ancient Studies Department, University of Maryland Baltimore County (USA)
Barbara Saylor Rodgers, Professor of Classics, The University of Vermont (USA)
Robert H. Rodgers. Lyman-Roberts Professor of Classical Languages and Literature, University of Vermont (USA)
Nathan Rosenstein, Professor of Ancient History, The Ohio State University (USA)
John C. Rouman, Professor Emeritus of Classics, University of New Hampshire, (USA)
Dr. James Roy, Reader in Greek History (retired), University of Nottingham (UK)
Steven H. Rutledge, Associate Professor of Classics, Department of Classics, University of Maryland, College Park (USA)
Christina A. Salowey, Associate Professor of Classics, Hollins University (USA)
Guy D. R. Sanders, Resident Director of Corinth Excavations, The American School of Classical Studies at Athens (Greece)
Theodore Scaltsas, Professor of Ancient Greek Philosophy, University of Edinburgh (UK)
Thomas F. Scanlon, Professor of Classics, University of California, Riverside (USA)
Bernhard Schmaltz, Prof. Dr. Archäologisches Institut der CAU, Kiel (Germany)
Rolf M. Schneider, Professor of Classical Archaeology, Ludwig-Maximilians- Universität München (Germany)
Peter Scholz, Professor of Ancient History and Culture, University of Stuttgart (Germany)
Christof Schuler, director, Commission for Ancient History and Epigraphy of the German Archaeological Institute, Munich (Germany)
Paul D. Scotton, Assoociate Professor Classical Archaeology and Classics, California State University Long Beach (USA)
Danuta Shanzer, Professor of Classics and Medieval Studies, The University of Illinois at Urbana-Champaign and Fellow of the Medieval Academy of America (USA)
James P. Sickinger, Associate Professor of Classics, Florida State University (USA)
Marilyn B. Skinner  Professor of Classics,  University of Arizona (USA)
Niall W. Slater, Samuel Candler Dobbs Professor of Latin and Greek, Emory University (USA)
Peter M. Smith, Associate Professor of Classics, University of North Carolina at Chapel Hill (USA)
Dr. Philip J. Smith, Research Associate in Classical Studies, McGill University (Canada)
Susan Kirkpatrick Smith Assistant Professor of Anthropology Kennesaw State University (USA)
Antony Snodgrass, Professor Emeritus of Classical Archaeology, University of Cambridge (UK)
Theodosia Stefanidou-Tiveriou, Professor of Classical Archaeology, Aristotle University of Thessaloniki (Greece).
Andrew Stewart, Nicholas C. Petris Professor of Greek Studies, University of California, Berkeley (USA)
Oliver Stoll, Univ.-Prof. Dr., Alte Geschichte/ Ancient History,Universität Passau (Germany)
Richard Stoneman, Honorary Fellow, University of Exeter (England)
Ronald Stroud, Klio Distinguished Professor of Classical Languages and Literature Emeritus, University of California, Berkeley (USA)
Sarah Culpepper Stroup, Associate Professor of Classics, University of Washington (USA)
Nancy Sultan, Professor and Director, Greek & Roman Studies, Illinois Wesleyan University (USA)
David W. Tandy, Professor of Classics, University of Tennessee (USA)
James Tatum, Aaron Lawrence Professor of Classics, Dartmouth College
Martha C. Taylor, Associate Professor of Classics, Loyola College in Maryland
Petros Themelis, Professor Emeritus of Classical Archaeology, Athens (Greece)
Eberhard Thomas, Priv.-Doz. Dr.,Archäologisches Institut der Universität zu Köln (Germany)
Michalis Tiverios, Professor of Classical Archaeology, Aristotle University of Thessaloniki (Greece)
Michael K. Toumazou, Professor of Classics, Davidson College (USA)
Stephen V. Tracy, Professor of Greek and Latin Emeritus, Ohio State University (USA)
Prof. Dr. Erich Trapp, Austrian Academy of Sciences/Vienna resp. University of Bonn (Germany)
Stephen M. Trzaskoma, Associate Professor of Classics, University of New Hampshire (USA)
Vasiliki Tsamakda, Professor of Christian Archaeology and Byzantine History of Art, University of Mainz (Germany)
Christopher Tuplin, Professor of Ancient History, University of Liverpool (UK)
Gretchen Umholtz, Lecturer, Classics and Art History, University of Massachusetts, Boston (USA)
Panos Valavanis, Professor of Classical Archaeology, University of Athens (Greece)
Athanassios Vergados, Visiting Assistant Professor of Classics, Franklin & Marshall College, Lancaster, PA
Christina Vester, Assistant Professor of Classics, University of Waterloo (Canada)
Emmanuel Voutiras, Professor of Classical Archaeology, Aristotle University of Thessaloniki (Greece)
Speros Vryonis, Jr., Alexander S. Onassis Professor (Emeritus) of Hellenic Civilization and Culture, New York University (USA)
Michael B. Walbank, Professor Emeritus of Greek, Latin & Ancient History, The University of Calgary (Canada)
Bonna D. Wescoat, Associate Professor, Art History and Ancient Mediterranean Studies, Emory University (USA)
E. Hector Williams, Professor of Classical Archaeology, University of British Columbia (Canada)
Roger J. A. Wilson, Professor of the Archaeology of the Roman Empire, and Director, Centre for the Study of Ancient Sicily, University of British Columbia, Vancouver (Canada)
Engelbert Winter, Professor for Ancient History, University of Münster (Germany)
Timothy F. Winters, Ph.D. Alumni Assn. Distinguished Professor of Classics, Austin Peay State University (USA)
Michael Zahrnt, Professor für Alte Geschichte, Universität zu Köln (Germany)
Paul Zanker, Professor Emeritus of Classical Studies, University of Munich (Germany)

Dragos Bitolsko. Δράγος ή Δραγόσι της FYROM

2010-11-14T05:04:00.000-08:00

Dragos is a small village in FYROM, it Is 500 meters away from Ethniko, Florina. The years that Turkey holding Greece, many villagers of Dragos, supporting Hellinism.
In October 26, 1905, during the celebration of Agios Dimitrios, Veovodas Naoum, tried to kill the Pelagonia Metropolitan Ioakeim Foropoulo, which was there to custom the church operation in Dragos. He saved because of his guardians and a Turkish patrol passing near them.
In Christmas eve 1907, in the church of the village, all the villagers were there. Also in the church went and Dimkos, who had returned from America and was relative with Voevoda Naoum (before Naoum tried to kill the Pelagonias Metropolitan Ioakim Foropoulo, he was in Dimkou’s house. Suddenly Dimkos started shooting with his mannlicher in the church and the killed members of Hellenic Committee, Lazaros Arzanis, Giorsen Rakoviti, Cristos Giankoulidis, and Tolin Tasion. Giorsen was relative of Kostas Rakovitis.
Paulos, collecting information from trusty villagers of Dragos and relatives, discovered eight families which protecting and helping comitatzides. The next day when Turks were gone, I.Karavitis, sended capten Paulo, to burn all the guilty houses. Rakovitis avenged burning the houses and killing the relatives of Dimkos.
Dimkos from Dragos murdered from Paulo Rakoviti in November 2, 1908

Τελικά τι γλώσσα μιλούσε ο Φίλιππος; Για γέλια ή για κλάματα;

2010-10-31T06:02:00.000-07:00

Πρόσφατα στην κεντρική πλατεία των Σκοπίων, έγιναν τα αποκαλυπτήρια δύο μεγάλων χάλκινων λιονταριών, που σύμφωνα με τοπικά ΜΜΕ κόστισαν 2.300.000 ευρώ.
Στα τοιχώματα των βάθρων των δύο αγαλμάτων, τοποθετήθηκαν χάλκινες ανάγλυφες παραστάσεις, από τους ήρωες της λεγόμενης «μακεδονικής» ιστορίας. Ανάμεσά τους και ο Μέγας Αλέξανδρος και ο πατέρας του Φίλιππος η οποίοι παρουσιάζονται να κάθονται αντικριστά, υπό το φως του ήλιου της Βεργίνας.
Ο Φίλιππος, κρατάει στα χέρια του μια επιγραφή στην οποία αναγράφεται η ρήση : «Η δημοκρατία είναι το θεμέλιο της ελευθερίας» αν και ο ίδιος ήταν απόλυτος μονάρχης.
Η συγκεκριμένη ρήση όπως είναι γραμμένη, προκάλεσε σύγχυση στους Σκοπιανούς, αφού περιλαμβάνει εκτός από σκοπιανά γράμματα (κυριλλικά), λατινικά και ελληνικά! Συγκεκριμένα αναγράφεται «ΔЕМОКРАТИΥАТА Е ОϹНОVА ИА ВΛОВОΔАТА» (αντί : «демократијата е основа на слободата»).
«Το παράξενο είναι ότι μέρος της επιγραφής είναι γραμμένο στα κυριλλικό και ένα άλλο μέρος στο λατινικό και στα ελληνικό αλφάβητο. Για παράδειγμα το γράμμα «д» είναι γραμμένο με το ελληνικό «Δ» (…)
Στην ερώτηση γιατί τα γράμματα είναι έτσι, από τη γραμματεία του δημάρχου Θεοντόροβιτς, είπαν ότι θα απαντήσουν αύριο» ανέφερε ως σχόλιο ρεπορτάζ που μετέδωσε ο τηλεοπτικός σταθμός ALPHATV, συνεχίζοντας : «Εξηγήσεις δεν πήραμε ούτε από τον καλλιτέχνη Κωνσταντίνο Γιάννεφ, ο οποίος δούλεψε αυτό το τμήμα του έργου, για τη σημασία των χρησιμοποιουμένων γραμμάτων» καταλήγει το ρεπορτάζ.

Μουσικοχορευτική παράδοση της Μακεδονίας

2010-10-11T06:29:00.000-07:00

Η Μακεδονία είναι η πιο πλούσια περιοχή της Ελλάδας σε χορούς τραγούδια και λαϊκά δρώμενα. O πλούτος αυτός της μουσικοχορευτικής παράδοσης οφείλεται στην κεντρική γεωπολιτική θέση που κατέχει η Μακεδονία στα Βαλκάνια, ως ένα σημαντικό σταυροδρόμι των πολισμών, αλλά και στην μακρόχρονη ιστορική της εξέλιξη.

Από την αρχαιότητα, ακόμη, η Διονυσιακή λατρεία περιείχε χορούς, τραγούδια και διθυράμβους, με πολλές μουσικές μορφές, αλλά και οι γιορτές του Πάνα παριστάνονταν με χορούς και μουσική ενώ είναι γνωστοί και οι αυλωδικοί και κιθαρωδικοί μουσικοί αγώνες της εποχής εκείνης. Επίσης, υπάρχουν πολλά είδη μακεδονικών χορών που προέρχονται από την αρχαιότητα (όπως είναι ο Βαρύς χορός της Αλεξάνδρειας, ο Γαμπριάτικος της Ημαθίας και της Γουμένισσας, ο χορός Μακρυνίτσα της Νάουσας κ.ά.) καθώς και ορισμένα έθιμα που, επίσης, έχουν τις ρίζες τους στην αρχαιότητα (όπως είναι το έθιμο της Τζαμάλας στο Φλάμπουρο Σερρών κ.α.). Οι χοροί αυτοί έχουν μια βαρύτητα και δωρική αυστηρότητα και διακρίνονται για την χορογραφική λιτότητά τους.
Κυρίως, όμως, ο πολιτισμικός πλούτος της Μακεδονίας οφείλεται στην ποικίλη κοινωνική της σύνθεση με κατοίκους που έχουν την καταγωγή τους από διάφορες περιοχές του Ελληνισμού, με ιδιαίτερα, δικά τους, πολιτιστικά και χορευτικά χαρακτηριστικά, όπως είναι οι ντόπιοι (Ελληνόφωνοι και δίγλωσσοι), οι Πόντιοι, οι Μικρασιάτες, οι Ανατολικορωμυλιώτες, οι Σαρακατσαναίοι αλλά και οι Βλάχοι, οι Ρομά κ.ά.. Όλοι αυτοί οι κάτοικοι καλλιεργούν τις δικές τους παραδόσεις, οι οποίες συνθέτουν το λαϊκό Πολιτισμό της Μακεδονίας και αποτελούν ένα σημαντικό μέρος του ευρύτερου Ελληνικού Πολιτισμού.
Η μεγάλη ποικιλία και πολυμορφία των τραγουδιών. των χορών και των λαϊκών δρωμένων της συνιστά ένα σημαντικό μέρος της πολιτισμικής ταυτό¬τητας της Μακεδονίας και αποτελεί ένα ακόμη ζωντανό δείγμα της από αιώνων ελληνικότητάς της. Άλλωστε, στη μουσι¬κή της παράδοση, μαζί με τους αρχαίους ελληνικούς μουσικούς τρόπους (Δώρειος, Λύδιος και Φρύγιος), ενυπάρχουν και οι αντίστοιχοι βυζαντινοί ήχοι (Πρώτος, Δεύτερος, Τρίτος κ. ά.) καθώς και, σχεδόν, όλοι οι απλοί μουσικοί ρυθμοί (Δίσημος, Τρίσημος, Τετράσημος, Πεντάσημος Εξάσημος, Επτάσημος) και οι πολυσύνθετοι (Οκτάσημος Εννεάσημος, Δεκάσημος, Εντεκάσημος, Δωδεκάσημος, Δεκαπεντάσημος κ.ά.).

Βέβαια, η μουσική της Μακεδονίας έχει διαφορετικό χαρακτήρα από περιοχή σε περιοχή, ως προς το χρωματικό ύφος, το ήθος και την τεχνοτροπία της, ενώ υπάρχουν και αρκετοί χορευτικοί ρυθμοί που είναι ίδιοι αλλά χορεύονται διαφορετικά, κατά τόπους, με πολλές παραλλαγές. Παράλληλα, υπάρχουν ορισμένοι χοροί ή μουσικοί σκοποί που δεν ακολουθούν καμιά ρυθμική αγωγή (μελωδίες και επιτραπέζια τραγούδια). Ιδιαίτερα, αρκετοί χοροί των λαϊκών δρωμένων έχουν ελεύθερη μορφή και δεν ακολουθούν κανένα συγκροτημένο χορογραφικό σχήμα (χορός των καρναβαλιών του Σοχού κ.λπ.)
Ένα άλλο χαρακτηριστικό της μουσικοχορευτικής παράδοσης της Μακεδονίας, που έχει σημαντική επίδραση στην μουσικολογική μορφή των χορών και των τραγουδιών, είναι οι κομπανίες, οι οποίες όμως διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή. Το βασικά μουσικά σχήματα είναι αυτά που αποτελούνται από τα Χάλκινα πνευστά όργανα (κλαρίνο, τρομπόνι, κορνέτα, τρομπέτα, εμφώνιο με συνοδευτικά όργανα το νταούλι και το τύμπανο με πιατίνι), που παίζουν στο μεγαλύτερο μέρος της Μακεδονίας (κυρίως στην Κεντρική και τη Δυτική Μακεδονία), και τη ζυγιά που αποτελείται από ζουρνάδες ή γκάιντες και κρουστά. Υπάρχουν, όμως, σε ορισμένες περιοχές, όπως είναι η περιοχή της Θεσσαλονίκης, της Χαλκιδικής και της Καβάλας, και κομπανίες, που έχουν ως βασικά όργανα το βιολί και το κλαρίνο, με συνοδευτικά το ούτι, το τουμπερ¬λέκι ή το νταούλι. Αρκετοί σκοποί, τραγούδια και χοροί της Βόρειας Μακεδονίας είναι ίδιοι ή παρόμοιοι με αυτούς των γειτονικών χωρών (FYROΜ, Σερβία, Αλβανία) αλλά αυτό οφείλεται, κυρίως, στον κεντρικό πολιτισμικό ρόλο που διαδραμάτισε η Μακεδονία στη διαμόρφωση της Ιστορίας και του Πολιτισμού των Βαλκανίων. Οι επτάσημοι ρυθμοί και οι αντίστοιχοι κυκλικοί συρτοί χοροί ενσωματώθηκαν στην μουσικοχορευτική τους παράδοση, ενώ, ταυτόχρονα, αποδεικνύουν την πολιτιστική επίδραση των Ελλήνων στους λαούς αυτούς.

Το γεγονός αυτό της πολιτιστικής επίδρασης στους άλλους λαούς, αποτελεί ένα ακόμη ισχυρό επιχείρημα ενάντια σε όσους αμφισβητούν την ελληνικότητα της Μακεδονίας.
Παρόμοιες επιδράσεις, βέβαια, δέχθηκε και η μουσική παράδοση της Μακεδονίας κατά την μακρόχρονη οθωμανική κυριαρχία, με την καθιέρωση των πνευστών χάλκινων οργάνων στα μουσικά σχήματα ορισμένων περιοχών, όπως προαναφέρεται.
Αυτή η ιδιαίτερη σημασία της μουσικοχορευτικής παράδοσης της Μακεδονίας, αναδεικνύεται και μέσα από το πλούσιο «ρεπερτόριο» χορών και τραγουδιών. Οι χοροί γενικότερα, πέρα από τις φολκλορικές και λαογραφικές διαστάσεις τους, αναδεικνύουν τον πλούτο και τη δυναμική του Ελληνικού Πολιτισμού. Ταυτόχρονα όμως αποκτούν και εθνικές διαστάσεις, λόγω των διεθνών πολιτικών συ-γκυριών και των ανιστόρητων Σκοπιανών διεκδικήσεων.

Κώστας Γ. Σαχινίδης (Περιοδικό "Χοροστάσι" γαι τον πολιτισμό και την παράδοση.)

Παίονες ένα αρχαίο ελληνικό φύλο

2010-09-26T00:15:00.000-07:00

Παίονες (Οι άνθρωποι του Απόλλωνα) παιάνας: ύμνος στον Απόλλωνα.
Οι Παίονες ήταν ελληνικό φύλο που κατοικούσε στην αρχαία Μακεδονία και την Θράκη. Αρχικά κατοικούσαν στην πάνω κοιλάδα του Αξιού και την δυτική Ιλλυρία, και επεκτάθηκαν στην Βοττιαία και Ημαθία μέχρι τον Στρυμόνα.
Σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία ο εραστής της Σελήνης, ο Ενδυμίων από την Αρκαδία είχε τρεις γιούς, τον Παίονα, τον Επειό και τον Αιτωλό. Ο Ενδυμίων για να δώσει το βασίλειό του σε έναν από αυτούς, τους έβαλε να τρέξουν σε αγώνα δρόμου στην Ολυμπία.
Ο Επειός νίκησε και πήρε την βασιλεία. Ο Παίονας λυπήθηκε και έφυγε για να εγκατασταθεί στην επάνω κοιλάδα του Αξιού που ονομάστηκε Παιονία. Ο θεός Αξιός γέννησε τον Πηλέγονα, γενάρχη των Παιόνων, μετά τον έρωτα του με τη μεγαλύτερη κόρη του Ακεσσαμενού. Ο Ηρόδοτος (Ιστορίαι, Ε΄ 1 και 12-17 Ζ΄ 113, 124) αναφέρει τους Παίονες ως κατοίκους της βόρειας περιοχής μεταξύ του Αξιού και του Στρυμόνα, καθώς και τα παιονικά φύλα των Αγριάνων, Λαιαίων, Παιόπλων, Σιριοπαιόνων και Δοβήρων. Ο Στράβων (Γεωγραφικά, Ζ΄ αποσπ. 4 και 38) τους ταυτίζει με τους Πελαγόνες, τονίζοντας μάλιστα ότι οι Παίονες παλαιότερα λέγονταν Πελαγόνες και συσχετίζει το όνομα του πατέρα του Αστεροπαίου, του Πηλεγόνα.
Οι μαρτυρίες του Ηροδότου, του Στράβωνα, του Παυσανία ή ακόμη και του Θουκυδίδη, δεν ήταν πολύ κολακευτικές για τον λαό αυτόν.

Όμως το 1877 ανακαλύφθηκε στην Ολυμπία μια επιγραφή που είχε στηθεί από τους Παίονες προς τιμή του βασιλιά Δροπίωνα. Αυτό δείχνει ότι οι βασιλιάδες της Παιονίας είχαν ελληνική καταγωγή αφού μόνο σε έλληνες επιτρεπόταν η συμμετοχή στους Ολυμπιακούς αγώνες.
“[Δρω]πίωνα Λέοντος

[βα]σιλέα Παιόνων
[κ]αὶ κτίστην τὸ κοινὸν
τῶν Παιόνων ἀνέθηκε
ἀρετῆς ἕνεκεν

καὶ εὐνοίας τῆς ἐς αὐτούς”
Επιβεβαιώθηκε έτσι πως οι Παίονες συμμετείχαν στους Ολυμπιακούς Αγώνες στους οποίους έπαιρναν μέρος μόνον Έλληνες.
Μία επιγραφή που βρέθηκε στο Τίκβες του κράτους των Σκοπίων και δημοσιεύθηκε πριν από μια εικοσαετία περίπου, αναφέρεται στον βασιλιά των Παιόνων Δροπίωνα το γιο του Λέοντος.

ΔΡΟΠΙΟΝΑ ΛΕΟΝΤΟΣ Π(ΑΤΕΡΑ;)
ΚΑΙ ΜΩΑΝΤΑ
ΒΑΣΙΛΕΑ ΠΑΙΟΝΩΝ
ΤΩΝ Π- ΑΠΕΤΗ

Το ίδιο περίπου κείμενο υπάρχει και στο χρυσό έλασμα που αγοράστηκε από το μουσείο των Σκοπίων.

Το 1961, στο χωριό Κεντρικό του Κιλκίς (αρχαία Κρηστωνία) βρέθηκε επιγραφή που είναι ανάγλυφη σε βάθρο και είναι διπλής όψης και γράφει τα εξής:

ΔΙΟΝΥΣΟΝ ΠΑΙΟΝΙΚΟΝ ΙΕΡΗΤΕΥΩΝ ΕΚ ΤΩΝ ΙΔΙΩΝ ΑΝΕΘΗΚΕΝ

Και στην άλλη όψη αναγράφονται τα εξής:

ΔΑΡΕΑΣ ΣΩΠΑΤΡΟΥ ΔΙΟΝΥΣΩ
ΠΑΙΟΝΙΚΩ ΙΕΡΗΤΕΥΩΝ
ΑΝΕΘΗΚΕΝ ΜΕΤΑ ΝΙΚΑΝΟΡΟΣ
[ΤΟΥ] ΥΙΟΥ ΕΚ ΤΩΝ ΙΔΙΩΝ»

Παιονικό Νόμισμα του βασιλέα ΑΥΔΟΛΕΩΝ= Ο έχων αυδή φωνή λέοντος

Βασιλείς

Άγις. Σύγχρονος του Φιλίππου, μετά τον θάνατό του ο Φίλιππος επιτέθηκε εναντίων των Παιόνων.

Λύκκειος (περίπου 359 - 340 π.Χ.)

Πατράος (περίπου 340 - 315 π.Χ.)

Αρίστων .

Αυδολέων, ή Αυδωλέων γιός του Πατράου, (περίπου 315 - 286 π.Χ.).

Δροπίων, (περίπου 279 π.Χ.) Γιός του Δέοντα, έγινε γνωστός από ένα ανάθημα που έστειλε στους Δελφούς, μια χάλκινη κεφαλή Παιονικού ταύρου, (αναφέρεται από τον Παυσανία).

Αργυρό νόμισμα του βασιλέως των Παιόνων Λυκκείου

ΒΙΤΩΛΙΑ Ή ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ. Ελένη Ταγκαλάκη

2010-09-23T05:41:00.000-07:00

ΒΙΤΩΛΙΑ Ή ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Μακεδόνισσα απ’ την μητέρα της
Μωραΐτισσα απ' τον πατέρα
αγάπησε την Ελλάδα μας
απ' άκρη σ' άκρη πέρα

κι όταν πατάει στα Μπίτολα,
στο ωραίο Μοναστήρι
πίνει την πίκρα, τον καημό
σε γυάλινο κροντήρι,

για κείνα όπου εχάσαμε
και φύγαν μακριά μας,
τους τόπους των παππούδων μας
που μάτωσαν την καρδιά μας,

σαν φεύγανε απ' τα μέρη τους,
-ιερή Πελαγονία
με άδικους διακανονισμούς
-άγια Μακεδονία

να 'ρθω ως την Ηράκλεια
για να σε προσκυνήσω
και ένα τραγούδι Βιτώλια,
-δάκρυ να σας αφήσω

κει στο ωραίο το βουνό
να' ρθω στα Περιστέρι
στην όχθη του Δραγόρα σου,
η σκέψη ας με φέρει,

και σαν τα καλντερίμια σου
πόλη μου τριγυρίζω
να ψάχνω όλο λυπητερά
τις ρίζες να ορίζω,

και θα μου φέγγει από ψηλά
μ' αγάπη ο Αυγερινός,
όταν προβάλει στη γωνία
ο παππούς ο Τραϊανός

που πήρε την φαμίλια του
κι άφησε τα καλά του
και πέρασε στην Φλώρινα
για να’ ναι τα παιδιά του

Έλληνες μες στους Έλληνες
και της πατρίδας χάρη.
Απ’ τα Βιτώλια κρατώ
και το’ χω για καμάρι.

Ελένη Ταγκαλάκη, Δασκάλα με καταγωγή από το Μοναστήρι

Το Κρούσοβο μετά την εξέγεργη του Ίλιντεν

2010-07-25T01:29:00.000-07:00

Άποψη του Κρουσόβου μετά την καταστροφή που υπέστη τον Αύγουστο του 1903 από βουλγαρικά και τουρκικά στρατεύματα κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του Ίλιντεν. Το Κρούσοβο ανήκοντας στην ευρύτερη περιοχή του Βιλαετίου του Μοναστηρίου, όπου συνεπλάκησαν τα πρώτα στρατεύματα των εξεγερθέντων και των Τούρκων, απετέλεσε ένα από τα πρώτα θύματα της εξέγερσης. Η λεηλασία του Κρουσόβου ξεκίνησε στις 2 Αυγούστου και διήρκησε περίπου 10 μέρες. Την ημέρα της καταστροφής κάηκαν 366 ελληνοβλαχικά σπίτια και 203 μαγαζιά και αποθήκες. Σκοτώθηκαν 41 άτομα ενώ πάμπολλα τραυματίστηκαν ή βασανίστηκαν. Τέλος, πολλά εκπαιδευτήρια, εκκλησίες και άλλα κοινωφελή ιδρύματα καταστράφηκαν.

Βοσκοί, στὴ μάντρα τῆς Πολιτείας οἱ λύκοι

2010-06-26T02:01:00.000-07:00

(Το παρακάτω ποίμα του Κωστή Παλάμα δείχνει την κατάσταση της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια)

Οἱ λύκοι
Βοσκοί, στὴ μάντρα τῆς Πολιτείας οἱ λύκοι! Οἱ λύκοι!
Στὰ ὅπλα, Ἀκρῖτες! Μακριὰ καὶ οἱ φαῦλοι καὶ οἱ περιττοί,
καλαμαρᾶδες καὶ δημοκόποι καὶ μπολσεβίκοι,
γιὰ λόγους ἄδειους ἢ γιὰ τοῦ ὀλέθρου τὰ ἔργα βαλτοί.

(Ἀπ᾿ τῆς μαυρίλας τῆς ἀραχνίλας τὴν ἀποθήκη
σὲ σκονισμένα γυαλιὰ κλεισμένο, παλιὸ κρασί,
τῶν ἑκατό σου χρονῶν ἀνοίγω τὸ ἀρχοντιλίκι
στοῦ ἡλιοῦ τὸ φέγγος, τί σὲ προσμένουν οἱ δυνατοὶ

ξανὰ σὰν πάντα καὶ γιὰ τὴ μάχη καὶ γιὰ τὴ νίκη
νὰ τοὺς φτερώσεις τὸ πάτημά τους ὅπου πατεῖ.
Σ᾿ ἐμὲ -κελλάρης λυράρης εἶμαι,- σ᾿ ἐμένα ἀνήκει
νὰ τὸ κεράσω στὰ νέα ποτήρια τὸ ἀρχαῖο πιοτί).

Βοσκοὶ καὶ σκύλοι, λῶβα καὶ ψώρα. Τ᾿ ἀρνιά; Μουζίκοι.
Ὁ λαός; Ὄνομα. Σκλάβος πλέμπας δούλα κ᾿ ἡ ὀργή,
Δίκη ἀπὸ πάνω θεία τῶν ἀστόχαστων καταδίκη
καὶ λογαριάζει καὶ ξεπλερώνει ὅσο ἂν ἀργεῖ.

Τραγουδημένη κλεφτουριά, Γένος, ἁρματολίκι,
τὰ ξεγραμμένα καὶ τὰ τριμμένα ψέματα, ἀχνοί,
Ἰδέα βυζάχτρα τῶν τετρακόσιων χρόνων, ἡ φρίκη
τώρα, τὸ μάθημα τῶν Ἑλλήνων ὡς χτές, ἐσὺ

τοῦ ραγιᾶ μάνα βιβλικό, πλάσμα ὀρφικό, Εὐρυδίκη,
τοῦ πανελλήνιου μεγαλονείρου χρυσοπηγή,
μᾶς τὸν καθρέφτιζες μέσ᾿ στῆς Πόλης τὸ βασιλίκι
τὸν ξυπνημένο Μαρμαρωμένο, κυνηγητὴ

τοῦ Ἰσλάμ. Ἡ Θρᾴκη προικιό του, ὢ δόξα! Καὶ ἀπανωπροίκι
μιὰ Ἑλλάδα πάλε στὴν τουρκεμένην Ἀνατολή,
τῆς Ἰωνίας γλυκοξημέρωμα.... Οἱ λύκοι! Οἱ λύκοι!
κ᾿ οἱ βοσκοὶ ἀνάξιοι, λύκοι καὶ οἱ σκύλοι κ᾿ οἱ ἀντρεῖοι δειλοί.

Στῆς Πολιτείας τὴ μάντρα οἱ λύκοι! Παντοῦ εἶναι λύκοι!
Ξανὰ στὰ Τάρταρα ἴσκιος, τοῦ ψάλτη λατρεία κ᾿ ἐσύ.
Ψόφια ὅλη ἡ στάνη. Φέρτε νὰ πιοῦμε, κούφιο νταηλίκι,
γιὰ τὸ ἀποκάρωμα ποὺ μᾶς πρέπει, κι ὅποιο κρασί.

Κωστής Παλαμάς

Η ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΟΥ Mythology of Herakleia

2010-05-06T07:05:00.000-07:00

Η ίδρυση της αρχαίας Ηράκλειας ( Μοναστήρι), σύμφωνα με τη τοπική μυθολογία, συνέβη συμφώνα με τα παρακάτω:
Όταν χτίστηκε η Καστοριά ( και οι άλλες πόλεις και οι συνοικισμοί της περιοχής , όπως η Λαπίνα, η Μελισσός, η Καλλιρόη, η 'Αρμονία, το Άργος Ορεστικό και τελευταία η Φλωρίς (Φλώρινα), για να ολοκληρωθεί όλο το δίχτυο των πόλεων που θα κρατούσε σε ασφάλεια τη χώρα, σύμφωνα με ένα παλαιό χρησμό προς τον Κάστορα, τον ιδρυτή της Καστοριάς, έπρεπε να χτιστεί και η τελευταία πόλη.

Το γεγονός ότι στα άγνωστα εκείνα μέρη αναπτύχτηκε ένα τόσος απίστευτος πολιτισμός και μια τέτοια ανέλπιστη πρόοδος, σχολιάστηκε στον Όλυμπο από τους αθάνατος Θεούς, και όλοι δείξανε τον θαυμασμό τους. Ο μεγαλύτερος ήρωας εκείνης της εποχής, ο Ηρακλής, μαθαίνοντας αυτό το γεγονός, χάρηκε πολύ, γιατί αυτό έγινε από τους δύο καλούς του φίλους, τον Κάστορα και τον Ίδα τους βασιλιάδες της Καστοριάς και της Αρμονίας, και αποφάσισε να τους επισκεφτεί για να τους εκδηλώσει τη χαρά του για την προκοπή της περιοχής τους αλλά και για να τους ανακοινώσει την επιθυμία του να χτιστεί άλλη μια πόλη με το όνομά του.

Όλα αυτά φανερώθηκαν στους βασιλιάδες της Καστοριάς και των άλλων πόλεων και από έναν νέο χρησμός που έλεγε ότι θα ερχόταν ο Ηρακλής, και ότι πρέπει να χτιστεί και άλλη πόλη, και να στολιστεί με αγάλματα στήλες και ανάγλυφα.
Δεκαπέντε μέρες μετά από τον χρησμό παρουσιάστηκε ένας ιερέας στον Κάστορα και του είπε ότι ήρθαν δεκαπέντε ξένοι και τον ζητούν. Ανάμεσα σ' αυτούς είναι κι ένας που σαν κι αυτόν πιο ωραίο και πιο ανδρείο δεν είχε ξαναδεί. Φορούσε δέρμα λιονταριού και είχε για δόρυ ένα ρόπαλο που πέντε άνθρωποι δεν μπορούσαν να το σηκώσουν και τον έλεγαν Ηρακλή. Αμέσως ο Κάστωρ και ο Ίδας κατάλαβαν ότι πρόκειται για τον Ηρακλή τον γιο του Δία και της Αλκμήνης. Τον δέχτηκαν με μεγάλες τιμές. Έγιναν αγώνες και εκδρομές στα γύρω βουνά και δάση, όπου ο Ηρακλής με την αδάμαστη δύναμή του καθάρισε όλη την περιοχή από τα άγρια και επικίνδυνα ζώα, στοιχειά και φαρμακερά μεγάλα Φίδια.
Η χαρά των κατοίκων για την εξαφάνιση τόσων κινδύνων ήταν απερίγραπτη. Ο Ηρακλής επισκέφθηκε όλες τις πόλεις, που ήταν γύρω από την Καστοριά. Θαύμασε την λαμπρότητα της Αρμονίας, τις ομορφιές της Καλλιρόης, την μεγαλοπρέπεια της Μελισσού και τις φυσικές χάρες της Λαπίνας, ξελογιάστηκε από τη γοητεία της όμορφης Καστοριάς, της οχυρώσεις με τα κάστρα της και τα φρούρια τα ξακουστά. Γενικά σ' όλες τις πόλεις έμεινε κατάπληκτος με τα τεχνουργήματα και τον στολισμό τους και συνεχάρη τους βασιλιάδες Κάστορα, Ίδα, Μέλιν, και Μύρωνα για τον πολιτισμό που αναπτύξανε εκεί μέσα σε λίγα χρόνια.
Τους μετέφερε την ευαρέσκεια των θεών, που ευμενικά σχολίαζαν το έργο τους . Κάμανε τελετές και Θυσίες για να τους ευχαριστήσουν για την βοήθεια που τους δώσανε σ' όλα αυτά και τη μεγάλη εύνοια.
Μετά αρχίσανε τις προετοιμασίες για τη μεγάλη εκστρατεία που θα έκαναν και άρχισαν να εφοδιάζονται με όλα τα απαραίτητα για το χτίσιμο της νέας πόλης. Στρατολογήσανε άνδρες απ' όλες τις πόλεις, μεταφορικά μέσα, εργαλεία και γενικά ότι χρειαζότανε. Περίμεναν τον κατάλληλο καιρό για να ξεκινήσουν αλλά ο καιρός δεν έστρωνε. Τότε έκαναν θυσίες στους Θεούς και εξέτασαν τα σπλάχνα των θυμάτων. Ήταν ευνοϊκά και ενθαρρυντικά τα σημάδια και έτσι αποφασίσανε σε πέντε μέρες να φύγουν. Έτσι κι έγινε. Ξεκίνησαν όλοι οι ήρωες, μαζί και ο Ηρακλής, πηγαίνοντας να χτίσουν την τελευταία πόλη. Κατά το βράδυ έφτασαν στην κορυφή του βουνού από όπου φαινόταν η πόλις Φλωρίς (Φλώρινα), και άναψαν μεγάλη φωτιά για να ειδοποιήσουν μ' αυτή τον Φλώριν, τον βασιλιά της Φλωρίδος (Φλωρίνας) ότι έρχονται και την άλλη μέρα θα είναι μέσα στην πόλη. Η Φλωρίς ήταν χτισμένη πάνω στον λόφο που βρίσκεται στην δεξιά όχθη του ποταμού. Εκείνος πραγματικά το βραδύ είδε τη μεγάλη λάμψη της φωτιάς και μια και κατάλαβε ότι θα ’χει επισκέπτες, γιατί τους περίμενε κι όλας, διέταξε σχετικές προετοιμασίες για την υποδοχή τους.

Όλη τη νύχτα μέσα στην οχυρωμένη πόλη, στους στενούς δρόμους της και τα αρχαϊκά σπίτια της ήταν μεγάλη η κίνηση των κατοίκων. Η Φλωρίς (Φλώρινα) ετοιμαζότανε για την υποδοχή των φίλων και συμμάχων της. Την άλλη μέρα ο Φλώρις ο βασιλιάς βγήκε μαζί με το λαό του για να υποδεχτεί τους φίλους του. Ανοίξανε τις πόρτες του φρουρίου και με παιάνες και πομπές μεγάλες δέχτηκαν τους άλλους βασιλιάδες και τις ακολουθίες τους και τους έφεραν μέσα στην πόλη, όπου τους είπαν ότι ο Ήφαιστος μαζί με τους Κύκλωπες πέρασαν από εκεί πηγαίνοντας στο μέρος, όπου θα χτιστεί η πόλις και όπου θα τους περιμένει. Χάρηκαν πολύ γι' αυτό οι βασιλιάδες Κάστωρ, Ίδας και ο Ηρακλής, γιατί ακούγοντας αυτήν των είδηση, ένοιωσαν ότι στην εκστρατεία τους αυτή είχαν την εύνοια των Θεών και ξεχωριστά του Ήφαιστου, του μεγάλου τεχνίτη.
Στην Φλωρίδα (Φλώρινα) που υποδέχτηκε τόσους ξένους βασιλιάδες με τόση ακολουθία, έκαναν γιορτές και πανηγύρια προς τιμήν τους. Στους βωμούς του Δια και της Δήμητρας έκα¬ναν Θυσίες και εκατόμβες και κάτω στην ακροποταμιά κατεβαίνοντας από τις πλαγιές τον λόφου, όπου ήταν η πόλις με τα εφτάγυρα κάστρα, έκαμαν αγώ¬νες και τελετές με αρχαίους χορούς. Όταν τελείωσαν με όλα αυτά συγκεντρώθηκαν οι βασιλιάδες στα ανάκτορα τον Φλώρι και κατέστρωσαν το σχέδιο της εκστρατείας.
Την άλλη μέρα φορτώσανε όλα τα πράγματά τους σε υποζύγια και με επικεφαλής τους αρχηγούς τους ξεκίνησαν όλοι μαζί και προχώρησαν προς τα βόρεια του κάμπου περιμένοντας και προσδοκώντας να κοιτάξουν τα σημάδια, που τους έδωσε ο χρησμός και αυτά δεν άργησαν κάποια μέρα να τα δουν.
Έτσι είπε ό χρησμός και έτσι έγινε. Είδαν τέσσαρες μεγάλους αετούς να κάθονται σε τέσσαρα διαφορετικά σημεία και μ' αυτό οι αετοί, σύμφωνα με τον χρησμό, έδειχναν φανερά ότι η πόλις θα χτιστεί σ' εκείνη την περιοχή, που περιλαμβανόταν μέσα στην περιφέρεια που έκαμνε η γραμμή περνώντας από τα σημεία που είδαν τους τέσσερις αετούς.
Ο Ηρακλής εξέτασε το μέρος και είδε ότι εκεί δεν είχε νερό εκτός από μια βρυσούλα που με πολλή φειδώ έχυνε το νερό της. Αυτό του έφερε απελπισία στην καρδιά και αποφάσισε να φύγει από εκεί πηγαίνοντας για να βρει άλλο μέρος μα το βράδυ ονειρεύτηκε τον πατέρα τον Δία ο οποίος του έλεγε να μείνει εκεί γιατί Θα ’στέλνε τον Θεό Ποσειδώνα να δημιουργήσει εκεί ένα ποταμό πολύ σπουδαίο και που άλλος να μη βρίσκεται στην Μακεδονία όλη με νερό κρυστάλλινο, καθαρό.
Έτσι απεφάσισε τελειωτικά και έμεινε εκεί. Την άλλη μέρα ήρθε και ο Θεός Ήφαιστος μαζί με τους εργάτες του, τους Κύκλωπες, για να τους βοηθήσει στο χτίσιμο της πόλεως.
Την άλλη μέρα το πρωί άρχισαν τις εργασίες. Ξαφνικά ένα σύννεφο ολοκόκκινο σαν να είναι ματωμένο και λαμπρό σαν ήλιος ερχότανε προς αυτούς. Ήταν ο Θεός Ποσειδώνας. Όλοι το είδανε αυτό και πέσανε γονατιστοί και με ευλάβεια κάτω στη Γή. Τον δεχτήκαν με προσκύνημα. Εκείνος προχώρησε προς τα πέρα και πολύ μακριά και με το σκήπτρο του χτύπησε τρείς φορές τη Γή, που σχίσθηκε και άνοιξε ένα μεγάλο χάος, μέσα από το οποίο όρμησαν νερά ακράτητα και δημιουργήσανε ένα ποτάμι, που χώρισε την περιοχή που θα χτιζότανε η πόλις σε δύο κομμάτια. Το χάος εκείνο ήταν επικίνδυνο για τους ανθρώπους και τα ζώα, που μπορούσαν απρόσεκτα να
πέσουν εκεί και να χαθούν.
Γι' αυτό ο Ζευς έστειλε πολλούς αετούς από τον ουρανό, που παίρνοντας λίθους από ένα βουνό κοντινό με τα νύχια τους, τους έριχναν εκεί και δημιουργήθηκε έτσι ένα κάστρο προφυλακτικό. Μετά άρχισαν το χτίσιμο της πόλεως. Η νέα πόλις γινόταν όμορφη και οχυρή με τα κάστρα
της και τους πύργους της.

Στο διάστημα αυτό ένας φίλος του Κάστορα, του βασιλιά της Καστοριάς, που λεγόταν Εριγώνας, από περιέργεια θέλοντας να δει το χάος του ποταμού πλησίασε και έσκυψε σ' αυτό. Τότε ξαφνικά σχίστηκε η όχθη και ο Εριγώνας έπεσε στα νερά και πνίγηκε. Όλοι λυπηθήκανε πολύ και έκαμαν και Θυσία στους θεούς και για τιμή του και ανάμνηση του, τον ποταμό αυτόν τον ονόμασαν με το όνομά του. Από τότε το ποτάμι αυτό που διασχίζει την πόλη λέγεται Εριγών . Το χτίσιμο της πόλεως κράτησε ένα χρόνο σχεδόν.
Όταν τελείωσε κάθε εργασία, δημιουργήθηκε εκεί μια πόλις Θαυμαστή και λαμπρή με κάστρα, που λαμποκοπούσαν στην ανατολή και στη δύση του ήλιου και με ανάκτορα ανάλογα για τον ήρωα Ηρακλή, που θα βασίλευε στην πόλη αυτή.
Έκτισαν μέσα στην πόλη δώδεκα ναούς προς τιμή των δώδεκα Θεών του Ολύμπου. Όλοι δε οι βασιλιάδες δώρισαν αμύθητα δώρα στον Ηρακλή, το βασιλιά της πόλεως αυτής, που από το όνομά του βαφτίστηκε Ηράκλεια. Η Ηράκλεια γέμισε αμέσως από πληθυσμό, γιατί εκεί συγ¬κεντρώσανε όλους τους αυτόχθονες του κάμπου και προόδεψε πάρα πολύ. Μετά από τις γιορτές και τις τελετές έφυγαν όλοι οι ήρωες και οι βασιλιάδες με τους λαούς τους και γύρισαν στα μέρη τους ο καθένας.
Έτσι χτίστηκε και η τελευταία πόλις του όλου εκείνον συγκροτήματος του Συνομοσπονδιακού κράτους, που ήταν στην περιοχή της Καστοριάς και της Φλωρίδος (Φλωρίνης).

Ο Μακεδονικός Αγώνας Greek Struggle for Macedonia

2010-04-21T05:54:00.000-07:00

Για την καλύτερη όμως κατανόηση της ιστορικής συνέχειας των γεγονότων, ας γυρίσομε το χρόνο πίσω στις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα.

Η Οθωμανική αυτοκρατορία που ήταν εξαπλωμένη σε Ευρώπη, Ασία, Αφρική, βρίσκεται τώρα στα πρόθυρα μιάς διάλυσης. Διατηρείται ακόμα στη ζωή χάρις στα Ευρωπαϊκά κράτη που δεν συμφωνούν στην κληρονομική μοιρασιά των ιματίων της. Από τον ’’μεγάλο Ασθενή’’, όπως αποκαλούν τώρα την φθίνουσα αυτοκρατορία, όλοι αποζητούν το καλύτερο μερίδιο.

Η “Ασθένεια’’ αναπτερώνει την ελπίδα στους υπόδουλους λαούς της χερσονήσου του Αίνου και ιδιαίτερα τους Έλληνες, σε μια προσδοκία αποτίναξης του ζυγού. Οι Σλάβοι τώρα εκπροσωπούνται από τους Βουλγάρους. Η Ρωσία είναι στο πλευρό τους και ασύστολα τους υποστηρίζει.
Το 1870 η τσαρική Ρωσία πιέζει την Πύλη και επιτυγχάνει ειδικό φιρμάνι με το οποίο παραγκωνίζεται η δεδικασμένη και παραδοσιακή θρησκευτική δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου επί της βουλγαρικής Εκκλησίας. Η βουλγαρική Εκκλησία αποσπάται αυτόβουλα από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και αυτοανακηρύσσεται ‘’Εξαρχία’’, δημιουργώντας θρησκευτικό ‘’Σχίσμα’’. (Η αποκατάσταση σχέσεων έγινε αργότερα μόλις το 1948). Το φιρμάνι έχει και μια διάταξη εξ αρχής ύπουλη: «Όταν τα δύο τρίτα των κατοίκων ενός χωριού αναγνωρίσουν την ‘’Εξαρχία”, το χωριό κηρύσσεται Εξαρχικό». Με άλλα λόγια οι κάτοικοί του επιλέγουν την Βουλγαρία σαν πατρίδα και το χωριό απο τούδε και στο εξής θα χαρακτηρίζεται στις διεθνείς συζητήσεις, σαν βουλγαρικό. ¨Έτσι χτίζεται μια βουλγαρική εθνική επιδίωξη, που σε δεδομένο χρόνο, θα λάβει σάρκα και οστά, Για την υλόποίηση του θρησκευτικού- ρατσιστικού προγράμματος, εγκάθετες συμμορίες εξαπολύουν ένα εθνοφυλετικό “πόγκρομ”, τρομοκρατικών σφαγών και βιασμών σωμάτων ψυχών και συνειδήσεων, κατά των καθ’ όλα υπόδουλων λαών της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Το 1878 τερματίστηκε ο Ρωσοτουρκικός πόλεμος με τη συνθήκη του Αγίου Στεφάνου. Οι νικητές του πολέμου Ρώσοι, ανάμεσα σε όλα τα άλλα άρθρα της συμφωνίας, επιβάλουν στην Τουρκία την ίδρυση ενός ‘’Μεγάλου’’ Βουλγαρικού κράτους, που ενσωματώνει πολλά εδάφη και πληθυσμούς και άλλων βαλκανικών λαών. Μια απαράδεκτη συνθήκη που υπογράφηκε σε βάρος των ελληνικών δικαιωμάτων αλλά και ασύμφορη για τα ισχυρά ευρωπαϊκά κράτη, που έβλεπαν ξαφνικά κοντά στη Ρωσία, να ξεφυτρώνει ένας υπολογίσιμος σύμμαχος, με απρόβλεπτες συνέπειες. Έτσι οι Αγγλογερμανοί επιτυγχάνουν την ακύρωση της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου και την υπογραφή μιας νέας της συνθήκης τώρα, του Βερολίνου. Με την Συνθήκη του Βερολίνου δίνεται μεν κρατική υπόσταση στη Βουλγαρία καίτοι την περιορίζουν σε απλή ηγεμονία, φόρου υποτελή της Τουρκίας. Στην Ελλάδα προσαρτάται η Θεσσαλία.

Τώρα η βουλγαρική απογοήτευση είναι καταφανής για την ακύρωση της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου και καταφεύγουν σε τρομοκρατικούς εξαναγκασμούς των υποδούλων μακεδονικών πληθυσμών - ακόμη και αυτών που ζούσαν στο γεωγραφικό χώρο της Τουρκίας - να αναγνωρίσουν την “Εξαρχία” και να δεχτούν την βουλγαρική εκπαίδευση. Απώτερος σκοπός ήταν να παρουσιαστεί στο φόρουμ της Ευρώπης, ότι οι υπόδουλοι λαοί της Οθωμανικής αυτοκρατορίας έχουν βουλγαρική προτίμηση και επιλογή. Για την επιτυχία του σκοπού τους ιδρύουν λοιπόν το 1892, το Βουλγαρικό Κομιτάτο. Ακολούθησαν οι Ρουμάνοι με το δικό τους κομιτάτο που περιοριζόταν σε γενναία οικονομική ενίσχυση των Βουλγάρων, αλλά και καταδίδοντας κάθε Έλληνα αντιφρονούντα. Επόμενο ήταν αυτές οι δραστηριότητες να προκαλέσουν έστω και καθυστερημένα – άλλωστε πότε κινηθήκαμε έγκαιρα – μια έντονη αντίδραση. Και έτσι άρχισε ένας αγώνας· ο Μακεδονικός. Ενας αγώνας που κράτησε συνολικά 40 χρόνια.

Πιο αναλυτικά:

α) 1870-1897, Οι Βούλγαροι βρίσκουν το έδαφος παρθένο και τα Κομιτάτα οργιάζουν προπαγανδιστικά, εκμεταλλευόμενα την αδράνεια και ανεπάρκεια που έδειχνε η ελληνική Κυβέρνηση, ιδιαίτερα μετά τον “Ατυχή Ελληνοτουρκικό Πόλεμο” του 1897.

β) 1897-1904. Τα βουλγαρικά Κομιτάτα προβαίνουν σε ανήκουστες τρομοκρατικές ενέργειες κατά των ελληνικών πληθυσμών. Με το πρόσχημα της επανάστασης των υποδούλων λαών κατά των Τούρκων, προβαίνουν στο ξεσήκωμα του Ήλιντεν, αποκαλύπτοντας και τους πραγματικούς σκοπούς τους: Να προσαρτήσουν ολόκληρο τον γεωγραφικό χώρο της Μακεδονίας, στην Βουλγαρία.

γ) 1904-1908. Οι Έλληνες αντιδρούν και αμύνονται.

Αρχικά με ιδιωτική πρωτοβουλία απέναντι στον βουλγαρικό επεκτατισμό. Σε αυτή την τελευταία περίοδο αναφερόμαστε κυρίως από ελληνικής πλευράς όταν λέμε “Μακεδονικός αγώνας”. Στην αρχή ξεσηκώθηκαν πολλοί αγωνιστές με τις αντάρτικες ομάδες τους, όπως οι Δραγούμηδες, ο Δ, Καλαποθάκης, ο οπλαρχηγοί Καπετάν Κώτας απο τη Φλώρινα, ο Καπετάν Βαγγέλης από το Στρέμπενο, ο Γκόνος Γιώτας από τα Γιαννιτσά, ο Λάκης Πύρζας από τη Φλώρινα, ο Παύλος Κύρου από το Αντάρτικο, ο Δημήτρης Νταλίπης από τον Γάβρο, ο Νικοτσάρας από τη Στρωμνίτσα, ο Μητρούσης από τις Σέρρες, ο παπα-Πασχάλης από το Λειβαδοχώρι Σερρών.

Σε σύντομο χρόνο, το Πατριαρχείο παίρνει το παιχνίδι στα χέρια του και αποστέλλει ανώτατους κληρικούς για να οργανώσουν τον αγώνα, και να τον ενισχύσουν με όπλα, πολεμοφόδια και τρόφιμα. Κυρίως όμως για να καταθέσουν στον αγώνα τη ζωή τους και το αίμα τους – πράγμα που το έκαναν. Κατέδειξαν ότι αυτός ο σταυρός της σημαίας όπου κρατούσαν, ταυτιζόταν με το ίδιο το ελληνικό έθνος. Έτσι, ο μητροπολίτης Γερμανός Καραβαγγέλης στέλνεται στην Καστοριά, ο Ιωακείμ Φορόπουλος στο Μοναστήρι, ο Χρυσόστομος Καλαφάτης- ο μετέπειτα εθνομάρτυρας της Σμύρνης, στη Δράμα, ο Φώτιος στην Κορυτσά όπου και μαρτύρησε. Ο Ειρηναίος στη Χαλκιδική, ο Θεοδώρητος στο Νευροκόπι, ο Κων/νος στις Σέρρες.

Η χρονιά του 1904 στιγματίζεται με την έλευση και τον ηρωικό θάνατο του Παύλου Μελά ή Μίκη Ζέζα. Ο Μελάς σκοτώνεται σε μια σύγκρουση με τους Τούρκους το 1904, στις 13 Οκτωβρίου. Ο θάνατός του αφυπνίζει τις εθνικές συνειδήσεις και γίνεται σύμβολο του ελληνισμού. Γίνεται το έναυσμα - προσκλητήριο για το γενικότερο ελληνικό ξεσήκωμα. Οι τάξεις των αγωνιστών τώρα πυκνώνονται από όλα τα κοινωνικά στρώματα. Ο Γρεβενών Αιλιανός, δάσκαλοι, δασκάλες, υπάλληλοι σιδηροδρόμων, γιατροί, αλλά και χαμάληδες, καραγωγείς, λήσταρχοι, φυγόδικοι -όπως ο Καραλίβανος. Στον επικό αγώνα συμμετέχουν οι μεγάλοι οπλαρχηγοί Ευθύμιος Καούδης, ο Γεώργιος Τσόντος (καπετάν Βάρδας), ο Δικώνυμος Μακρής, ο Γεώργιος Κατεχάκης (καπετάν Ρούβας), ο Γεώργιος Βολάνης, ο Δούκας Δούκας, ο Παύλος Γύπαρης και πολλοί Κρήτες. Ο στρατηγός Δημήτριος Κάκκαβος ή καπετάν Ζώης, ο γιατρός Ζάννας και πολλοί άλλοι. Ο Μακεδονικός αγώνας έχτισε τα θεμέλια για την μελλοντική Ελλάδα· την Ελλάδα που μετά από τους νικηφόρους απελευθερωτικούς βαλκανικούς πολέμους, διπλασιάστηκε γεωγραφικά και ετοιμάστηκε να χτυπήσει το όραμα της Μεγάλης Ελλάδας των τριών ηπείρων, και πέντε θαλασσών.

Γιάννης Κορναράκης του Μάνθου

Η αντεπίθεση των Ελλήνων στον πόλεμο του 40

2010-04-06T05:24:00.000-07:00

ΕΝΟΜΙΣΑΝ
Ενόμισαν πως ήταν δυνατόν
οι Ιταλοί να μπούνε στην Ελλάδα
κι ο Μουσολίνι να μπει νικητής
στην χώρα των ηρώων με καντάδα
κι ο Μουσολίνι να μπει νικητής
στην χώρα των ηρώων με καντάδα

Και σαν ο πόλεμος αρχίνισε
εκεί ψηλά στη θέση Παπαδήμα,
οι κένταυροι λαγοί γινήκανε
κι αφήσανε κιθάρες μαντολίνα
οι κένταυροι λαγοί γινήκανε
κι αφήσανε κιθάρες μαντολίνα

Εις το Βερνίκι και τη Βίγλιστα
πρώτο εμπήκε το τριάντα τρία,
το Σύνταγμα που βγάζει η Φλώρινα
παιδιά γεμάτα θάρρος και ανδρεία
το Σύνταγμα που βγάζει η Φλώρινα
παιδιά γεμάτα θάρρος και ανδρεία

Η Ελληνική αντεπίθεση στον πόλεμο του σαράντα, ξεκίνησε από την περιοχή της Πρέσπας Φλώρινας. Να πως την περιγράφει ο Άγγελος Τερζάκης

...Οι πολεμικές επιχειρήσεις ωστόσο στην Ελλάδα έπαιρναν διαφορετική τροπή από αυτήν που είχε προβλέψει ο Ντούτσε. Μέσα σ' ένα δεκαπενθήμερο, το πρώτο, η Ήπειρος και η Πίνδος του είχαν δώσει μίαν αποστομωτική απάντηση. Στο βόρειο τμήμα του μετώπου, αυτό που αρχίζει από τη λίμνη της Μεγάλης Πρέσπας και κατεβαίνει στο Γράμμο, οι Ιταλοί είχαν κρατήσει εφεκτική στάση, για να συγκεντρώσουν την προσπάθειά τους στο κέντρο, σύμφωνα με το σχέδιο του Πράσχα. Στο βόρειο λοιπόν τμήμα του μετώπου, το ελληνικό Γενικό Στρατηγείο αποφάσιζε ν' αναπτύξει πρωτοβουλία, να χτυπήσει, για να ελαφρώσει την πίεση του εχθρού στους άλλους τομείς.
Το εγχείρημα δεν ήταν εύκολο. Το βόρειο αυτό τμήμα, λίγο πιο μέσα από τα σύνορα, προς την Αλβανία, έχει ένα φυσικό φρούριο: τη Μοράβα. Είναι βουνό τραχύ, όλο νεύρο, έρημο από κατοικίες ανθρώπων. Κατεβαίνει λοξά από βοριά στα νοτιοδυτικά και κρύβει πίσω του την Κορυτσά με τον πρόσχαρο κάμπο της. Ρυτιδωμένη η Μοράβα από χαράδρες βαθιές και απότομες, παρουσιάζεται εχθρική στον οδοιπόρο, δεν αφήνει να χαράξει πάνω της ούτε φτενό χαμόγελο, κάποιο μονοπάτι. Στη βορεινή της άκρη ορθώνεται, κάστρο ξεμοναχιασμένο, φαλακρό, το όρος Ιβάν, προβάλλει μέσ' από τουφωτά πεύκα και κέδρα. Ανάμεσα Μοράβα και Ιβάν, στη στενή λουρίδα της, το Τσαγκόνι, κυλάει τα νερά του ο Δεβόλης. Τα φυσικά τούτα οχυρά, και ιδιαίτερα τις ανατολικές πλαγιές της Μοράβας και το Ιβάν, οι Ιταλοί τα είχαν ενισχύσει με έργα εκστρατείας τέτοια που να τα κάνουν απροσπέλαστα.

Εκεί, αντικρίζοντας την Αλβανία, ήταν παρατεταγμένες το βράδυ της 27ης Οκτωβρίου δύο ελληνικές μονάδες : Η IV Ταξιαρχία πεζικού και η ΙΧ Μεραρχία. Ανήκαν και οι δύο στο Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας (ΤΣΔΜ) που το διοικούσε ο αντιστράτηγος Ι. Πιτσίνας: η πρώτη στο Γ' Σώμα Στρατού, η δεύτερη στο Β'. Τα διοικούσαν αντιστοίχως ο αντιστράτηγος Γ. Τσολάκογλου και ο υποστράτηγος Δημ. Παπαδόπουλος.
Αγνάντια τους, η ιταλική παράταξη απαρτιζόταν από τρεις μεραρχίες : τη Βενέτσια, την Πάρμα και την Πιεμόντε. Η Βενέτσια βρισκόταν στην περιοχή που πιάνει από το
Ελμπασάν ως την λίμνη Aχρίδα, η Πάρμα στις ανατολικές πλαγιές της Μοράβας, η Πιεμόντε πιο πίσω, δυτικά της Κορυτσάς. Την ηγεσία του βόρειου ιταλικού μετώπου είχε ο στρατηγός Γκαμπριέλε Νάσσι.
Την ημέρα της εισβολής, οι Ιταλοί είχαν περιοριστεί εδώ σε βολές πυροβολικού. Την άλλη μέρα χτύπησαν ένα ελληνικό φυλάκιο. Ήταν φανερά πως δεν έχουν σκοπό να δράσουν. Αλλά το ελληνικό Γενικό Στρατηγείο ήθελε να δημιουργήσει επιθετική δραστηριότητα στην απάνω κοιλάδα του Δεβόλη, αυτήν που απλώνεται ανάμεσα στα σύνορα και τις βορειοανατολικές πλαγιές της Μοράβας. Θα απειλούσε έτσι το Τσαγκόνι, θέση στρατηγική σπουδαιότατη, για να προετοιμάσει μιαν εξόρμηση προς την Κορυτσά. Η πολιτεία αυτή — συγκοινωνιακός κόμβος σπουδαίος - είναι ελληνική• είχε δύο φορές παρθεί παλαιότερα από τον ελληνικό στρατό και δύο φορές χάθηκε γιατί έτσι το ήθελαν οι Συνθήκες ειρήνης. Η νέα κατάληψη της τώρα, θα επηρέαζε ευεργετικά το ηθικό των μαχόμενων και του λαού που δέχτηκε την απρόκλητη Ιταλική επίθεση.
Από τις πρώτες ημέρες του πολέμου, αρχίζουν να προσανατολίζονται προς το τμήμα αυτό του μετώπου ισχυρές ελληνικές δυνάμεις. Υπάγεται στο ΤΣΔΜ και η ΧΙ Μεραρχία, (διοικητής συν/χης Γ. Κώτσαλος), ενώ η X (διοικητής υποστράτηγος Χρ. Κίτσος) συγκεντρώνεται στην περιοχή Αμυνταίου - Πτολεμαΐδος. Η VXII (υποστράτηγος Π. Μπασακίδης) που προοριζόταν αρχικά για το βουλγαρικό μέτωπο, προωθείται στη Βέροια.
Αλλά η μάχη της Πίνδου βρισκόταν στο μεταξύ σε πλήρη εξέλιξη. Τμήματα της ΙΧ Μεραρχίας (υποστράτηγος Χρ. Ζυγούρης) είχαν διαταγή να δράσουν σε συνδυασμό με τις δυνάμεις της I Μεραρχίας, για να ενισχύσουν τον αγώνα της. Η IV Ταξιαρχία όμως (υποστράτηγος Αγαμέμνων Μεταξάς), άρχιζε, από την 1η Νοεμβρίου, επιθετικές ενέργειες πέρα από τα σύνορα, μέσα στο αλβανικό έδαφος. Ύστερα από άγρια Ιταλική αντίσταση, παίρνονται τα ύμώματα Γκολίνα, Λόκβατ και 1327, στη χερσόνησο του Πυξού, ανάμεσα στη Μεγάλη και τη Μικρή Πρέσπα, καθώς και νοτιότερα, το χωριό Βέρνικ και το ύψωμα Λιζιτσίνα. Η επίθεση γίνεται με τη λόγχη. Οι Ιταλοί αντιστέκονται με πείσμα, άλλα τα ελληνικά τμήματα τους απωθούν, παίρνουν και άλλα υψώματα, πολεμούν ως αργά τη νύχτα. Το Νότιο Συγκρότημα προχωρεί και αυτό, φτάνει ανάμεσα Καπέτιστα καί Μπίγλιστα.
Από τις 4 Νοεμβρίου, η IV Ταξιαρχία θ' αναπτυχθεί, θα γίνει ΧV Μεραρχία. Η επίθεση θα ξαναρχίσει στις 5 Νοεμβρίου, στον τομέα της Μεραρχίας Βενέτσια, όπου η αντίσταση των Ιταλών είναι τόση ώστε όλοι οι αξιωματικοί και οι οπλίτες των πυροβόλων συνοδείας πέφτουν γύρω από τα κανόνια τους. Εδώ ωστόσο, καθώς και στον τομέα της Μεραρχίας Πάρμα, παίρνονται από τους Έλληνες και αλλά υψώματα. Ηττημένοι οι Ιταλοί,
έχουν απωθηθεί κιόλας στις πλαγιές της Μοράβας, πιάνουν τη γραμμή που σχηματίζεται από τα χωριά Τσαγκόνι, Βράνεστε, Μπαμπάν, Χότσιστε, βρίσκονται δηλαδή στην ανάγκη να καλύψουν την κύρια οχυρωματική τους γραμμή.
Τίποτα πιο δικαιολογημένο από τον τόνο του κειμένου που απευθύνει το Γ' Σώμα Στρατού στις μαχόμενες μονάδες του την 1η Νοεμβρίου: « Είναι αληθές - λέει - ότι το πρώτον συνεκρούετο Βαλκανικός Στρατός εξοπλισμένος με γλίσχρα μέσα, προς Ευρωπαϊκόν Στρατόν ωπλισμένον με σύγχρονα μέσα και διαθέτοντα καταπληκτικήν αεροπορικήν υπεροχήν. Τούτου ένεκεν κατ' αρχάς γενικώς επεκράτει αμφιβολία και δύναται τις ειπείν ότι με κάποιον δέος προσέβλεπον οι πλείστοι προς τοιούτον πόλεμον. Κατά τας επιχειρήσεις ταύτας το Σώμα Στρατού διεπίστωσεν εμπράκτως το υπέροχον επιθετικόν πνεύμα του ημετέρου Στρατού και την ηθικήν επιβολήν επί του αντιπάλου ευθύς εξ αρχής...».
Στις 5 Νοεμβρίου το Γενικό Στρατηγείο διατάσσει το ΤΣΔΜ να αρχίσει με το Γ' Σώμα Στρατού έντονη επιθετική ενέργεια, που να έχει γι' αντικειμενικό σκοπό την κατάληξη της Κορυτσάς. Οι αμέσως επόμενες ημέρες Θ' αφιερωθούν στις συνεννοήσεις των μονάδων μεταξύ τους για το πώς να προπαρασκευαστεί αύτη η επίθεση. Ύστερα από μελέτη της τοποθεσίας και των άλλων δεδομένων, ο διοικητής του Γ' Σώματος Στρατού στρατηγός Τσολάκογλου απεφάσισε να επιτεθεί σ' όλο μαζί το μέτωπό του. Η σχετική διαταγή επιχειρήσεων, με χρονολογία 7 Νοεμβρίου, προβλέπει επίθεση αιφνιδιαστική, χωρίς προπαρασκευή πυροβολικού, με αντικειμενικό σκοπό τον αποκλεισμό από βοριά και από νότια της Μοράβας, κατάληψη της τοποθεσίας Τσαγκόνι και τέλος της Κορυτσάς. Η κύρια προσπάθεια θα στρεφόταν στο νότιο τμήμα της Μοράβας. Εκεί το έδαφος ήταν πολύ τραχύ, δύσβατο, αλλά αυτό θα εμπόδιζε τον εχθρό να χρησιμοποιήσει άρματα μάχης.
Την απόφαση τούτη ωστόσο ήταν πεπρωμένο να την ακολουθήσει μια διαφωνία. Το Γενικό Στρατηγείο την ενέκρινε, το ΤΣΔΜ όμως τη θεώρησε επικίνδυνη: Φοβόταν τη φθορά δυνάμεων που θα ήταν ίσως αναγκαίες για να κρατηθεί άμυνα, αν το καλούσε η ανάγκη. Το Σώμα Στρατού ανέπτυξε τις απόψεις του. Θύμισε την ανάγκη να επιτεθεί γρήγορα, προτού ενισχυθεί τυχόν ο εχθρός, βεβαίωσε πως η επιχείρηση θα είχε επιτυχία και ας γινόταν μ' ελλείψεις στα πυρομαχικά. Το ΤΣΔΜ επέμεινε στις απόψεις του και η επίθεση χρειάστηκε ν' αναβληθεί.
Τελικά, ύστερα από επέμβαση του Γενικού Στρατηγείου, που πίστευε στην ανάγκη γοργής ενέργειας, αποφασίστηκε ν' αρχίσει η επίθεση στις 14 Νοεμβρίου. Στη διάθεση τού ΤΣΔΜ το Γενικό Στρατηγείο έβαζε και το πυροβολικό της ΧΙΙΙ Μεραρχίας. Στο μεταξύ, και οι επιχειρήσεις στην Ήπειρο και στην Πίνδο είχανε πάρει την ευνοϊκή τους τροπή, ο εφιάλτης των πρώτων ημερών σήκωνε το βάρος του από το στήθος της χώρας. Το Γενικό Στρατηγείο κατέληγε στην απόφαση να επιχειρήσει προέλαση των ελληνικών δυνάμεων, που να ξεπερνούσαν όλες τις αντικρινές οροσειρές της Αλβανίας και να εξασφάλιζαν την ελεύθερη χρησιμοποίηση του στρατηγικότατου δρόμου που πάει από την Κορυτσά στα Γιάννινα. Το Α' Σώμα Στρατού, εξάλλου, θα ενεργούσε προς το Τεπελένι, ή, το λιγότερο, θα κοίταζε να εξασφαλίσει το δρόμο από Χάνι Μπουραζάνι σε Κόνιτσα.
Στις 8 Νοεμβρίου, η Χ Μεραρχία, που την είδαμε να συγκεντρώνεται στην περιοχή Αμυνταίου - Πτολεμαΐδας, αρχίζει να μεταφέρει τα τμήματά της στο Νεστόριο, στις όχθες του Αλιάκμονος, για να είναι έτοιμη να λάβει μέρος στην επίθεση κατά της Κορυτσάς. Η ζώνη της φτάνει, στα νότια, ίσαμε την Αητομηλίτσα και το Γράμμο, εκεί που η μάχη της Πίνδου τώρα κερδίζεται.
Στις 12 του μηνός, η Μεραρχία προωθεί τις δυνάμεις της και παίρνει την επιθετική της διάταξη. Ο χειμώνας του βορρά έχει έρθει στο μεταξύ, πέφτει το χιόνι πυκνό. Οι πορείες γίνονται μέσα από χαράδρες που γλιστράνε, το πούσι σκεπάζει τα πάντα, πνίγει τον ορίζοντα, τα μονοπάτια έχουν χαθεί, οι ανεφοδιασμοί σταματάνε σχεδόν, ο στρατός πορεύεται αβοήθητος. Όμως πορεύεται, πάει να πιάσει τις θέσεις που πρέπει. Η στιγμή που θα εξαπολυθεί η επίθεση έχει οριστεί. Είναι τα χαράματα της 14ης Νοεμβρίου, ώρα εξίμιση.
Προετοιμάζονται και οι Χ και ΙΧ Μεραρχίες, που Θα εξορμήσουν προς
τη Μοράβα και η ΧV, που θα επιτεθεί στον 'Ιβάν. Η ΙΧ έχει πάρει, ύστερα από επίθεση, το Γράμμο. Στον τομέα της ΧV μαίνονται οι χιονοθύελλες, οι μεγάλες βροχές το κρύο έχει γίνει απάνθρωπο. Όμως μέσα στις νύχτες, κάτω από νερό ασταμάτητο, τα τμήματα πορεύονται, πιάνουν θέσεις. Από όλες τις κατευθύνσεις, από μονοπάτια, χαράδρες, κορφοβούνια, ο ελληνικός στρατός ανεβαίνει προς τα σύνορα, την 'Αλβανία, συγκεντρώνεται για τη μεγάλη του εξόρμηση.
Το Γ' Σώμα Στρατού έχει παρατάξει τώρα, σε πρώτο κλιμάκιο, από νότο σε βοριά, τις Χ, ΙΧ και ΧV Μεραρχίες. Σε δεύτερο κλιμάκιο τη ΧΙΙΙ, που μόλις έφτασε. Οι Ιταλοί, αντίκρυ, έχουν φέρει ή φέρνουν, εκτός από τις τρείς μεραρχίες τους Βενέτσια, Πάρμα και Πιεμόντε, τη Μεραρχία Μοδένα, τη Μεραρχία Αρέτσο, τη Μεραρχία αλπινιστών Τριεντίνο, δύο συντάγματα Βερσαλλιέρων. Έχουν, τέλος, μια μονάδα άρματα μάχης και Ισχυρότατη Αεροπορία.

Είναι η νύχτα της 13 προς 14 Νοεμβρίου. Η πρώτη φάση του πολέμου, η αμυντική για τούς Έλληνες, έληξε. Αρχίζει η δεύτερη φάση, η επιθετική σ' όλο το μάκρος του μετώπου, από το Ιόνιο ίσαμε τη Μεγάλη Πρέσπα. Γι' άλλη μια φορά, την τέταρτη μέσα σε σαράντα χρόνια, ο ελληνικός στρατός θα τεντώσει το τόξο της μοίρας του.
Στις 6.30' της 14ης Νοεμβρίου, η ΧV Μεραρχία άρχισε την επίθεση από τη χερσόνησο του Πυξού, ανάμεσα στις δύο Πρέσπες. Σύμφωνα με το σχέδιο, προπαρασκευή πυροβολικού δεν είχε προηγηθεί, η εξόρμηση γινόταν αιφνιδιαστικά και με τόση ορμή που ο εχθρός σάστισε, δεν μπόρεσε να βάλει σ' εφαρμογή το σχέδιο των αυτομάτων όπλων του, τα προχωρημένα τμήματά του λύγισαν αμέσως. Τα ελληνικά τάγματα που έκαναν την επίθεση, προχώρησαν γοργά. Πιο πέρα όμως το έδαφος γινόταν ορεινό, ο εχθρός μπορούσε να προβάλει εκεί αποτελεσματική αντίσταση. Οι Ιταλοί, πραγματικά, άρχιζαν ν' αγωνίζονται με πείσμα, πολυβόλα τους κρυμμένα μέσα σε πολυβολεία γερά, και μαζί όλμοι, πυροβολικό, είχαν αρχίσει να δουλεύουν όλα μαζί. Οι θέσεις τους σαΐτευαν φωτιά και σίδερο, η Αεροπορία χτυπούσε τις επιτιθέμενες ελληνικές δυνάμεις. Αλλεπάλληλες Ιταλικές αντεπιθέσεις προσπαθούσαν στο μεταξύ ν' ανακόψουν την ελληνική προχώρηση. Ήταν ένας αγώνας σκληρός, που δεν μπόρεσε όμως, από Ιταλική πλευρά, να κρατήσει πάνω από τρεισήμισι ώρες. Στις 10 το πρωί, ο ελληνικός στρατός είχε σπάσει την κύρια ιταλική γραμμή.
Το απόγεμα έγινε νέα εξόρμηση, για να παρθεί το ύψωμα 1480. 0 λόγος δόθηκε τώρα στην ξιφολόγχη και τη χειροβομβίδα, γιατί οι αντίπαλοι ήταν αντικριστοί πια, αγγίζονταν μεταξύ τους. Το ύψωμα παίρνεται και το Ιβάν αρχίζει ν' απομονώνεται. Ανάλογες επιτυχίες έχουν τα ελληνικά τμήματα που ενεργούν στα νότια της Μικρής Πρέσπας. Η γέφυρα του Δεβόλη κυριεύεται από τους Έλληνες, που προλαβαίνουν και αιφνιδιάζουν τη φρουρά της προτού προβεί σε ανατίναξη. Η προέλαση έχει φτάσει κιόλας σε βάθος τεσσάρων χιλιομέτρων.
Με τον ίδιο αιφνιδιαστικό τρόπο, όπως στο Βόρειο τομέα, είχε επιτεθεί και στον Κεντρικό η ΙΧ Μεραρχία. Στις 8 η ώρα, τμήματά της είχαν καταλάβει το χωριό Μέγκουλα, προχώρησαν περισσότερο, έφτασαν στην Κόνιτσα. Το βράδυ, άλλα τμήματά της προσπέρασαν το Σάλ. Η γραμμή των Ιταλών Κόνιτσα - Ρέσνιτσα είχε σπάσει.
Η X Μεραρχία, στον δικό της τον τομέα, τον νότιο, συναντάει δυνατή αντίσταση του εχθρού, προχωρεί σε λιγότερο βάθος. Μερικά τμήματά της καθηλώθηκαν μπροστά στις οχυρωμένες θέσεις των Ιταλών, παίρνεται όμως το Μπόζιγκραντ και τα υψώματα γύρω στο Νικολίτσε. Γενικά, ο απολογισμός της πρώτης ημέρας ήταν ικανοποιητικός : Είχε κατορθωθεί διάσπαση της αμυντικής τοποθεσίας του εχθρού στους τομείς της XV και της ΙΧ Μεραρχίας και αυτό ήταν σημάδι καλό για τη συνέχεια της μάχης. Αιχμάλωτοι πολλοί είχαν πιαστεί, πολεμικό υλικό κυριεύτηκε. Το ελληνικό πυροβολικό είχε κινηθεί μ' ευελιξία, κατά κλιμάκια, κατόρθωσε να υπερνικήσει κακοτοπιές απίθανες, να υποστηρίξει με θαυμαστή αποτελεσματικότητα τις εφόδους του πεζικού. Αλλά η επίθεση είχε γίνει σε μέγα πλάτος, σε όλο το ανάπτυγμα του βόρειου μετώπου, όλες οι εφεδρείες είχαν χρησιμοποιηθεί. Αυτό δεν μπορούσε να γίνεται κάθε μέρα.
Την επομένη, 15 Νοεμβρίου, κυριεύονται και άλλα υψώματα, μ' όλο που στο σύνολό της η επίθεση δείχνεται περισσότερο φειδωλή. Τα ελληνικά τμήματα πήρανε το χωριό Πολιόσκα, στα δυτικά τού Δεβόλη, ενώ κατόρθωναν και να στερεοποιήσουν το ρήγμα που είχε ανοιχτεί στην αμυντική τοποθεσία του εχθρού. Η 16 Νοεμβρίου, τρίτη ημέρα, βελτίωσε ακόμα περισσότερο τις ελληνικές θέσεις. Μολονότι στο Βόρειο τομέα η ΧV Μεραρχία δεν μπορούσε να πετύχει σημαντικά αποτελέσματα, στον Κεντρικό και στο Νότιο πάρθηκαν τα χωριά Ρέσνιτσε και Άρζα. Αιχμάλωτοι έδωσαν την πληροφορία πως μια ακόμα ιταλική μεραρχία, η Αρέτσο, έμπαινε στον αγώνα. Τώρα ήταν τέσσερες οι μεραρχίες που υπεράσπιζαν τη Μοράβα και το Ιβάν.
Έπρεπε να ενισχυθεί ανάλογα και η ελληνική παράταξη. Το ΤΣΔΜ είχε στη διάθεση του Γ' Σώματος Στρατού τη ΧΙΙΙ Μεραρχία, που θα έπαιρνε θέση ανάμεσα στη ΙΧ και στη XV, με μέτωπο προς τη βορεινή ράχη της Μοράβας. Η ΧΙ εξάλλου, ήταν έτοιμη να κινηθεί προς το μέτωπο από την περιοχή της Οινόης, όπου βρισκόταν συγκεντρωμένη. Στις 17 Νοεμβρίου η XV Μεραρχία κατορθώνει να πάρει τα χωριά Ματσουρίστιτ και Γκολομπέρντα, δηλαδή με βαθμιαία προχώρηση να κρούσει τις πύλες του Ιβάν. Στο κέντρο, ύστερα από αγώνα σκληρό, ολοκληρωνόταν από τμήματα της ΙΧ Μεραρχίας η κατάληψη της κορυφογραμμής της Πρόπας. Γενικά άλλωστε η σύγκρουση είχε πάρει τώρα χαρακτήρα δραματικό. Οι Ιταλοί έβλεπαν τη γραμμή τους να καταρρέει και αγωνίζονταν με αληθινή απόγνωση να σώσουν ότι μπορούσαν, ν' αγκιστρωθούν στις θέσεις τους. Οι Έλληνες κέρδιζαν μία - μία αυτές τις θέσεις, με προσπάθεια σκληρή, ενώ οι απώλειες γίνονταν βαριές και από τα δύο μέρη.
Ωστόσο η τύχη της Κορυτσάς είχε κιόλας κριθεί. Μάταια θα εμπλακεί στον αγώνα και νέα ιταλική μεραρχία, η Τριεντίνα, των αλπινιστών. Το μόνο της κατόρθωμα θα είναι ν' ανακόψει για μια στιγμή την προχώρηση της ΧV Μεραρχίας. Στις 17 Νοεμβρίου η μεγάλη δημοσιά Ερσέχας - Κορυτσάς, πίσω από τη Μοράβα, βάλλεται από τα πυρά του ελληνικού πυροβολικού, που χτυπάει και τους στρατώνες της Κορυτσάς, και το αεροδρόμιο της.
Αλλά οι μάχες έχουν τις μεταπτώσεις τους, η τύχη τις εναλλαγές της. Μια στιγμιαία σύγχυση θα παρουσιαστεί στις τάξεις της ΧΙΙΙ Μεραρχίας, που έμπαινε στον αγώνα εκείνη ακριβώς την ημέρα. Η νυχτερινή πορεία κάτω από βροχή, το σκοτάδι, το άγνωστο έδαφος, είχανε κάνει να χαθεί η επαφή ανάμεσα σε κάποια τμήματα. Το επιφορτισμένο με την επίθεση απόσπασμα, ερχόταν σ' επαφή, μεσημέρι της 18 Νοεμβρίου, με τήν οργανωμένη ιταλική τοποθεσία στην περιοχή του Χότσιστε, ανεύθυνες όμως διαδόσεις παρεπλάνησαν το Διοικητή του Συντάγματος, που βρισκόταν στα βορεινά της Πολιόσκας, και του δημιουργήθηκε η εντύπωση πως τα μαχόμενα τμήματά του είχαν διαλυθεί. Ευτυχώς η διαταγή για σύμπτυξη προς την Πολιόσκα άργησε να φτάσει στον προορισμό της, η κίνηση δεν ολοκληρώθηκε. Το Γεν. Στρατηγείο απομάκρυνε τους υπευθύνους και ανέθεσε τη διοίκηση της ΧΙΙΙ μεραρχίας στον ίσαμε τότε Αρχηγό πυροβολικού του Σώματος, τον υποστράτηγο Σωτ. Μουτούση.
Πρώτη ενέργεια του νέου μεράρχου ήταν να διατάξει αμέσως, για την άλλη μέρα, επίθεση. Η διαταγή τέλειωνε με τα απλά τούτα λόγια "Την Επίθεσιν θα υποστηρίξω δια του βαρέος πυροβολικού και θα την παρακολουθήσω έφιππος εκ του εγγύς". Υπάρχουν στον πόλεμο κάποιες απλές αλλά καίριες φράσεις, που βρίσκουν να πουν το μοναδικό που χρειαζόταν εκείνη τη στιγμή.
H δυσκολία είναι να έχεις, την καρδιά που πρέπει, για να το βρεις.

Όσο και αν οι επιτυχίες, των πρώτων ημερών είχαν βαρύνουσα σημασία, ο αγώνας , δεν γινόταν λιγότερο σκληρός για τον ελληνικό στρατό καθώς οι μέρες περνούσαν.
Απεναντίας : Στην πεισματωμένη αντίσταση των 'Ιταλών, στην υπεροχή τους σε δύναμη πυρός, σε Αεροπορία, ερχόταν τώρα να προστεθεί ο χειμώνας.
Με συνθήκες υπερβολικά δύσκολες αντιπάλευαν τα επιτιθέμενα τμήματα, ιδιαίτερα με την πυκνή καταχνιά, που τ' ανάγκαζε εδώ - εκεί να σταματάνε, ανίκανα να ξεκρίνουν το δρόμο τους. Το πυροβολικό έπαυε την υποστήριξη του όταν βρισκόταν σ' αδυναμία να κανονίσει βολή. Στα υψώματα έπεσε το πρώτο χιόνι. Κι όμως, άλλοτε περισσότερο αισθητά, άλλοτε ανεπαίσθητα, όλο και βελτιώνονταν οι ελληνικές θέσεις. Η ΙΧ Μεραρχία παίρνει το ύψωμα 1805 και η ανασυγκροτημένη ΧΙΙΙ τα χωριά Χότσιστε και Κράτσε, μ' εξήντα αιχμαλώτους. Η ραχοκοκαλιά της Μοράβας, στη νότια άκρη της, έχει τώρα καβαλικευτεί από τις ελληνικές δυνάμεις και ο δρόμος από Ντάρζα σε Μπομποτίτσα χτυπιέται από τ' αυτόματα και το πυροβολικό.
Από τις 19 Νοεμβρίου επεμβαίνει δραστήρια στον αγώνα η νεοσύστατη «Ομάς Μεραρχιών Κ», υπό τον αντιστράτηγο Γ. Κοσμά. Την αποτελούσαν οι μεραρχίες Χ και ΧΙ, που κατείχαν το αριστερό του μετώπου της Μοράβας. Διοικητές τους, τώρα, οι υποστράτηγοι Γ. Δρομάζος και Ν. Τσίτουρας. Οι μέρες και οι νύχτες της 19 και 20 Νοεμβρίου αφιερώνονται σε προετοιμασία για την επίθεση. θα έχει για στόχο της την εγκατάσταση στις δυτικές υπώρειες της Μοράβας και την εξασφάλιση ελέγχου πάνω στη μεγάλη αρτηρία Ερσέκας - Κορυτσάς. Η επίθεση αρχίζει, ύστερα από μιας ώρας προπαρασκευή πυροβολικού, στις δύο τ' απομεσήμερο της 21ης Νοεμβρίου. 0 αγώνας είναι σκληρός. Παίρνεται το ύψωμα 1900 και νοτιότερα, άλλο ύψωμα, που είναι το κλειδί για όλη την αμυντική γραμμή της Μοράβας. Το ύψωμα τούτο οι Ιταλοί το είχαν διεκδικήσει με πείσμα, το ανακατέλαβαν ύστερα από ισχυρή αντεπίθεση, το ξανάχασαν.
Στις 21 Νοεμβρίου το Γενικό Στρατηγείο κοινοποίησε στο ΤΣΔΜ πληροφορία από γιουγκοσλαβική πηγή πως μια φάλαγγα ως είκοσι χιλιόμετρα μάκρος φάνηκε να οδεύει από την Κορυτσά στο Πόγραδετς. Ήταν φανερό πως οι Ιταλοί, που έχασαν πια τη Μοράβα, αδειάζουν την Κορυτσά. Η παραμονή τους εκεί Θα ήταν στο εξής πολύ επικίνδυνη, γιατί η ελληνική προέλαση από τις δύο όχθες της λίμνης Μαλίκη θα τους υπερφαλάγγιζε, με αποτέλεσμα να κόψει το δρόμο για κάθε μελλοντική υποχώρηση από την Κορυτσά προς τα βόρεια.
Αμέσως το Γ΄ Σώμα Στρατού προώθησε ομάδες αναγνωρίσεως στα πλάγια της Μαλίκης, διέταξε την XV Μεραρχία να πιάσει τη δυτική έξοδο του στενού Τσαγκόνι και την ΙΧ να στείλει προφυλακές στο ρέμα δυτικά της Κορυτσάς. Μαζί, η Ομάς Μεραρχιών Κ θα ξανάρχιζε, ζωηρότερη τώρα, την επίθεση.
Χαράματα της 22ας Νοεμβρίου διαπιστώνεται πως ο εχθρός διέκοψε την επαφή του με τις ελληνικές δυνάμεις. Τότε αυτές προχωρούν όλες μαζί. Παίρνεται χωρίς αντίσταση το Τσαγκόνι, ένα σύνταγμα ανεβαίνει το μεσημέρι στην κορυφή του Ιβάν. Άλλα τμήματα πιάνουν τις βορειοδυτικές παρυφές της Μοράβας. Τέλος, το Απόσπασμα Μπεγέτη, που είχε διακριθεί σε όλο το διάστημα των επιθετικών ενεργειών, παίρνει το Μπόργια.
Στις έξι παρά τέταρτο το βράδυ, ένα τάγμα κι ένας λόγος μπαίνουν στην Κορυτσά. Η πολιτεία υποδέχεται τους ελευθερωτές της μέσα σε παραλήρημα, πνιγμένη στις σημαίες. Είναι η τέταρτη φορά μέσα σε τριάντα οχτώ χρόνια που η ελληνική Κορυτσά ξανάρχεται στα ελληνικά χέρια.

Η αναγγελία έγινε στη Διοίκηση πεζικού της ΙΧ Μεραρχίας μ' ένα λακωνικό κείμενο
«'Αναφέρω ώραν 17.45' σήμερον το ύπ' εμέ απόσπασμα εισελθόν Κορυτσάν, απηλευθέρωσε ταύτην.
Συνταγματάρχης Μπεγέτης.»
Ήταν η πρώτη πέρα από τα σύνορα μεγάλη πολιτεία, η μεγαλύτερη της Βόρειας Ηπείρου, που κυρίευε ο ελληνικός στρατός. Εικοσιπέντε ημέρες είχαν περάσει από την εισβολή των Ιταλών στην Ελλάδα. Η ελληνική προέλαση, ξεπερνούσε σε βάθος τα εικοσιπέντε χιλιόμετρα...

Άγγελος Τερζάκης (Ελληνική Εποποιΐα 1940-1941)

Προπαγάνδα μέσω ανθελληνικών τραγουδιών

2010-04-01T23:35:00.000-07:00

Έλληνες Δολοφόνοι Grci katili
Αρκετά με τα ψέματα σας στον κόσμο,
Δεν σας πειράζει το όνομα, αλλά σας πειράζει το Αιγαίο
Ο χρόνος έχει περάσει, η συμμαχία σας έχει καταρρεύσει
όλος ο κόσμος ξέρει τι κάνατε, έχετε αποσπάσει την αρχαία Μακεδονία

Η συμφωνία του Βουκουρεστίου θα ανοίξει σύντομα,
Το Μακεδονικό ζήτημα θα κλείσει
Το Αιγαίο μας, αυτό της Μακεδονίας, πρέπει να το επιστρέψετε,
Για ότι κακό έχετε κάνει θα μας το πληρώσετε

Ει, Έλληνες Δολοφόνοι, πως δεν ντρεπόσαστε να αλλάξετε το όνομα Μακεδονία
Πάντα ήταν και θα παραμείνει, το όνομα Μακεδονία
Όλος ο κόσμος ξέρει τι κάνατε ότι έχετε αποσπάσει την αρχαία Μακεδονία

Η συμφωνία του Βουκουρεστίου θα ανοίξει σύντομα,
Το Μακεδονικό ζήτημα θα κλείσει,
Το Αιγαίο μας, αυτό της Μακεδονίας, πρέπει να το επιστρέψετε,
Για ότι κακό έχετε κάνει θα μας το πληρώσετε

Εάν δεν το επιστρέψετε, θα το πληρώσετε στον θεό,
Θα καείτε από φλόγες,
Θα σας συγκλονίσουν οι θεοί
Στα επόμενα 300 χρόνια όλα τα νησιά σας θα καταποντιστούν

Δεν νιώθω λύπη που θα καείτε
Και ούτε θα λυπηθώ επειδή θα πνιγείτε
Αλλά λυπάμαι γιατί δεν θα περπατώ στο κέντρο της «Μακεδόνσκι Σολούν»
Κόκκινο κρασί δεν θα πιώ
Ένα Μακεδόνσκατα τραγούδι μας να σας τραγουδώ

Do koga brakja mili Makedonci

Do koga brakja mili Makedonci
do koga Grci kje tolchat
so lazhnoto verno duhovenstvo
milata nasha rodina.

Zoshto to Vie prichina stanavte
predi petstotini godini
narodnata ni patrijarshija
so lagi ni ja prezedovte.

Kade se nashite pisateli
kade se nashite spisanija
se' e, se' e prav i pepel storeno
od grchkata egzarhija.

Stanete site brakja Makedonci
od site makedonski gradovi
i da vikneme site so glas golem
begajte Grci ne Ve sakame.

Vojo Stojanovski - Edna misla imame

Kade i da odish
Kade i da shetash
Ne se srami
Ne se plashi
Makedonec da si. x2

Ref.
Edna misla imame
Eden zhivot zhiveeme
Makedonia cela da e
Sekoj da ja znae. x2

Ako nekoj reche
Makedonia e mala
Ima ushte dva, tri dela
Za da bide cela. x2

Ref. x2

Nie ne sme Grci
Bugari ni Srbi
Cheda sme na Aleksandar
Gordost Makedonska. x2

Ref. x2
---------------------------------
Војо Стојановски - Една мисла имаме

Каде и да одиш
каде и да шеташ
не се срами не се плаши
Македонец да си. х2

Реф.
Една мисла имаме
еден живот живееме
Македонија цела да е
секој да ја знае. х2

Ако некој рече
Македонија е мала
има уште два три дела
за да биде цела. х2

Реф. х2

Ние не сме Грци
Бугари ни Срби
чеда сме на Александар
гордост македонска. х2

Реф. х2

BISER BALKANSKI

Solzi sami kapat prostimi
teski se ko tvoite planini
place srce od tri strani
so krvavi mnogu godini
place srce od tri strani
so krvavi mnogu godini

eee Makedonijoo
ti si biser balkanski
sprotif pirin egej sin
so bistri vodi vardarskii

Samo edna ima vistina
ima edna makdeonija
deleteja
parceteja
pak ke bide nasa najmila
deleteja parceteja
pak ke bide nasa najmila

eee Makedonijoo
ti si biser balkanski
sploti pirin egej sin
so bistri vodi vardarskii

Makedonci na glas zapejte
makedonsko oro igrajte
majka mila spomneteja
ziva bila makedonija
majka mila spomneteja
ziva bila makedonija

eee Makedonijoo
ti si biser balkanski
sprotif pirin egej sin
so bistri vodi vardarskii
BISER BALKANSKI

WE HAVE ONLY ONE NAME

Near Vardar MACEDONIANS,
Near White Sea(Aegean)also MACEDONIANS,
In Pirin also MACEDONIANS
Great name that will never die.

We have only ONE NAME
We bear it in our souls
We gave thee our LIVES,oh Macedonia!

And under Pirin a valley
and next to the sky-mountains
and the rivervs-auriferous
and the lakes-pearly

We have only ONE NAME
We bear it in our souls
We gave thee our LIVES,oh Macedonia!

Mother Macedonia
Balkanic Beauty
who gave birth unto thee
and will give our Lives for thee!

Едно Име Имаме

Покрај Вардар, Македонци
покрај Егеј, Македонци
и под Пирин, Македонци
славно име непокорно!

Едно име имаме
во душата го носиме
за Тебе живот даваме, о Македонијо!

И под Пирин долина
а до небо планини...
реките златоносни
а езера бисери...

Едно име имаме
во душата го носиме
за Тебе живот даваме, о Македонијо!

Мајко Македонијо
балканска убавице
кој се родил во Тебе
и животот го дава за Тебе!

List of Macedonian Patriotic Songs (deleted 31 Jul 2008 at 00:34) By “Wikipedia
Aleksandar Car Makedonski English: Alexander, Macedonian King) (by Suzana Spasovska)
Biser Balkanski (English: Pearl of the Balkans) (by Goce Nikolovski)
Da si živa i zdrava Makedonijo (English: May you be alive and healthy, Macedonia) (by Kuku Lele)
Dobro utro Makedonijo (English: Good morning, Macedonia) (by Blagica Pavlovska)
Doma si e doma (English: Home is home) (by Vlado Janevski)
Edna misla imame (English: One thought we have) (by Vojo Stojanovski)
Gordo Makedonijo (English: Proud Macedonia) (by Suzana Spasovska)
I nie sme deca na Makedonija (English: We are also children of Macedonia) (by Vaska Ilieva)
Jas sum čisto Makedonče (English: I am a pure little Macedonian) (by Grupa Makedonija)
Kade ste Makedoncinja (English: Where are you little Macedonians) (by Aleksandar Sarievski)
Makedonija (song in Croatian language) (English: Macedonia) (by Time)
Makedonijo te sakame (English: Macedonia, we love you) (by Macedonian All Stars)
Makedonsko devojče (English: Macedonian girl) (old folk song, several interpreters)
Makedonsko zname (English: Macedonian flag (by Cane Nikolovski)
Od nas zavisi (English: It depends on us) (by Karolina Gočeva)
Poslušajte patrioti (English: Listen, patriots) (by Džorlevi)
Stani Makedonijo (English: Stand up, Macedonia) (by Suzana Spasovska)
Vardare, Pirin kaj ti e (English: Vardar, where is your Pirin) (by Zoran Markovski)

Μακεδονίτικα τραγούδια Macedonian music

2010-03-08T05:37:00.000-08:00

Μουσική: Παραδοσιακό
Στίχοι: Παραδοσιακό Μακεδονίας
Ο ΛΕ-ΛΕ-ΛΕ

Μανούλα μου η αγάπη μου μ' άφησε
Μανούλα μου η αγάπη μου μ' άφησε
Ο λε-λε-λε Ο λε-λε-λε-λε
μάνα μου ου ου ου ου ου
Ο λε-λε-λε Ο λε-λε-λε-λε
μ' άφησε

Στη ξενιτιά λησμονιά θα έβρω μάνα μου
Στη ξενιτιά λησμονιά θα έβρω μάνα μου
Ο λε-λε-λε Ο λε-λε-λε-λε
μάνα μου ου ου ου ου ου
Ο λε-λε-λε Ο λε-λε-λε-λε
μ' άφησε

Στη ξενιτιά μανούλα μου αρρώστησα
Στη ξενιτιά μανούλα μου αρρώστησα
Ο λε-λε-λε Ο λε-λε-λε-λε
μάνα μου ου ου ου ου ου
Ο λε-λε-λε Ο λε-λε-λε-λε
μάνα μου

Άνοιψαν τα δέντρα
Στίχοι: Παραδοσιακό Μακεδονίας
Μουσική: Παραδοσιακό

Άνοιξαν τα δέντρα ού(νου)λα
κι' οι αμυγδαλιές,
κι' οι αμυ-κι οι αμυγδαλιές
Αλήθεια είν' αγάπη μου σ' αγαπώ
αλήθεια είν' αγάπη μου σ' αγαπώ

Άνοιξι κι' ιγώ μπαχτσέ(νες)μου
που ν' παρά-ομορφα
που ν' παρά-που ν' παρά-ομορφα
Αλήθεια είν' αγάπη μου σ' αγαπώ
αλήθεια είν' αγάπη μου σ' αγαπώ

ερ Βγήκα να σεργιανί(νι)σω
και να κοιμηθώ
και να κοι-και να κοιμηθώ
Αλήθεια είν' αγάπη μου σ' αγαπώ
αλήθεια είν' αγάπη μου σ' αγαπώ

Βρίσκω κόρη που κοιμά(να)τι
που ν' κι μοναχή
που ν' κι μο-που ν' κι μοναχή
Αλήθεια είν' αγάπη μου σ' αγαπώ
αλήθεια είν' αγάπη μου σ' αγαπώ

Ρίχνω μήλο τη βαραί(νε)νει
δεν του δέχιτι
δεν του δε -δεν του δέχιτι
Αλήθεια είν' αγάπη μου σ' αγαπώ
αλήθεια ειν' αγάπη μου σ' αγαπώ

Ρίχνω μάλαμα κι' ασή(νι)μι
χαμογέλασε
χαμογέ-χαμογέλασε
Αλήθεια είν' αγάπη μου σ' αγαπώ
αλήθεια είν' αγάπη μου σ' αγαπώ

Μήλο μου κόκκινο

Στίχοι: Παραδοσιακό
Μουσική: Παραδοσιακό Μακεδονίτικο
Εκτελέση: Πέτρος Γαϊτάνος

Μήλο μου κόκκινο ρόιδο βαμμένο
μήλο μου κόκκινο ρόιδο βαμμένο
γιατί με μάρανες το πικραμένο
γιατί με μάρανες το πικραμένο

Πηγαίνω κι έρχομαι μα δε σε βρίσκω
πηγαίνω κι έρχομαι μα δε σε βρίσκω
βρίσκω την πόρτα σου αμπαρωμένη
τα παραθύρια φεγγοβολούνε

Ρωτώ το πάπλωμα "πού είν' η κυρά σου;"
ρωτώ το πάπλωμα "πού είν' η κυρά σου;"
κυρά μ' δεν είναι εδώ πάει σε στη βρύση
πάει σε να πιει νερό και να γεμίσει

Μήλο μου κόκκινο ρόιδο βαμμένο
μήλο μου κόκκινο ρόιδο βαμμένο
γιατί με μάρανες τον πικραμένο
γιατί με μάρανες τον πικραμένο

Βιργινούδα

Μουσική: Παραδοσιακό
Ερμηνευτές: Μιχάλης Τερζής, Γιώργος Μπαγιώτης
Στίχοι:
Το μαντήλι που κεντούσες
έπεσε μες στο γιαλό Βιργινούδα μ',
έπεσε μες στο γιαλό.

Κι έσκυψα για να το πάρω,
κόντεψα για να πνιγώ Βιργινούδα μ',
κόντεψα για να πνιγώ.

Καν' τα τα μαλλιά σου σκάλες,
καν' τα σκάλες ν' ανεβώ Βιργινούδα μ',
καν' τα σκάλες ν' ανεβώ.

Να φιλήσω την ελιά σου
και τον άσπρο σου λαιμό Βιργινούδα μ',
και τον άσπρο σου λαιμό.

Έχει ο γιαλός φουρτούνα
κι η αγάπη έχει καημό Βιργινούδα μ',
κι η αγάπη έχει καημό.

H ΓΗ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ

Η γη του Μεγαλέξανδρου
η γη των Μακεδόνων
Η γη του Μεγαλέξανδρου
η γη των Μακεδόνων

ήταν και θα ναι ελληνική
το καμάρι των αιώνων
ήταν και θα ναι ελληνική
το καμάρι των αιώνων

Απ το βορά ως το νοτιά
Ανατολή και Δύση
Απ τον βορά ως το νοτιά
Ανατολή και Δύση

Ένα τραγούδι αντηχεί
Ποιος θα το σταματήσει
Ένα τραγούδι αντηχεί
Ποιος θα το σταματήσει

Μπάτε κορίτσια στο χορό
Αγόρια στο μεθύσι
Μπάτε κορίτσια στο χορό
Αγόρια στο μεθύσι

Τούτο τον τόπο δεν μπορεί
Κανείς να τον πατήσει
Τούτο τον τόπο δεν μπορεί
Κανείς να τον πατήσει

Μπάτε κορίτσια στο χορό
Αγόρια στο μεθύσι
Τούτο τον τόπο δεν μπορεί
Κανείς να τον πατήσει
Τούτο τον τόπο δεν μπορεί
Κανείς να τον πατήσει
Τούτο τον τόπο δεν μπορεί
Κανείς να τον πατήσει
Τούτο τον τόπο δεν μπορεί
Κανείς να τον πατήσειιιι

ΜΙΑ ΓΑΛΑΖΙΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΑ

Μια γαλα κι αμάν και γι’ αμάν αμάν
Μια γαλάζια περιστέρα.

Άντε μια γαλάζια περιστέρα
πέταξε και πάει πιο πέρα.
Άντε πέταξε και πάει πιο πέρα
μια γαλάζια περιστέρα.

Πέταξε κι αμάν και γι’ αμάν αμάν,
πέταξε και πάει πιο πέρα,
άντε πέταξε και πάει πιο πέρα,
το γιαλό γιαλό πετούσε
άντε πέταξε και πάει πιο πέρα
το γιαλό γιαλό πετούσε.

Το γιαλό κι αμάν και γι’ αμάν αμάν
το γιαλό γιαλό πετούσε.
Άντε το γιαλό γιαλό πετούσε
και το ταίρι της ζητούσε,
άντε το γιαλό γιαλό πετούσε
και το ταίρι της ζητούσε

Άντε το γιαλό γιαλό πετούσε
και το ταίρι της ζητούσε,
άντε το γιαλό γιαλό πετούσε
και το ταίρι της ζητούσε.

Σλαβικές εγκαταστάσεις στη Βαλκανική χερσόνησο της Βυζαντινής περιόδου.

2010-02-27T03:52:00.000-08:00

23.06.2005

Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογος-ιστορικός (ΜΑ Βυζαντινής ιστορίας)

ailiadi@sch. gr

Η κατ’ αρχήν παραδοχή της πληροφορίας του Πορφυρογέννητου ότι περί τα μέσα της 8ης εκατονταετηρίδας μ.Χ. έλαβε χώρα η μεγάλη Σλαβική αποίκηση της Πελοποννήσου, δεν αποκλείει, ενδεχομένως, την ύπαρξη και προγενέστερων ληστρικών, σλαβικών κατ’ αυτής επιδρομών, όπως σωστά παρατηρεί ο Α. Διομήδης, ίσως δε και μεμονωμένων, κατά συνέπεια εγκαταστάσεων, ιδίως απ’ το πρώτο τέταρτο του 7ου αιώνα, οπότε αρχίζουν οι Σλαβικές προσπάθειες προς αποικισμό της Βαλκανικής. Ενδιαφέρουσα γι’ αυτό είναι η άποψη του καθηγητού Ν.Βέη σε άρθρο του στο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ελευθερουδάκη, όπου υποστηρίζει ότι όντως έλαβε χώρα αραβική και σλαβική επιδρομή στην Πελοπόννησο κατά το 589, χωρίς όμως εγκατάσταση των επιδρομέων, όπως υποστηρίχτηκε.

Είναι εύλογο ότι τέτοιες ασήμαντες επιδρομές με απλό ληστρικό χαρακτήρα, οι οποίες άλλωστε ήταν άπειρες στον αριθμό, απέφευγαν να τις αναφέρουν πολλές φορές οι βυζαντινοί ιστορικοί και χρονογράφοι ή δεν είχαν καν λάβει γνώση τους. Μερικές φορές, όμως, αυτές οι επιδρομές άφηναν πίσω τους σε απομονωμένες περιοχές μερικά βαρβαρικά κατάλοιπα, τα οποία με την πάροδο του χρόνου αφομοιώνονταν απ’ τους γύρω πληθυσμούς. Έτσι, άλλες φορές πάλι και οι Βυζαντινοί από μόνοι τους προέβαιναν είτε σε μεμονωμένες εγκαταστάσεις βαρβάρων αιχμαλώτων πολέμου ως δουλοπάροικων σε ελληνικά κτήματα, είτε και σε ομαδικές μεταφορές και εγκαταστάσεις βαρβαρικών πληθυσμών. Πολλές φορές ακόμη, λάμβαναν χώρα, ειρηνικά, σποραδικές μετακινήσεις βαρβαρικών κτηνοτροφικών πληθυσμών προς αναζήτηση βοσκών στις αραιοκατοικημένες περιοχές της αυτοκρατορίας.

Με όλους αυτούς τους τρόπους ή με ορισμένους μόνο από αυτούς, είναι πιθανό ότι έλαβαν χώρα και στην Πελοπόννησο σλαβικές εγκαταστάσεις και πριν ακόμη τη μεγάλη σλαβική κάθοδο των μέσων του 8ου αιώνα. Οι εγκαταστάσεις αυτές στις οποίες, προφανώς, οφείλεται η μνεία της Πελοποννήσου απ’ τον Άγιο Βιλλιβάρδο ως sclavinia terra(728), μπορούμε εύλογα να υποθέσουμε ότι κατά το μεγαλύτερό τους μέρος είχαν αρχίσει ήδη να εξελληνίζονται κατά την εποχή της λοιμικής νόσου(746), οπότε άλλωστε είναι πιθανό ότι εκμηδενίστηκαν από το λοιμό όπως και μεγάλο μέρος των υπολοίπων αγροτικών συνοικισμών της Χερσονήσου.

Οι σλαβικές επιδρομές αρχίζουν κυρίως στα νότια του Δούναβη και στις κυρίως ελληνικές χώρες απ΄το β΄τέταρτο του 6ου αιώνα επί Ιουστινιανού και συνεχίζονται επί των διαδόχων του μέχρι το Φωκά και τον Ηράκλειο, μόνο όμως επί του τελευταίου μπορεί να γίνει λόγος για έναρξη συστηματικής εγκατάστασης εντεύθεν του Δουνάβεως. Είναι πιθανό ότι επί Ιουστινιανού, Τιβερίου και Μαυρικίου παρέμειναν σποραδικά, εδώ κι εκεί, σλαβικοί πληθυσμοί, όπως διαφαίνεται απ’ τα λεγόμενα του Προκοπίου, του Μενάνδρου και του Ιωάννη Εφέσου, στους οποίους, όμως, στη συνέχεια της αφήγησής τους επίσης διαφαίνεται ότι πρόκειται, κατ’ ουσία, για πρόσκαιρες κι όχι μόνιμες εγκαταστάσεις.

Απ’ το α΄ τέταρτο του 7ου αιώνα αρχίζει κυρίως η εγκατάσταση των Σλάβων στη Βαλκανική, συνεχίζεται καθ’ όλο τον 7ο αιώνα και κατά τα μέσα του 8ου αιώνα λαμβάνει χώρα η μεγάλη Σλαβική αποίκιση της Πελοποννήσου, η οποία άλλωστε δεν είναι και η τελευταία, σε σχέση μ’ αυτήν σλαβική επιχείρηση. Κατά το α΄ μισό του 10ου αιώνα επακολουθεί, επί Ρωμανού Λεκαπηνού, και άλλη σλαβική επιδρομή στην Πελοπόννησο του Τσάρου Σαμουήλ, κατά τα τέλη του ίδιου αιώνα επί του Βασιλείου του Βουλγαροκτόνου.

Η αφομοίωση και ο εκβυζαντινισμός των Σλάβων της Βαλκανικής πρέπει να ιδωθεί και να μελετηθεί σε σχέση με την επίσημη αυτοκρατορική πολιτική απέναντί τους. Το σύστημα της ενισχύσεως του φθίνοντος πληθυσμού κάποιας περιφέρειας με εποικισμούς, εκούσιους ή ακούσιους και βίαιους, αποτέλεσε στο Βυζάντιο πρόχειρο μέσο δημογραφικής πολιτικής. Είναι πιθανό ότι οι Βυζαντινοί ενθάρρυναν επιτόπιες κινήσεις των σλαβικών φύλων και διευκόλυναν, ίσως, σε μερικές περιπτώσεις την μονιμότερη εγκατάστασή τους. Όμως όσοι υποστηρίζουν, μονόπλευρα και αποκλειστικά, ότι οι σλαβικές εγκαταστάσεις γίνονταν ειρηνικά και μάλιστα ευνοήθηκαν εξαρχής απ’ το κράτος, βρίσκονται μακριά απ’ την ιστορική αλήθεια. Οι μακροί αγώνες που προηγήθηκαν των εποικισμών, η ηρωϊκή άμυνα της Θεσσαλονίκης, τα σαφή δείγματα των καταστροφών, των δηώσεων και των ανατροπών μαρτυρούν εύγλωττα για το αντίθετο.

Εναντίον των σλαβικών φύλων της Μακεδονίας, εξεστράτευσε για πρώτη φορά ο Κώνστας Β΄, το 656-657: «επεστράτευσεν πολλούς και υπέταξεν», εγκαινιάζοντας έτσι την πολιτική της επέμβασης του βυζαντινού κράτους στις σκλαβηνίες, που θα συνεχιστεί τα κατοπινά χρόνια. Όμως η πολιτική της βυζαντινής αυτοκρατορίας απέναντι στους Σλάβους ενεργοποιείται σημαντικά μετά το 681. Μετά την εμφάνιση της βουλγαρικής απειλής, το κράτος απέβλεψε στην αφομοίωση του ξένου στοιχείου, κυρίως με ανταλλαγές πληθυσμών, με παραχωρήσεις κλήρου έναντι στρατιωτικών υπηρεσιών, αλλά και με βίαια μέτρα, όταν παρουσιαζόταν ανάγκη.

Η εκστρατεία που έκανε ο Κωνσταντίνος Δ΄ εναντίον των Στρυμονιτών και των Ρυγχίνων, προκλήθηκε απ’ το γεγονός ότι αυτοί διενεργούσαν πειρατείες έξω απ’ τον Ελλήσποντο, ζωτική εμπορική και στρατηγική περιοχή της αυτοκρατορίας. Αυτή η εκστρατεία στάθηκε δυνατή, γιατί μόλις είχε λήξει ένας επτάχρονος πόλεμος των Βυζαντινών με τους Άραβες, στα πρόθυρα της πρωτεύουσας. Αργότερα θα γίνουν κι άλλες αυτοκρατορικές εκστρατείες εναντίον των Σκλαβηνιτών της Μακεδονίας, καθώς παίρνονται και διάφορα μέτρα με στόχους την αριθμητική μείωση του σλαβικού στοιχείου και την αύξηση του ελληνικού. Αυτή η συνεχής στροφή της προσοχής του Βυζαντίου προς τη Βαλκανική και ειδικότερα προς τη Μακεδονία, οφειλόταν όχι τόσο σε κάποιες κατά διαστήματα εξεγέρσεις της μιας ή της άλλης σκλαβηνίας- άλλες φορές το κέντρο δεν επενέβαινε ούτε όταν οι Σλάβοι χτυπούσαν τη Θεσ/νίκη- όσο στο νέο παράγοντα, που ήταν η γειτνίαση των Βουλγάρων.

Λίγα χρόνια μετά τον Κων/νο Δ΄, εξεστράτευσε εναντίον των σκλαβηνιών της Μακεδονίας ο Ιουστινιανός Β΄ το 688, αφού προηγουμένως απώθησε τους Βουλγάρους στη Θράκη. Ήδη το 687/88 μετέφερε δυνάμεις ιππικού απ’ τη Μ.Ασία στη Θράκη, με σκοπό, όπως λέει ο Θεοφάνης «τους τε Βουλγάρους και τας Σκλαυϊνίας αιχμαλωτίσαι». Επικεφαλής του στρατού αυτού, άρχισε το έτος 688/89 μεγάλη εκστρατεία εναντίον των Σλάβων. Μετά τη σύγκρουση με τους Βουλγάρους κινήθηκε προς τη Θεσσαλονίκη «πολλά πλήθη των Σκλάβων ...παραλαβών».

Η πορεία της εκστρατείας αυτής διαφωτίζει στο έπακρο την κατάσταση που επικρατούσε τότε στα Βαλκάνια. Για να φθάσει δηλαδή ο αυτοκράτορας απ’ την Κων/πολη στη Θεσ/νίκη χρειάστηκε να συγκροτήσει ένα στρατό ειδικά για το σκοπό αυτό και να διασχίσει μια περιοχή όπου υπήρχαν αρκετοί Σλάβοι. Η προέλασή του στη Θεσ/νίκη θεωρήθηκε μεγάλη πολεμική επιτυχία. Αντίσταση συνάντησε εκ μέρους ορισμένων Σκλαβηνιών μεταξύ Έβρου και Στρυμόνα, ενώ άλλες παραδόθηκαν ειρηνικά στον αυτοκράτορα. Κατά την παραμονή του στη Θεσ/νίκη ο Ιουστινιανός Β΄ δώρισε μια αλυκή στο ναό του Αγίου Δημητρίου. Οι αιχμάλωτοι και μερικοί απ’ εκείνους τους Σλάβους, που συνθηκολόγησαν, μεταφέρθηκαν στο θέμα Οψικίου, στη Βιθυνία, με την ιδιότητα των γεωργών-στρατιωτών. Ο Ιουστινιανός έδειξε εύνοια στους Σλάβους αυτούς κι αποκάλεσε μάλιστα το στρατιωτικό σώμα που σχημάτισε απ’ αυτούς «λαόν περιούσιον». Η μεταφορά Σλαβικών πληθυσμών της Βαλκανικής στη Μ.Ασία απέβλεπε στην ελάττωση του σλαβικού στοιχείου της Μακεδονίας, Θράκης και των ομόρων περιοχών, και ταυτόχρονα στην ενίσχυση του αγροτικού πληθυσμού του μικρασιατικού χώρου. Το κράτος καινοτόμησε στον τρόπο που οργάνωσε το μετοικισμό. Επέτρεψε να διατηρήσουν οι έποικοι την εθνική ομοιογένεια, για να μην αισθάνονται ξένοι στο νέο κοινωνικό και θρησκευτικό τους περιβάλλον, αλλά διασκόρπισε τις εγκαταστάσεις τους σε μεγάλη έκταση για ν’ αποτρέψει τις δυνατότητες συντονισμένης επαναστατικής εξέγερσης εκ μέρους τους.

Στα πλαίσια της προσπάθειας για την ένταξη των Σλάβων στην πολιτική ζωή του Βυζαντίου, ο Ιουστινιανός Β΄ εμπιστεύθηκε σε Σλάβους τις κλεισούρες του Στρυμόνα για να τις προστατεύουν εναντίον των Βουλγάρων. Πρόκειται για τους Σμολένους ή Σμολεάνους, που ως τότε κατοικούσαν ανατολικά απ’ το Νέστο. Το γεγονός αυτό αποτελεί ένδειξη ότι οι Σλάβοι της Μακεδονίας είδαν τους Βουλγάρους ως εχθρούς. Έτσι δέχονται ν’ αναλάβουν απ’ τη βυζαντινή διοίκηση αποστολές συναφείς με την άμυνα της Μακεδονίας εναντίον των Βουλγάρων.

Στους επόμενους χρόνους η βυζαντινή εξουσία δεν ανέχθηκε από μέρους των Σλάβων επαναστατικές κινήσεις. Αντιμετώπιζε τέτοιου είδους κινήματα στέλνοντας στρατιωτικά σώματα για την καταστολή τους (Κων/νος Ε΄- 759, λογοθέτης του οξέως δρόμου Σταυράκιος- 782-83). Οι Σλάβοι της Μακεδονίας και της Πελοποννήσου, και στις δύο περιπτώσεις νικήθηκαν και υποχρεώθηκαν να καταβάλλουν νέο ετήσιο φόρο.

Νέα φάση εποικιστικής πολιτικής εγκαινιάζεται στις αρχές του 9ου αι. απ’ τον αυτοκράτορα Νικηφόρο Α΄ και φαίνεται ότι συνδέεται με την ανανέωση των βουλγαρικών επιθέσεων. Αναφέρεται, πράγματι ότι ο αυτοκράτωρ διέταξε να μεταφερθούν στις σκλαβηνίες του βυζαντινού κράτους βυζαντινοί υπήκοοι απ’ όλα τα θέματα. Η διαταγή, (που ο ιστορικός Θεοφάνης εντάσσει στις λεγόμενες «κακώσεις» του Νικηφόρου Α΄, δηλαδή σε διάφορα δραστικά και γι’ αυτό επαχθή εποικιστικά, οικονομικά και δημοσιονομικά μέτρα που απέβλεπαν στην εξυγίανση της αυτοκρατορικής οικονομίας), όριζε μικρή προθεσμία, από τον Σεπτέμβριο του 809 ως το Πάσχα του 810, και επέβαλλε την αναγκαστική εκποίηση της ακίνητης περιουσίας εκείνων που ήταν υποχρεωμένοι να μεταναστεύσουν. Η διαταγή εκτελέστηκε, παρά τους κλαυθμούς και οδυρμούς των θιγομένων. Στις σκλαβηνίες, όπου εγκαταστάθηκαν οι έποικοι, έλαβαν γαίες με αντάλλαγμα την παροχή στρατιωτικής υπηρεσίας. Σοβαρές ενδείξεις πείθουν ότι το μέτρο αυτό αφορούσε κυρίως το μακεδονικό και θρακικό χώρο και απέβλεπε στην πύκνωση του χριστιανικού πληθυσμού της περιοχής, με στόχο την αποτελεσματική ενίσχυση της άμυνας εναντίον των Βουλγάρων. Πράγματι, λίγο αργότερα, κατά την τρίτη δεκαετία του 9ου αι. και οπωσδήποτε πριν απ’ το 836, μαρτυρείται η ύπαρξη θέματος Θεσ/νίκης. Το γεγονός είναι χαρακτηριστικό της προόδου της αφομοίωσης των σλαβικών φύλων στη Μακεδονία. Η ίδρυση του θέματος προϋποθέτει εσωτερική γαλήνη και ειρήνευση. Πράγματι, η προσοχή του θεματικού στρατού αναμένεται ότι θα είναι αποκλειστικά στραμμένη στους εξωτερικούς εχθρούς, απερίσπαστη από εσωτερικές ταραχές ανυπότακτων στοιχείων. Οι στρατιώτες του θέματος που είχαν λάβει κλήρο απ’ τον αυτοκράτορα ως αντάλλαγμα των υπηρεσιών τους, θα ήταν ασφαλώς αυτοί που εποικίστηκαν απ’ τον Νικηφόρο Α΄ στις μακεδονικές σκλαβηνίες. Όμως, σύμφωνα με τις Βυζαντινές συνήθειες, είναι σχεδόν βέβαιο ότι χρησιμοποιήθηκαν και νομιμόφρονες Σλάβοι.

Ο P.Lemerle δίνει, εδώ ακριβώς, τη μεγαλύτερη προσοχή του, σ’ αυτή την άλλη όψη της αντίστασης του Βυζαντίου που λαμβάνει χώρα πίσω απ’ τα σύνορά του και στο εσωτερικό των εδαφών του: την οργάνωση των θεμάτων για την αντιμετώπιση δύσκολων ή επικίνδυνων καταστάσεων. Αυτή η βαθιά μεταρρύθμιση στην επαρχιακή διοίκηση δεν έγινε την ίδια χρονική στιγμή σ’ όλες τις περιοχές της αυτοκρατορίας. Ακολούθησε μια πορεία ανάλογη με την εμφάνιση του κινδύνου. Και μπορεί να πει κανείς ότι η δημιουργία των θεμάτων της Βαλκανικής σημειώνει σημαντικά βήματα προς τον «επανελληνισμό» της Χερσονήσου.

Το πρώτο θέμα που δημιουργείται στην Ευρώπη είναι το θέμα της Θράκης. Ο Κων/νος Πορφυρογέννητος, αφού πρώτα αναφέρεται στην εποχή κατά την οποία δεν είχε δημιουργηθεί ακόμη, συνεχίζει γράφοντας:

«Αλλά, αφού ο απαίσιος λαός των Βουλγάρων έφτασε και εγκαταστάθηκε στο Δούναβη, ο βασιλιάς εγκατέστησε σ’ αυτή την περιοχή θέμα με στρατηγό λόγω των επιδρομών των Σκυθών και των Βουλγάρων».

Το θέμα της Θράκης, του οποίου μια πρώτη αναφορά βρίσκεται σ’ ένα γράμμα του Ιουστινιανού Β΄ της 17ης Φεβρουαρίου 687, δημιουργήθηκε στα τελευταία χρόνια της βασιλείας του Κων/νου ΙV Πωγωνάτου, ανάμεσα στο 680-685 και η δημιουργία του ανταποκρινόταν στο βουλγαρικό κίνδυνο.

Στο Σλαβικό κίνδυνο ανταποκρίθηκε, λίγο αργότερα, η δημιουργία απ’ τον Ιουστινιανό Β΄ του θέματος της Ελλάδος (πριν το 695). Είναι αλήθεια πως δεν ξέρουμε ποια ήταν τα όρια του θέματος Θράκης προς Δυσμάς, ούτε τα όρια του θέματος της Ελλάδος προς Βορρά.

Για την μεταβατική εποχή του 7ου-8ου αι. δεν μπορεί να ορίσει κανείς με ακρίβεια τα όρια της αρμοδιότητας της αρχαίας praefectura του Ιλλυρικού (Praefectura per Illyricum). Αυτό που είναι σχεδόν σίγουρο, είναι ότι η ύπαρξή της ως διοικητικής ενότητας ήταν απλά θεωρητική, και με την εξαίρεση της Θεσ/νίκης και ίσως μιας στενής λωρίδας απ’ την ακτή της, η υπόλοιπη περιοχή στερούνταν σταθερής διοίκησης. Η προοδευτική επαναφορά της περιοχής σ’ ένα σταθερό διοικητικό καθεστώς θα σημειωθεί με τη δημιουργία καινούριων θεμάτων που θα καλύψουν σιγά-σιγά το έδαφος του παλιού Ιλλυρικού. (Θέμα της Μακεδονίας- πιθανόν ανάμεσα στο 789-802, θέμα της Θεσ/νίκης- αρχές 9ου αι., Θέμα Στρυμόνα- αρχές 9ου αι., τούρμα και μετέπειτα θέμα Βολερού). Με τη δημιουργία τους μια καινούρια περίοδος αρχίζει στην ιστορία των Βαλκανίων.
Μπορεί συνεπώς να λεχθεί ότι απ’ τις αρχές του 9ου αι. είχε σχεδόν πραγματοποιηθεί η στρατιωτικοπολιτική και διοικητική ένταξη στα πλαίσια της αυτοκρατορίας των αποδυναμωμένων πια σλαβικών πληθυσμών της Μακεδονίας και επιπλέον, ότι είχαν τεθεί, χάρη στα δημογραφικά μέτρα που ενίσχυσαν το ελληνοβυζαντινό στοιχείο τα θεμέλια της πολιτιστικής αφομοίωσης των Σλάβων: η τελευταία θα ολοκληρωθεί σχεδόν πριν απ’ το τέλος του 9ου αι. χάρη στον εξελληνισμό (την επικράτηση δηλαδή της ελληνικής γλώσσας) και χάρη στον εκχριστιανισμό όλου του σλαβικού στοιχείου της αυτοκρατορίας κι όχι μόνον των αρχόντων τους, που νωρίς είχαν υιοθετήσει τη γλώσσα, την ενδυμασία, τους τρόπους ζωής, και όπως μας δείχνει η επίκληση προς το Θεό ή τη Θεοτόκο πολλών μολυβδοβούλλων τους, τη θρησκεία των Βυζαντινών. Είναι φανερό ότι η σύσταση επισκοπών στα κέντρα των σλαβικών εγκαταστάσεων (π.χ. επισκοπή Σμολένων το 864), δηλώνει την ευρεία διάδοση του Χριστιανισμού μεταξύ των Σλάβων: η εκκλησιαστική οργάνωση συνδυασμένη με τη θεματική οργάνωση του συνόλου της περιοχής που απ’ τα ανατολικά της Θεσ/νίκης εκτείνεται ως τον Έβρο, αποτελούν αδιάψευστη απόδειξη της ολοκληρωτικής ένταξης των σλαβογενών πληθυσμών στο Βυζάντιο, παρά τις σποραδικές τάσεις για ανταρσία που ποτέ δεν έπαψαν να εκδηλώνουν τα ατίθασα αυτά φύλα προς κάθε οργανωμένη αρχή.

Είναι αυτονόητο, ότι η ένταξη των Σλάβων στη βυζαντινή κοινωνία (η οποία ακολούθησε την αφομοίωσή τους μέσω της διασπάσεως και της τεχνητής αραιώσεως των σλαβικών φυλετικών ομάδων, μέσω της πνευματικής επιδράσεως της εκκλησίας και μέσω της πολιτικοστρατιωτικής και διοικητικής τους απορρόφησης στο κρατικό μηχανισμό- «η κολυμβήθρα του θείου βαπτίσματος τους Σλάβους τω χριστεπώνυμω λαώ συνεμόρφωσε»), αν και συνάντησε κάποιες δυσκολίες λόγω των επαναστατικών τους κινημάτων, επιτεύχθηκε πλήρως και για το λόγο ότι η αντίδραση αυτή ήταν αδύναμη και σποραδική: τους Σλάβους της Ελλάδας χαρακτήριζε πλήρης έλλειψη και των στοιχειωδών ακόμη προϋποθέσεων για τη δημιουργία εθνικής και πολιτικής ενότητας και επομένως οργανωμένης αντιδράσεως κατά της βυζαντινής πολιτικής και του προηγμένου τοπικού στοιχείου. Την εργασία της αφομοίωσης και του εκβυζαντινισμού, που επιτελέστηκε, αναφέρει χωρίο των Τακτικών του Λέοντα ΣΤ΄ του Σοφού:

«Τοιαύτα δε (τα σλαβικά φύλα)», λέει ο συγγραφέας, «ο ημέτερος εν θεία τη λήξει γενόμενος πατήρ και αυτοκράτωρ Βασίλειος των αρχαίων ηθών έπεισε μεταστήναι και γραικώσας και άρχουσι κατά τον ρωμαϊκόν τύπον υποτάξας και βαπτίσματι τιμήσας, της τε δουλείας ηλευθέρωσε των εαυτών αρχόντων και στρατεύεσθαι κατά των Ρωμαίοις πολεμούντων εθνών εξεπαίσευσεν, ούτω πως επιμελώς περί τα τοιαύτα διακείμενος».

Με την ένταξη των Σλάβων στη βυζαντινή κοινωνία, δημιουργήθηκαν συνθήκες ειρήνης και ευμάρειας για την περιοχή της Μακεδονίας, απ’ τις οποίες επωφελήθηκε, κατά κύριο λόγο, η Θεσ/νίκη. Η μακεδονική μεγαλούπολη γνωρίζει, έτσι, μια νέα περίοδο ακμής, που αρχίζει απ’ τα μέσα του 9ου αι. και συνεχίζεται αδιάλειπτα, σχεδόν, μέχρι τη φραγκική κατάκτηση.

Στο ζήτημα της αφομοίωσης και του εκβυζαντινισμού των Σλάβων, μεγάλο χώρο καταλαμβάνει η εξέταση των γλωσσικών καταλοίπων των Σλάβων στην Ελλάδα, που ήδη απ’ το 19ο αι. τα χρησιμοποίησε ο Fallmerayer για να αποδείξει τον πλήρη «εκσλαβισμό» του ελληνικού χώρου.

Τις γλωσσικές επιδράσεις των Σλάβων διακρίνουμε σε τρεις κατηγορίες: α)στη γραφομένη λόγια ελληνική γλώσσα, β) στη λεξιλογική επίδραση επί της ομιλουμένης ελληνικής και γ) στα τοπωνύμια. Όσον αφορά στην πρώτη κατηγορία, ο Fallmerayer είχε υποστηρίξει ότι η απώλεια και η ανάλυση του απαρεμφάτου οφείλονταν στην επίδραση των σλαβικών γλωσσών, ενώ άλλοι ερευνητές, ο Miklosich και ο W.Meyer απέδωσαν το φαινόμενο, ο πρώτος σε αλβανική και ο δεύτερος σε ιλλυρική επιρροή. Οι παλιές αυτές πλάνες ανατράπηκαν με τη δημοσίευση εργασιών, όπως της πραγματείας του D.Hesseling. Αποδείχτηκε έτσι, ότι «η απώλεια του απαρεμφάτου στην ελληνική εξηγείται δια των γλωσσικών φαινομένων, τα οποία μας αποκαλύπτει η μελέτη της γλώσσας αυτής καθ’ εαυτήν» και ότι «το φαινόμενο της αποβολής του απαρεμφάτου έχει τις ρίζες του στη γλώσσα των πρωτοχριστιανικών χρόνων κι ότι επομένως λανθασμένα αποδίδεται σε σλαβική επίδραση».

Όμως μεγαλύτερη προσοχή αξίζουν τα σλαβικά δάνεια της νεότερης ελληνικής, δάνεια αποκλειστικά λεξιλογικά. Ο χαρακτηρισμός αυτός είναι σημαντικός, γιατί ο απλός δανεισμός μερικών λέξεων που διαμορφώνονται στα φωνητικά και γραμματικά πλαίσια της γλώσσας, είναι αναπόφευκτος σε λαούς που άσκησαν πνευματική επιρροή και ήρθαν σε επικοινωνία με αλλόγλωσσες εθνικές ομάδες.

Η κατά κατηγορίες ταξινόμηση των λεξιλογικών δανείων, κατά τον Meyer, δείχνει ότι οι σλαβικές λέξεις που εισαχθήκανε στη νέα ελληνική αναφέρονται στο μεγαλύτερο μέρος τους στον καθημερινό βίο αγροτικών και ποιμενικών πληθυσμών. Σπάνια, επίθετα δηλώνουν ψυχικές ιδιότητες του ανθρώπου και καμιά σλαβική λέξη δεν δηλώνει αφηρημένες έννοιες. Η παρατήρηση αυτή είναι ενδεικτική της πνευματικής στάθμης των σλαβικών πληθυσμών και του βαθμού της επίδρασής τους. Αν, απ’ την άλλη μεριά, κατανείμουμε τα σλαβικά λεξιλογικά δάνεια κατά γεωγραφικές ενότητες, θα έχουμε, κατά τον G.Meyer πάντα, την ακόλουθη στατιστική εικόνα : Ήπειρος 95, Θεσσαλία 36, Μακεδονία 43, Θράκη 31, Στερεά, Πελοπόννησος και νησιά 31. Αυτή η κατανομή οδηγεί σε σπουδαία μεθοδολογικά και ιστορικά συμπεράσματα. Θα ήταν φυσικό να περιμένουμε περισσότερες γλωσσικές επιδράσεις σε ορισμένες περιοχές της Μακεδονίας και στη Θράκη, κυρίως στη Ροδόπη. Αντίθετα, το μεγαλύτερο μέρος των λεξιλογικών δανείων εντοπίζεται στην Ήπειρο, όπου, κατά τους πρώιμους τουλάχιστον χρόνους, οι σλαβικές εγκαταστάσεις δεν ήταν πυκνές. Όπως σωστά παρατήρησε ο Gaster πολλές σλαβικές λέξεις μεταδόθηκαν στη νέα ελληνική έμμεσα μέσω τρίτων, μη σλαβικών φορέων, όπως οι Αλβανοί και οι Βλάχοι. Επομένως η στιγμή κατά την οποία κάθε δανεισμένη λέξη μπήκε στην ελληνική γλώσσα, είναι ανάγκη να καθορίζεται είτε μέσα απ’ τα ελάχιστα γραπτά μνημεία που έχουν σωθεί, είτε με τη φωνητική μελέτη των λέξεων και τη βοήθεια της συγκριτικής γλωσσολογίας. Δηλαδή για να εκτιμηθούν σωστά τα γλωσσικά κατάλοιπα των Σλάβων πρέπει το γλωσσικό υλικό να γίνει πλήρως γνωστό και να εξεταστεί συγκριτικά προς τις άλλες, σλαβικές και μη γλώσσες της Χερσονήσου του Αίμου. Πάντως, κατά τον Vasmer, «αντίθετα προς τις δοξασίες του Fallmerayer, η νεοελληνική γλώσσα ελάχιστα υπέστη την σλαβική επίδραση».

Την τρίτη κατηγορία γλωσσικών καταλοίπων, τα τοπωνύμια, χρησιμοποίησε κυρίως ο Fallmerayer για να στηρίξει τη θεωρία του περί διασπάσεως της ελληνικής παραδόσεως. Όμως αν εξετάσουμε το Βόρειο τμήμα της Βαλκανικής, το οποίο αποτέλεσε τον κατεξοχήν χώρο δράσεως των σλαβικών φύλων, θα παρατηρήσουμε ότι τα φύλα αυτά, ιδίως όσον αφορά στα προσλαβικά αστικά κέντρα, επέδειξαν πρωτοφανή δυσχέρεια στη γεωγραφική μετονομασία τους. Γι’ αυτό, σειρά ολόκληρη μεγάλων αστικών κέντρων φέρει ακόμη και σήμερα παλαιά ελληνικά, ρωμαϊκά, Θρακοϊλλυρικά ή και κελτικά ονόματα (π.χ. Ναϊσσός- Nisch, Αυγούσται- Οgost, Βονωνία- Vidin, Ulpiana- Lipljan, Dorostolum, Δορόστολον- Δρίστρα- Silistria κ.τ.λ.).

Όσον αφορά τις νοτιότερες ελληνικές περιοχές, το θέμα των τοπωνυμιακών καταλοίπων είναι περισσότερο πολύπλοκο. Εδώ πρέπει να γίνει διάκριση των σλαβικών τοπωνυμίων σε δύο κατηγορίες: στα τοπωνύμια, των οποίων φορείς ήταν οι Σλάβοι έποικοι, «τα οποία αυτοί επέβαλλαν και τα οποία, μόνα αντιπροσωπεύουν την πραγματικήν, την ιστορικώς απηκριβωμένην και ουσιαστικήν επίδρασιν του σλαβικού στοιχείου εις την ονοματολογίαν της ελληνικής χώρας» (π.χ. Αράχωβα, Ζαγορά, Χελμός, Νεζερός κ.τ.λ.), και τα τοπωνύμια, τα οποία αποτελούν δευτερογενείς σχηματισμούς και δεν έχουν καμιά σχέση με το αρχικό εποικιστικό στοιχείο. Αυτά πλάσθηκαν απ’ τους Έλληνες σύμφωνα με τους φωνητικούς και μορφολογικούς κανόνες της ελληνικής γλώσσας(π.χ. Βάλιος, Ασπρόβαλτος, Μεσολόγγι, Παραλογγοί, Στάνη, Παλιοστάνη κ.τ.λ.). Αυτά τα τελευταία, μολονότι, προέρχονται από λέξεις σλαβικής προελεύσεως, δεν έχουν καμιά αποδεικτική σημασία, και καταχρηστικά και αντεπιστημονικά χαρακτηρίζονται σα σλαβικές.

Ο ιστορικός πρέπει να κάνει πολύ προσεκτική χρήση των στατιστικών δεδομένων προκειμένου να προβεί στη διατύπωση γενικότερων συμπερασμάτων, γιατί οι απόλυτες στατιστικές παρατηρήσεις παρουσιάζουν μονομέρεια και απλοϊκή ενατένιση των προβλημάτων με κίνδυνο παρερμηνείας των ιστορικών φαινομένων. Η στατιστική στην ιστορία τότε μόνο μπορεί να δώσει σαφείς εικόνες και να ερμηνεύσει ικανοποιητικά ιστορικές καταστάσεις, όταν λαμβάνονται ανά πάσαν στιγμήν υπ’ όψιν οι ιδιότητες του εξεταζομένου αντικειμένου. Πιο συγκεκριμένα, ο ιστορικός που εξετάζει από στατιστική άποψη το τοπωνυμικό υλικό, οφείλει πριν προβεί στη διατύπωση γενικότερων σκέψεων, να εξετάσει: α)αν το υλικό αυτό κατανέμεται κατά προτίμηση στις ορεινές, στις πεδινές ή στις παράλιες περιοχές. β) την σπουδαιότητα των συνοικισμών που δηλώνονται με τα ξενικά ονόματα, κι αυτό όχι μόνο στη βάση των σημερινών δεδομένων, αλλά ιστορικά, γιατί συνοικισμοί, οι οποίοι κατά τον Μεσαίωνα ήταν ασήμαντοι, εξελίχθηκαν συν τω χρόνω, σε αστικά κέντρα, και γ) εάν τα ξενικά ονόματα δόθηκαν απ’ τους εποίκους σε τόπους ακατοίκητους πριν, ή αντίθετα εξετόπισαν παλιότερα ελληνικά ονόματα.

Έχοντας κατά νου όλες τις παραπάνω επιφυλάξεις για τις στατιστικές μεθόδους και μετά από βαθιά μελέτη του τοπωνυμιακού υλικού, μπορεί κανείς να πεισθεί ότι οι συνοικισμοί της Ν.Ελλάδας, που δηλώνονται με σλαβικά ονόματα ήταν κατά κανόνα και εξακολουθούν να είναι ασήμαντοι αγροτικοί και ποιμενικοί σταθμοί. Υπάρχουν βέβαια ελάχιστες εξαιρέσεις σ’ αυτόν τον κανόνα: τα Βοδενά, η Βοστίτσα, τα Γρεβενά, το Ζητούνι (Λαμία). Επιπροσθέτως, ο Vasmer υποστηρίζει, με βάση στατιστικά δεδομένα, ότι η ανατολική Ελλάδα, υπέστη μικρότερη σλαβική επίδραση απ’ τη δυτική. Στην Πελοπόννησο η Κόρινθος και ιδιαίτερα η Αργολίδα πλήγησαν ελάχιστα απ’ τις σλαβικές επιδρομές, στην Στερεά Ελλάδα η Αττική και η Βοιωτία. Όπου οι ακτές ήταν προσφορότερες για απόβαση, όπως στην Ανατ. Θεσσαλία, εκεί κατά πάσα πιθανότητα, οι Σλάβοι απωθήθηκαν ευκολότερα. Επίσης διέμειναν περισσότερο στους απομακρυσμένους απ’ τη θάλασσα ορεινούς όγκους, εφ’ όσον κατόρθωσαν να εισχωρήσουν σ’ αυτές τις περιοχές. Σ’ αυτό το γεγονός οφείλεται η ασθενής σλαβική επίδραση στην ονοματολογία της Εύβοιας, της Μαγνησίας, της Λάρισας, η οποία εξαίρεται ιδιαίτερα συγκρινόμενη με την ονοματολογία των Τρικάλων-Καρδίτσας, καθώς και τα πολλά σλαβικά ονόματα της Αρκαδίας και του Ταϋγέτου.

Το πρόβλημα των σλαβικών γλωσσικών καταλοίπων συνδέεται και εγείρει ένα άλλο πρόβλημα: το ποιοί ήταν οι Σλάβοι που κατέβηκαν στην Ελλάδα και σε ποια απ’ τις μεγαλύτερες σλαβικές ομάδες ανήκαν. Για τα σλαβικά φύλα που εγκαταστάθηκαν στις ελληνικές χώρες, γνωρίζουμε δυστυχώς μόνο μερικά σποραδικά ονόματα. Έτσι δεν μπορούμε, μέσα απ’ αυτά, να οδηγηθούμε σε γενικότερα συμπεράσματα όσον αφορά στην ένταξη των σλαβικών αυτών φύλων σε κάποιο μεγαλύτερο κλάδο της σλαβικής οικογένειας. Τα ονόματα αυτά είναι ελληνικής ή άγνωστης, μη σλαβικής πάντως, προελεύσεως (Στρυμονίται, Ρήχιοι, Σαγουδάτοι) ή συνδέονται με λέξεις που αναφέρονται στο φυσικό περιβάλλον (Εζερίται απ’ το ezero λίμνη), και σε φαινόμενα κοινωνικά (Δρογουβίται απ’ το drugavati), ή τέλος είναι αμφισβητούμενης ετυμολογίας και καταγωγής.

Λόγω της έλλειψης συγκεκριμένων ιστορικών τεκμηρίων ή αρχαιολογικών ευρημάτων, μόνο η φωνητική και μορφολογική έρευνα των τοπωνυμίων που διασώθηκαν, είναι δυνατόν να συμβάλλει στην επίλυση των προβλημάτων. Σύμφωνα μ’ αυτή, οι Σλάβοι που εγκαταστάθηκαν στις ελληνικές περιοχές υπάγονται στη νότια ομάδα που περιλαμβάνει τους Σλοβένους, τους Κροάτες, τους Σέρβους και τους εκσλαβισθέντες γλωσσικά Βουλγάρους. Σε αντίθεση με την παλιότερη θεωρία του Kopitar, που δεχόταν ότι οι πρώιμοι Σλάβοι που κατέβηκαν προς τον Δούναβη αποτελούσαν αρχικά ενιαία φυλετικά ομάδα που διασπάστηκε εκ των υστέρων, η νεότερη φιλολογική σχολή υποστηρίζει ότι τα σλαβικά αυτά φύλα έφεραν εξ αρχής τα στοιχεία της διαφοροποίησης. Έτσι, πολύ νωρίς, στην οικογένεια των Νοτίων Σλάβων διαμορφώθηκαν τρεις κλάδοι που τους χαρακτήριζε γλωσσική ιδιορρυθμία: οι Σλοβένοι, οι ΣερβοΚροάτες και οι Σλάβοι του Αίμου, που είναι γνωστοί με το άσχετο προς τη Σλαβική οικογένεια όνομα των Βουλγάρων.

Ο έβδομος βυζαντινός αιώνας υπήρξε αιώνας μεγάλων αλλαγών, μεταρρυθμίσεων και αγώνων. Πανίσχυρες αυτοκρατορίες εξαφανίζονται (Περσία) ή παύουν ν’ απειλούν το Βυζάντιο (Αβαρική Αυτοκρατορία). Όμως νέοι κίνδυνοι εμφανίζονται. Νέες εθνότητες, νέοι λαοί (Σλάβοι) απειλούν τώρα το Βυζάντιο. Κατορθώνοντας την αφομοίωση και τον εκβυζαντινισμό τους, το Βυζάντιο ανανεώνεται σημαντικά και βγαίνει μέσα απ’ τις προσπάθειές του ενδυναμωμένο.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι Σλάβοι έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ανανέωση του βυζαντινού κράτους, κατά τον έβδομο αιώνα. Η συμβολή τους όμως δεν συνίσταται στην ειρηνική τους διείσδυση και στην εισαγωγή εκ μέρους τους μιας δήθεν ειδικής σλαβικής κοινοτικής οργανώσεως στο Βυζάντιο, όπως πολλές φορές υποστηρίχθηκε με βάση μια σειρά από λαθεμένα συμπεράσματα, αλλά στην ανανέωση της αποδυναμωμένης αυτοκρατορίας με νέες δυνάμεις, αφού οι έποικοι «στρατιώτες» και οι ανεξάρτητοι γεωργοί των βυζαντινών θεμάτων περιλαμβάνουν τώρα και Σλάβους. Ο Lemerle τονίζει τη σημασία της δημογραφικής ζυμώσεως (bouleversement demographique), η οποία άρχισε στο Βυζάντιο τον 7ο αι. με την εμφάνιση των Σλάβων. Κι αυτή η δημογραφική ζύμωση και στη συνέχεια η πλήρης ένταξη των Σλάβων της Ελλάδας στο διοικητικό, πολιτικό και πολιτιστικό πλαίσιο της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, αποδεικνύουν, με τον καλύτερο τρόπο, τον δυναμισμό της λειτουργίας της, αλλά και της πολιτιστική της ανωτερότητα.

Για τη νεότερη ιστορική έρευνα και επιστήμη, η οποία προ πολλού υπερέβη τα όρια της στενής ερμηνείας των κειμένων με τη βοήθεια άλλων επιστημών(στην προκειμένη περίπτωση, της Εθνολογίας και της Ανθρωπολογίας), το «Σλαβικό ζήτημα» δεν υφίσταται πλέον. Η Ελλάδα υπέστη επανειλημμένα επιδρομές και δηώσεις από επήλυδες λαούς, γι’ αυτό είναι βέβαιο ότι λείψανά τους (στην προκειμένη περίπτωση γλωσσικά και κυρίως λεξιλογικά) συνεχίζουν να υπάρχουν, καθώς και, λόγω της επιμιξίας, ελαφρές κρανιολογικές αλλοιώσεις. Όμως η εθνική υπόσταση των λαών δεν έγκειται στις κρανιολογικές μετρήσεις αλλά στην ενότητα της συνειδήσεως. Άλλωστε, ο βαθμός της αγνότητας μιας ανθρώπινης φυλής είναι, κατά πρώτιστο λόγο, απόρροια της γεωγραφικής της απομόνωσης, γεγονός το οποίο δεν προσιδιάζει στην πολυκύμαντη ελληνική ιστορία. Η βαθμιαία μετατροπή των ανθρωπολογικών φυλών σε εθνικές ομάδες, δηλαδή σε λαούς και έθνη, σημαίνει ότι η φυσική ενότητα της ανθρωπότητας, εάν ποτέ υπήρξε, αντικαθίσταται απ’ την ψυχική και πνευματική ενότητα μεταξύ των λαών.

Στους ψυχικούς και πνευματικούς αυτούς παράγοντες στήριξε και το Βυζάντιο την εκπολιτιστική του δράση και την αφομοιωτική του δραστηριότητα έναντι των Σλάβων. Με την κοινή παιδεία και την κοινή πίστη παρασκεύασε τα πλαίσια για την επιρροή του, για την ακτινοβολία του ελληνικού του πολιτισμού.

«Μεταξύ δυο ηπείρων», λέει ο A.Rambaud, «η Κωνσταντινούπολη βρίσκεται σαν ζωντανός βλαστός ανάμεσα σε δυο κοτυληδόνες: αφομοιώνει, κατεργάζεται και μεταπλάσσει τα ετερόκλητα στοιχεία των επαρχιών της Ασίας και της Ευρώπης. Στους κόλπους της προσφεύγουν τυχοδιώκτες και από τη Δύση και απ’ Ανατολή. Σε μικρό χρονικό διάστημα τους μεταβάλλει σε Έλληνες: Λησμονούν τα βάρβαρα ιδιώματά τους και αποδέχονται τη γλώσσα του Βυζαντίου, οι ειδωλολατρικές τους προλήψεις υποχωρούν μπροστά στην Ορθοδοξία του. Το βυζάντιο τους δέχεται άξεστους, βάρβαρους και τους αποδίδει στους δρόμους της τεράστιας αυτοκρατορίας του, εγγράμματους, σοφούς, θεολόγους, ικανούς διοικητές και εύστροφους κρατικούς λειτουργούς».

Σύμφωνα μ’ αυτό το πνεύμα, η σύγχρονη επιστημονική έρευνα λύνει το «Σλαβικό ζήτημα», βάσει της αφομοίωσης και του Εκβυζαντινισμού των Σλάβων της Ελλάδας, συγκαταριθμώντας το γεγονός αυτό στα επιτεύγματα του Μεσαιωνικού Ελληνισμού.

Βιβλιογραφία

1) Ν.Βέης, Εγκ.Λεξ.Ελευθερ. άρθρο περί Βυζαντινής αυτοκρατορίας, τ. 3ος, σελ.604, στήλη 6.

2) N.Jorga, Epoque et caractθre de l’ etablissement des Slaves dans la Pιninsule des Balkans, Revue Historique du Sud-Est europιen, τ. 7(1930), σελ.17.

3) Προκόπιος, Ανέκδοτα, έκδ. Βόννης, Γ΄,σ. 108.

4) Μένανδρος ο Προτήκτωρ, Historici Graeci Minores II, σελ. 98,99.

5) Tafrali, Thessalonique des origines au XIV siθcle, σελ. 98-99.

6) Schonfelder, Joannes von Ephesus, Kirchengeschichte, μτφρ. I.Schonfelder, Munchen 1862.

7) Payne Smith, Oxford, 1860.

8) W.J.von Douven και J.P.N.Land (Joannis Episcopi Ephesi Commentarii de beatis Orientatibus, Amsterdam 1889).

9) Charanis, Studies on the Demography of the Byzantine Empire, London 1972.

10) A.Bon, Le Pιloponnθse byzantin jusqu’ en 1204, Paris 1951.

11) Θεοφάνης (έκδ. de Boor) 347,6, 348. 18.

12) Μichael Graebler, The Slavs in Byzantine Population Transfers of the Seventh and Eighth centuries. Etudes Balkaniques 11 (1975) 45,50.

13) Αικ. Χριστοφιλοπούλου, Μακεδονία, 4.000 χρόνια, ό.π., σ. 257.

14) G.Ostrogorsky, Ιστορία (ελλην. μτφρ.)τ. 1ος σ. 262.

15) Μάρθα Γρηγορίου-Ιωαννίδου, Η εκστρατεία του Ιουστινιανού Β΄ κατά των Βουλγάρων και Σλάβων.

16) A.A.Vasiliev, An Edict of Justinian II. September 688, Speculum 18 (1943).

17) Henri Grιgoire, Un ιdit de l’empereur Justinien II, date de Septembre 688, Byzantion 12 (1944-1945) 119-124α.

18) Στ.Κυριακίδου, Τρεις διαλέξεις (Α: Ιστορική τοιχογραφία της Εκκλησίας του Αγίου Δημητρίου), Θεσ/νίκη 1953, 9-11 (Μακεδονική Λαϊκή Βιβλιοθήκη,13. Δημοσιεύματα της εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών).

19) A.A.Vasiliev, L’ entrιe triomphale de l’ empereur Justinien II a Thessalonique en 688, Orientalia Christiana Periodica XIII, nr, I-II, Roma 1947, 355-368 (Απόσπασμα απ’ τα Miscellanea Guiliaume de Jerphanion I).

20) P.Charanis, The Slavic Element in Byzantine Asia Minor, Byzantion 18 (1948) 70.

21) Πορφυρογέν., Περί Θεμάτων (έκδ. Α.Pertusi, Studi e testi, αρ. 160, Citta del Vaticano 1952), σ. 88-89.

22) Ahrweiler H., Μακεδονία 4.000 χρόνια, ό.π., σ. 274.

23) Στ. Κυριακίδου, Βυζαντιναί Μελέται II-V, 392 και 394/5.

24) F.Dvornik, La vie de Saint Grιgoire le Decapolite et les Slaves macιdoniens au IXe siθcle, Paris 1926, 36, 62, 63.

25) E.W.Brooks, Arabic Lists of the Byzantine Themes, Journall of Hellenic studies 21 (1901) 66-67.

26) Johannes Irmscher, Die Begrόndung des Themas Thrake, Studia Balkanica, 10, Sofia 1975, 101-103.

27) J.B.Bury, Imperial Administrative System in the Ninth Century, London 1911, 41 κ.ε. (The British Academy Supplemental Papers, I).

28) Κ.Αμάντου, Βολερόν, Ελληνικά 2 (1929) 124-126.- του ίδιου, Βόλος-Βολερόν, Ελληνικά 7 (1934) 267-270. Η λέξη σημαίνει ιχθυώδη τόπο.

29) Ιωάν. Καμενιάτης, (έκδ. Βόννης) 499.

30) V.Tapkova-Zaimova, Sur les rapports entre la population indigθne des rιgions Balkaniques et les “barbares” au VIe-VIIe siθcle, Byzantinobulgarica I (1962), σ.117 και υποσημ. 26.

31) Migne, Patrologia Graeca, τ. 107, στ. 909.

32) Fr.Miklosich, Die Slavischen Elemente im Neugriechischen, Sitzungs berichte der Phil-hist. Classe der Kais. Akademie der Wissenschaften, Βιέννη, 1870, σ. 534-535.

33) Portius S., Grammatica linguae grecae vulgaris, έκδ. W.Meyer, Paris 1889, σ. 185.

34) D.Hesseling, Essai historique sur l’infinitif grec, εν J.Psicharis, ιtudes de Philologie nιo-grecque, Paris 1892, σ. 1-44.

35) G.Weigand, Die Wiedergabe der slavischen Laute in der Ortsnamen des Peloponnes, Balkan-Archiv, τ.4(1928) σ.1 κ.ε.

36) Lampsides, Georges Chrysococcis, le Mιdecin et son oeuvre, Byzantinische Zeitschrift, τ.38 (1938), σ. 320-322.

37) Chr.Gerard, Les Bulgares de la Volga et les Slaves du Danube, Παρίσι 1939, σελ. 91.

38) H.Berr, En marge de l’ Histoire Universelle, Paris 1934, σ. 95-96.

39) Φ.Μαλιγκούδης, Οι Σλάβοι στη Μεσαιωνική Ελλάδα ό.π., σ. 101.

40) Αμάντου Κωνσταντίνου, Μακεδονικά. Συμβολή εις την μεσαιωνικήν ιστορίαν και εθνολογίαν της Μακεδονίας, Αθήναι 1920.

41) Αμάντου Κων., Σκλάβοι, Σκλαβησιάνοι και βάρβαροι.

42) Διομήδη Αλεξάνδρου Ν., Βυζαντιναί Μελέται Β΄. Αι Σλαβικαί επιδρομαί εις την Ελλάδα και η πολιτική του Βυζαντίου, Αθήναι 1946.

43) Ζακυθηνού Διονυσίου Α., Οι Σλάβοι εν Ελλάδι, Αθήναι 1945.

44) Θεοχαρίδου Γ. Ι., Ιστορία της Μακεδονίας κατά τους μέσους χρόνους (285-1354), Μακεδ.Βιβλιοθήκη 55, Δημοσιεύματα της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, Θεσ/νίκη 1980.

45) Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου Μαρία, Συμβολή εις την χρονολόγησιν των Αβαρικών και σλαβικών επιδρομών επί Μαυρικίου (582-602), εν Αθήναις 1970 (Εθνικόν Ίδρυμα Ερευνών, Κέντρον Βυζαντινών Ερευνών. Σύμμεικτα, τόμ.Β΄).

46) Χρυσανθοπούλου Επαμεινώνδα, Τα βιβλία θαυμάτων του Αγ.Δημητρίου, το Χρονικό της Μονεμβασιάς και αι σλαβικαί επιδρομαί εις την Ελλάδα. Ιστορική μονογραφία, Αθήναι 1958 (ανάτυπον ΚΔ΄-ΚΗ΄, 1953-1957).

47) Στράτος Α.Ν., Το Βυζάντιον στον Ζ΄αιώνα, τ.Α΄602-626, Β΄626-634, Γ΄634-641, Αθήνα 1965, 1966, 1969.

48) Charanis Peter, On the question of the Slavonic Settlements in Greece during the Middle Ages, Byzantinoslavica 10,1, Prague 1949, 254-258.

49) Charanis P., On the Slavic Settlement in the Peloponnesus, BZ 46 (1953) 91-103.

50) Charanis P., Ethnic Changes in the Byzantine Empire in the seventh Century, DOP 13 (1959) 25-44.

51) Charanis P., Observations on the History of Greece during the Early Middle Ages, Balkan Studies 11,1 (1970) 1-34.

52) Charanis P., Kouver, the Chronologie of his Activities and their Ethnic Effects on the regions around Thessalonica, Balkan Studies 11, (1970) 229-247.

53) Dvornik F., The Slavs, their Early History and Civilisation, Boston 1956 (American Academy of Arts and Sciences).

54) Lemerle P., La composition et la chronologie des deux premiers livres des Miracula S. Demetrii, BZ 46 (1953) 349-361.

55) Lemerle P., Saint-Demetrius de Thessalonique et les problθmes du martyrion et du transept, BCH 77 (1953) 660-694.

56) Lemerle P., Invasions et migrations dans les Balkans depuis la fin de l’ιpoque romaine jusqu’ au VIIIe siθcle, Revue Historique 211 (1954) 265-308 (Presse Universitaires de France).

57) Lemerle P., Esquisse pour une histoire agraire de Byzance : Les sources et les problθmes, Revue Historique 2/9 (1958), τευχ. Ιαν.-Μαρτίου, 32-74, Απριλ.-Ιούν., 254-284, Ιούλ.- Σεπτ. 43-94.

58) Lemerle P., La chronique improprement dite de Monemvasie: Le contexte historique et lιgendaire, Revue des Etudes Byzantines 21 (1963) 5-49.

59) Niederle Lubor., Manuel de l’antiquitι Slave, I-II, Paris 1923-1926.

60) Ostrogorsky Georg., The Byzantine Empire in the World of the seventh Century, D.O.P. 13 (1959) 3-21.

61) Rambaud A., L’empire grec au Xe siθcle. Constantin Porhyrogenete. Paris 1870.

62) Vasmer Max., Die Slawen in Griechenland, Abh.der Preus. Akad.der Wissenschaften, Phil-Hist, Klasse, 12, Berlin 1941.

Δημήτρης Μερκούρης

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΤΙΚΡΥ ΣΤΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΤΩΝ ΣΚΟΠΙΩΝ

2010-02-25T09:47:00.000-08:00

Κώστα Ρωμαίου
Ανάμεσα στην Ελληνική Μακεδονία —δηλαδή τη μόνη Μακεδονία— και τη Νότια Γιουγκοσλαβία συμβαίνουν κάθε τόσο μερικά περίεργα πράγματα, που αφορούν κυρίως την άμεση σχέση μερικών πολιτιστικών αλληλεπιδράσεων.

Α’
Θα αναφέρω ένα συγκεκριμένο περιστατικό: Ο παριστάμενος σήμερα εδώ στο Συνέδριο μουσικολόγος Παντελής Καβακόπουλος που κατά το παρελθόν έχει συγκεντρώσει αυτοπροσώπως εκατοντάδες μελωδιών και δημοτικών τραγουδιών από πολλούς ελληνικούς τόπους, με είχε πληροφορήσει κατά το 1961, έπειτα από επιτόπια έρευνά του στην περιοχή της Φλώρινας, για τα ακόλουθα: Ότι σε Έλληνες της Μακεδονίας, που επέστρεφαν τότε από τα Σκόπια προς τη Φλώρινα, πριν περάσουν τα σύνορα τους έδιναν ως δήθεν δώρο κάποιες φωτογραφίες που συγχρόνως ήσαν και πλαστικοί μουσικοί δίσκοι, με οργανικές μελωδίες οι οποίες ήσαν γνωστές και στην ελληνική Μακεδονία.
‘Όπως θα εξηγήσει στη συνέχεια και ο ίδιος ο κ. Καβακόπουλος, οι οργανικές εκείνες και άλλες μελωδίες είναι αποκλειστικά ελληνικές ως προς την καταγωγή των αρχαίων προσωδιακών μέτρων που χρησιμοποιούν. Οι μουσικές αυτές κλίμακες έχουν διαδοθεί και επιβληθεί σε ορισμένες βαλκανικές Χώρες ήδη από τους βυζαντινούς χρόνους. Αυτό όμως το άγνωστο συμπέρασμα της καταγωγής των μελωδιών δεν εμπόδιζε τους «ειδικούς» των Σκοπίων να τις θεωρούν ως αποκλειστικά δικές τους, οι οποίες ήσαν δήθεν και στην Ελληνική Μακεδονία. Φυσικά συμβαίνει το αντίστροφο, από το Βυζάντιο δηλαδή και τη βυζαντινή και νεώτερη Μακεδονία οι μουσικοί εκείνοι ρυθμοί και τα αρχαία μέτρα επήγαν και στην περιοχή των Σκοπίων.
Από τον κ. Π. Καβακόπουλο όμως έμαθα τότε και κάτι άλλο, που είναι ιδιαίτερα σημαντικό: ‘Ότι μέσα στα τραγούδια και τις οργανικές μελωδίες που χρησιμοποιούσαν και αναμετέδιδαν τα Σκόπια, ήταν και η οργανική μελωδία που συνοδεύει το τραγούδι «Στη’ κεντημένη σου ποδιά, μωρ’ βλάχα, / μωρ’ βλάχα, βλαχοπούλα, / μικρή •τσελιγκοπούλα».
Το τραγούδι τούτο στην Ελλάδα χορεύεται με συρτό χορό, ο οποίος
—ειδικά σ’ αυτό το τραγούδι— κυριαρχείται από μιαν ιδιαίτερη ευθυμία και αισιοδοξία. Και όπως όλοι γνωρίζουμε, πρόκειται για ένα τραγούδι πασίγνωστο σ’ όλο τον ηπειρωτικό κορμό της χώρας μας έως το Ταίναρο. Πρόκειται δηλαδή για ένα τραγούδι αποκλειστικά ελληνικό. Γνωρίζω πολύ καλά ότι σ’ ολόκληρη την Πελοπόννησο οι κάτοικοι το τραγούδι αυτό το τραγουδούσαν και το χόρευαν πολύ συχνά, τουλάχιστον από τον περασμένο αιώνα. Ιδίως στην Αρκαδία —και για την Πελοπόννησο οι ορεσίβιοι Αρκάδες βοσκοί στα χειμαδιά τους ήδη προ του 1821 απεκαλούντο ως οι κατ’ εξοχήν «βλάχοι»— το τραγούδι τούτο ήταν και εξακολουθεί να είναι από τα πιο δημοφιλή.
Οι των Σκοπίων όμως, επειδή το τραγούδι αυτό χορευόταν πολύ συχνά στην Ελληνική Μακεδονία, και επίσης επειδή η μελωδία του είναι ιδιαίτερα ευχάριστη, αποφάσισαν να το ιδιοποιηθούν. Στην αρχή περιορίσθηκαν μόνο στο οργανικό μέλος. Πιθανότατα είχαν διαπιστώσει ότι, εάν μεταφράσουν και τα λόγια του τραγουδιού, τότε θα παρουσιάζονταν ορισμένες δυσκολίες. Ποιους βλάχους εννοούν; Τους ‘Έλληνες βοσκούς γενικά πάνω σε όλα τα ελληνικά βουνά έως και τον Ταΰγετο;
Επήραν λοιπόν μόνο την οργανική μελωδία, επειδή η ίδια κυκλοφορούσε και στην Ελληνική Μακεδονία, άφησαν όμως για κάποτε άλλοτε τους προβληματικούς ελληνικούς στίχους με το σημασιολογικό περιεχόμενο του τραγουδιού. Ίσως, κάποτε αργότερα, θα μπορούσε να προκύψει κάποιο ικανοποιητικό έμμετρο κείμενο και στη νέα γλώσσα των Σκοπίων, που θα μπορούσε να προσαρμοσθεί στη μελωδία.
Αυτό το ανωτέρω γεγονός, που είναι απόλυτα εξακριβωμένο ότι έχει συμβεί, —και έχει συμβεί παρόμοιο και με αρκετά άλλα ελληνικά δημοτικά τραγούδια, όπως ο κ. Καβακόπουλος με εβεβαίωσε — μπορεί να μας αποβεί ιδιαίτερα χρήσιμο. Μας αποκαλύπτει τον τρόπο, με τον οποίο έχουν αποφασίσει να προχωρούν οι άνθρωποι των Σκοπίων, επιδιώκοντας να θεμελιώσουν ιστορικά και πολιτιστικά κάποια παράδοση στον τόπο τους και να σχηματίσουν αντίστοιχα τα χαρακτηριστικά της νέας τους ταυτότητας που ιδίως από το 1945 επιζητούν να την καθιερώσουν.
Στην Αθήνα, πριν εικοσιπέντε περίπου χρόνια μαθαίναμε ότι στα Σκόπια, στα επιστημονικά τους γραφεία τα αντίστοιχα με τα δικά μας ερευνητικά
Κέντρα της Ακαδημίας Αθηνών, εργάζονταν ή γενικά υπηρετούσαν τουλάχιστον δεκαπλάσιοι από εμάς. Μαζί με την έκπληξή μας για τον θρίαμβο των αριθμών των απασχολουμένων ανθρώπων, απορούσαμε και ως προς το ποία θέματα ήταν δυνατόν να υπάρχουν, που να χρειάζονται να απασχολούν τόσους πολλούς.
Εκ των υστέρων όμως εξηγούνται πολλά από όσα γίνονταν και γίνονται.
‘Έπρεπε όλοι εκείνοι και άλλοι ακόμη «να καθαρίσουν» το παλαιό, φτωχό και ανάμεικτο γλωσσικό ιδίωμα. που ο λαός μιλούσε, και να το μεταμορφώσουν σε μια τεχνητή γλώσσα με νέες προοπτικές και δυνατότητες. Φυσικά, έπρεπε επίσης να δημιουργήσουν αντίστοιχα όλο και κάποιες ικανοποιητικές ρίζες και νέες μορφές, ως προς τη λαογραφική ταυτότητα της νέας εθνότητας.
Βασικά όμως φαίνεται ότι συμπεριφέρθηκαν όπως συμπεριεφέρθη και
το γνωστό ζώο του μύθου, που στολίστηκε με τα ξένα φανταχτερά φτερά και
πήγε —καμαρωτό και υπερήφανο— στη γενική σύναξη πουλιών και λοιπών
ζώων. Τα άλλα όμως πουλιά αναγνώρισαν τη μεταμόρφωση και καθένα με
το ράμφος του αφαιρούσε το δικό του φτερό, ώσπου τελικά ολοκληρώθηκε η
αναπόφευκτη απογύμνωση και η γελοιοποίηση του μεταμφιεσμένου.
Κάτι ανάλογο θα πρέπει, αργά ή γρήγορα, να επιχειρηθεί από τους γειτονικούς λαούς και για τα Σκόπια. Διότι, εάν δεν σταματήσει εγκαίρως αυτός
ο κατήφορος της συστηματικής πλαστογραφίας —και φυσικά θα σταματήσει
μόνο με τη δική μας αποφασιστική παρέμβαση—, τότε ίσως ιδούμε στο γρήγορο μέλλον να συμβαίνουν τα πλέον απροσδόκητα περιστατικά.
Ακολουθώντας δηλαδή την ίδια τακτική, είναι ενδεχόμενο οι των Σκοπίων να αρχίσουν να χρησιμοποιούν π.χ. μερικές πανελλήνιες —γνωστές και στη Μακεδονία— αργές αλλά και υποβλητικές οργανικές μελωδίες, που παλαιότερα. συνόδευαν διακριτικά με τη λύρα τα Ακριτικά μας τραγούδια. Σε ένα πρώτο χρονικό στάδιο θα αρκεσθούν μονάχα στο να αναμεταδίδουν αυτή την οργανική μελωδία. Να την μεταδίδουν όμως συχνά, πολύ συχνά, ώστε και η νέα αυτή ελληνική μελωδία να τους γίνει συλλογικό ακουστικό βίωμα.
Και κάποτε αργότερα θα επινοήσουν μια δική τους έμμετρη διασκευή, στο
δικό τους γλωσσικό ιδίωμα, που Θα αφηγείται ίσως κάποιο ηρωϊκό κατόρθωμα ενός γενναίου και τολμηρού «Μακεδόνα» (με εισαγωγικά), που θα ξεκινάει από τα υψίπεδα της Πριστίνας για να ελευθερώσει δήθεν τη Θεσσαλονίκη! Με την ίδια μάλιστα τακτική τους, οι ειδικοί των Σκοπίων θα υποστηρίζουν νέα και περίεργα πράγματα: ‘Ότι δηλαδή θα αποδεικνύεται ότι πριν από 700 περίπου χρόνια η τωρινή Γιουγκοσλαβική Μακεδονία είχε τον δικό της ηρωϊκό ποιητικό κύκλο —τον ανύπαρκτο φυσικά—, που όμως δεν θα έρχεται από την απομακρυσμένη Καππαδοκία όπως οι ‘Έλληνες υποστηρίζουν για τον δικό τους Διγενή, αλλ’ ότι είναι ένας κύκλος βαλκανικός, γηγενής και γνήσιος, που θα φανερώνει τις βαθειές χρονικές ρίζες της νέας τεχνητής Εθνότητας! Τόσο αυτό —οσοδήποτε παράδοξο και απίστευτο και αν φαίνεται— όσο και άλλα, είναι ενδεχόμενο να πραγματοποιούνται, και αυτό για τους εξής δύο λόγους: Πρώτον, επειδή η λαογραφία της Ελληνικής Μακεδονίας είναι πλουσιώτατη, πολύμορφη και με βαθειές τις ρίζες μέσα στις χιλιετίες της. Και δεύτερον, η έτοιμη αυτή και πλούσια ελληνική παράδοση είναι η πιο κατάλληλη για μιαν εύκολη λεηλασία και πλαστογράφηση, που άλλωστε θα γίνεται από έναν δήθεν συγγενή, δηλαδή από μιαν άλλη «δήθεν Μακεδονία».
‘Όλα λοιπόν μπορούν να γίνουν, αρκεί να εφαρμοσθεί προσεκτικά αυτό που ήδη έχει γίνει. Αρκεί δηλαδή να εφαρμοσθεί η επικρατούσα Μεθοδολογία, η οποία στην αρχή παρουσιάζει μόνο την ξένη οργανική μελωδία —την κλεμμένη μελωδία— και πολύ αργότερα θα παρουσιάζει —ετεροχρονισμένο σκόπιμα— και το νέο γλωσσικό Κείμενο που θα επινοείται για να συνοδεύει τη μελωδία.

‘Όλα αυτά και άλλα μπορούν να γίνουν, και θα γίνουν. Και φυσικά, θα καθιερωθούν ως η νέα τεχνητή «παράδοση». θα ερωτήσετε όμως: «Και πώς θα αντιδράσουμε;». Το πράγμα είναι απλούστατο. Αρκεί να επαγρυπνούμε και να πληροφορούμεθα, τι ακριβώς γίνεται κάθε τόσο, στη σύναξη των πουλιών και των ζώων. Αρκεί δηλαδή να αφαιρούμε κάθε τόσο τα κλεμμένα χρωματιστά φτερά της Ελληνικής Μακεδονίας, της μίας και μόνης Μακεδονίας, που ανταποκρίνεται στο γνωστό πλαίσιο της αντίστοιχης ένδοξης ιστορίας της.
Αλλιώς και αν δεν προχωρήσουμε προς αυτό τον νέο δρόμο που σήμερα υποδεικνύω, δεν αποκλείεται οι γείτονές μας —διαρκώς αποθρασυνόμενοι— να επινοήσουν ακόμη και κάποιες ολόχρυσες απομιμήσεις της χρυσής λάρνακας από τον τάφο του Φιλίππου στη Βεργίνα, να τις παραχώσουν για λίγα χρόνια σε κάποιο ανάλογο δήθεν ταφικό υπόγειο κτίσμα κοντά στα Σκόπια, και στη συνέχεια «να τις ανασκάψουν». Και τότε, ω του θαύματος, τα νέα ευρήματα θα κάμουν ένδοξη και τη γη της «Μακεδονίγια» των Σκοπίων. Στο εξής —θα υποστηρίζουν— η Βεργίνα και το ιερό Δίον δεν θα είναι τα μοναδικά. Απλώς θα είναι κάτι παρόμοια.

Β’
‘Έρχομαι στο Δεύτερο μέρος της ανακοινώσεώς μου. Η Γιουγκοσλαβική Μακεδονία, κατά το μέγιστο τμήμα της, στο οποίο ανήκει και η πρωτεύουσά της, τα Σκόπια, δεν υπήρξε ποτέ οργανικό μέρος της ‘Άνω Μακεδονίας. ‘Ίσως πρόκειται για μοναδικό παράδειγμα, όπου η Πρωτεύουσα βρίσκεται έξω από μια περιοχή που με το ξένο όνομά της δηλώνεται.
Ουσιαστικά πρόκειται για μια περιοχή, γνωστή κατά τους αρχαίους
χρόνους με το όνομα Δαρδανία, όπως άλλωστε όλα αυτά είναι γνωστά από τους ειδικούς ιστορικούς. Οι κάτοικοι της Δαρδανίας, μέλη της φυλής τωνΔαρδανίων, ήταν γνωστό ότι ήσαν φανατικοί εχθροί των αρχαίων Μακεδόνων.
Εναντίον εκείνων των Δαρδανίων πολέμησε κατ’ επανάληψη ο Φίλιππος. Εξ άλλου κατά τους Βυζαντινούς χρόνους και μετά τη νίκη του Βασιλείου του Βουλγαροκτόνου η περιοχή της Μακεδονίας των Σκοπίων κατά το μεγαλύτερο μέρος της περιήλθε στους Βυζαντινούς. Τότε ιδρύθησαν στην Αχρίδα —κατά το πρότυπο στη λίμνη της Καστοριάς— τα βυζαντινά μοναστήρια του Αγίου Κλήμεντος και του Οσίου Ναούμ, όπου ακόμη και σήμερα ο επισκέπτης θαυμάζει τις τοιχογραφίες των Αγίων, πλαισιωμένες με ονόματα και λοιπές επιγραφές, όλα στην ελληνική γλώσσα, στη γλώσσα των δημιουργών τους.
Τότε περίπου και οι τιμαριούχοι ‘Έλληνες άρχοντες της όλης εκείνης περιοχής, γύρω στην Αχρίδα και ευρύτερα, μετέφεραν εκεί ικανόν αριθμό Βουλγάρων αιχμαλώτων και τους εγκατέστησαν σε αγροκτήματα. Οι δούλοι εκείνοι υπήρξαν η αρχική —και η βασική— αιτία και ο πυρήνας, για να διαμορφωθεί τελικά, πλουτισμένο και με πολλές ελληνικές, αλλά και σερβικές, αλβανικές, ακόμη και τουρκικές λέξεις, το νεώτερο —βασικά ελληνοβουλγαρικό— γλωσσικό ιδίωμα της περιοχής. Επειδή όμως επρόκειτο για ένα γλωσσικό όργανο απλό στη γραμματική του και συνεπώς εύκολο, το έμαθαν λίγο-πολύ και άλλοι γειτονικοί κάτοικοι. Κατά βάθος επρόκειτο για ένα γλωσσικό μωσαϊκό, αντίστοιχο του εθνολογικού μωσαϊκού της σημερινής «Εθνότητας».
Τα τελευταία όμως σαράντα χρόνια οι επιστήμονες των Σκοπίων, έχοντας επίμονο πρόγραμμα να αποφεύγουν την οποιαδήποτε εκ των υστέρων βουλγαρική ή ελληνική γλωσσική παρουσία και κριτική, ως προς τον τρόπο της δημιουργίας της τεχνητής εθνικής ταυτότητας που ήθελαν να σχηματίσουν, έχουν προχωρήσει στην αναθεώρηση του παλαιότερου —και ανάμεικτου— γλωσσικού τους ιδιώματος. Δημιούργησαν έτσι μια νέα μορφή τεχνητής γλώσσας, περίπου μια δική τους «καθαρεύουσα», καθαίροντας σκόπιμα το παλαιό ιδίωμα που μιλούσαν. Δεν δημιουργούσαν αρχαϊκούς γλωσσικούς τύπους, αλλά κατά κανόνα τύπους και νέα συνώνυμα και λοιπά από τη Σερβική ιδίως γλώσσα ώστε να αντικατασταθούν έτσι οι πολύ συχνότεροι παλαιοί βουλγαρικοί και ελληνικοί τύποι πολλών λέξεων.
Προηγουμένως, κατά τους Βαλκανικούς πολέμους του 1912-1913, οι Σέρβοι —σύμμαχοι των Ελλήνων— απελευθέρωσαν από τον τουρκικό ζυγό την περιοχή. Οι κάτοικοι όμως αισθάνθηκαν ουσιαστικά ελεύθεροι Κυρίως από το 1945 και εξής, καθώς τότε —μέσα στην ομοσπονδιακή μορφή των λαών της Γιουγκοσλαβίας— απέκτησαν την πλήρη αυτονομία τους.
‘Όπως όμως συμβαίνει και σε πολλές παρόμοιες περιπτώσεις οι άνθρωποί, που ξαφνικά αποκτούν πλήρη ελευθερία αποφάσεων, δεν διανύουν στο εξής μόνο μιαν ενθουσιώδη εφηβική φάση πολιτικής ζωής, αλλά πολύ συχνά φτάνουν και στην αλόγιστη υπερβολή. Στην περίπτωσή μας θα ανέμενε κανείς, οι νεόκοποι «ελεύθεροι» των Σκοπίων να αισθάνονταν και να εκδηλώνουν κάποιον μόνιμο σεβασμό, αν όχι και ευγνωμοσύνη, τόσο για τους Σέρβους οι οποίοι τους απελευθέρωσαν, όσα και για τους ‘Έλληνες οι οποίοι επί μακρούς αιώνες πλούτισαν τον τόπο τούς με αξιόλογη ελληνική πολιτιστική κληρονομιά. Σχετικά με το τελευταίο, ακαταμάχητη απόδειξη αποτελεί το γεγονός ότι όσα σπουδαία δείγματα πολιτισμού του παρελθόντος έχουν οι των Σκοπίων σήμερα στη χώρα τους και τα επιδεικνύουν με δικαιολογημένη υπερηφάνεια (όπως βυζαντινά μνημεία, βυζαντινή τέχνη, βορειοελλαδικό οικοδομικό ρυθμό κλπ.), όλα είναι δημιουργήματα ελληνικά, άμεσα και έμμεσα.
Και όμως, αντί για κάποια συγκρατημένη ευγνωμοσύνη, ή έστω αναγνώριση, οι κάτοικοι της περιοχής των Σκοπίων κυριαρχούνται επί πέντε περίπου δεκαετίες από μια συστηματική και αρπακτική νοοτροπία και εχθρότητα, η οποία μάλιστα παρουσιάζεται ιδιαίτερα επιθετική. Επειδή δεν αισθάνονται να συμμετέχουν στον ηρωϊσμό και την ιστορία των γειτόνων τους Μαυροβουνίων και Σέρβων, πιθανότατα βρίσκονται κάτω από το εξής ψυχολογικό σύμπλεγμα: Υφίστανται ισχυρές υποσυνείδητες επιδράσεις, κάτω από τις οποίες ως σύνδρομο υπόκειται ένα μακροχρόνιο λανθάνον ομαδικό αίσθημα που συχνά είναι επιγέννημα παλαιότερης και μακροχρόνιας ομαδικής ταπείνωσης. Οι κάτοικοι δηλαδή της περιοχής υπήρξαν επί μαρκούς αιώνες περίπου απόγονοι αιχμαλώτων και δούλων. Στη συνέχεια παρέμεναν κατά βάθος ως αδιάφοροι και ασήμαντοι. Παρέμεναν ψυχολογικά αδιάφοροι σκλάβοι, χωρίς να μετέχουν ενεργά στις συγκρούσεις των άλλων ισχυρών λαών της περιοχής. Αυτό μάλιστα συνέβαινε ακόμη και όταν η σύγκρουση γινόταν μέσα στην ίδια την περιοχή που την κατοικούσαν.
Και ξαφνικά, χωρίς να μεσολαβήσει κάποιο μεταβατικό στάδιο, οι άνθρωποι αυτοί έγιναν τελείως ελεύθεροι. Φυσιολογικό επακόλουθο ήταν να κυριαρχηθούν, όχι μόνο από τον δίκαιο ενθουσιασμό, αλλά και από την υπερβολή, ακόμη και από την εκδίκηση. Στη συνέχεια νέο τους ιδανικό διαμορφώνεται τώρα, το τι θα πάρουν από τους γείτονές τους. Η αρπαγή, αυτή είναι που έχει εκπηγάσει μέσα από το συλλογικό τους υποσυνείδητο και έχει αναλάβει τον καινούργιο πρωταγωνιστικό ρόλο.
Κανείς όμως άξιος πνευματικός άνθρωπος και κανείς λαός δεν θα δεχόταν ναι ιδιοποιείται τόσο φανερά την αναμφισβήτητη πολιτιστική κληρονομιά ενός γειτονικού του λαού και να ισχυρίζεται με περισσή αναίδεια ότι δήθεν είναι δική του. ‘Όσοι γνωρίσαμε ότι έχουν γίνει με το ελληνικό τραγούδι για την «Κεντημένη ποδιά της βλαχοπούλας», και για δεκάδες άλλων παραδοσιακών μελωδιών αποκλειστικά ελληνικής δημιουργίας, εξηγούνται τώρα από την ψυχολογία που αναλύσαμε. Μόνο μια παρόμοια ψυχολογία είναι ικανή να παραμερίζει εύκολα την ενοχή και να μεταβάλλει τους ανθρώπους σε αδίστακτους πλαστογράφους.

Γ’
Τι κάνουμε όμως εμείς, έναντι όλων αυτών; Βασικά, είμαστε εντελώς απληροφόρητοι! Ούτε και υποπτευόμαστε σήμερα, πόσες και ποίου μεγέθους πλαστογραφήσεις έχουν επιχειρήσει οι άνθρωποι των Σκοπίων, σε όλα α πέρατα της γης κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Ακούω κάθε τόσο ότι μας έρχονται συνεχώς παράπονα από τους ‘Έλληνες μετανάστες, που ζουν ιδίως πις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και την Αυστραλία, ακόμη και τη Δυική Γερμανία. Εμείς όμως τους έχομε εγκαταλείψει μόνους, χωρίς σχετική διαφώτιση και χωρίς κάποια γραπτά επιχειρήματα που να τα γνωρίζουν και να αμύνονται.
Φυσικά δεν φτάνει να διακηρύσσουμε απλώς σε κάποιο επιστημονικό συνέδριο το αυταπόδεικτο γεγονός, ότι δηλαδή η Μακεδονία είναι απολύτως ελληνική από τα αρχαία χρόνια και ότι εδώ στη Μακεδονία όλα είναι ελληνικά, και οι αρχαίοι χώροι και τα θαυμαστά αρχαιολογικά ευρήματα, και οι αναρίθμητες ελληνικές επιγραφές, αυτοί «οι ελληνιστί φθεγγόμενοι λίθοι» όπως έχουν αποκληθεί.
Χρειάζεται και κάτι άλλο ακόμη, κάτι που όμως είναι πολύ σπουδαίο. χρειάζεται, σ’ αυτό ειδικά το πρόβλημα, η άμεση και δραστήρια ανάμειξη τής Ελληνικής λαογραφίας.
Ακριβώς γι’ αυτόν το λόγο, έρχομαι σ’ αυτό ειδικά το θέμα, που άλλωστε έχει διατυπωθεί και ως τίτλος της ανακοίνωσής μου: «Η Ελληνική λαογραφία αντίκρυ στο Μακεδονικό των Σκοπίων».
Τι κάνει, λοιπόν, έως τώρα η Ελληνική λαογραφία; Απάντηση: Σχεδόν τίποτε! Και όμως μπορεί να κάμει πάρα πολλά. Αλλά δεν φταίει σ’ αυτό η επιστήμη της Λαογραφίας. Φταίνε οι αρμόδιοι —όλοι ανεξαιρέτως οι κυβερνητικοί αρμόδιοι από το 1945 έως και σήμερα—, επειδή έχουν αδιαφορήσει ως προς την ενημέρωσή μας γι’ αυτή την ειδική περίπτωση.
Από τις τέσσερες επιστήμες που μπορούν και οφείλουν να ασκούν ενεργό ανάμειξη στο Μακεδονικό, οι δύο πρώτες, η Αρχαιολογία και η Ιστορία, ασφαλώς είναι οι πολυτιμότερες. Αυτές αποδεικνύουν την αρραγή και την αρχαιότατη Ελληνικότητα της Μακεδονίας. Τα επιχειρήματά τους είναι πολλά, και το σχετικό αποδεικτικό υλικό όχι μόνο είναι άφθονο αλλά και είναι πλουτισμένο με θαυμαστή ποικιλία και ποιότητα.
Ουσιαστικά όμως και οι δύο αυτές επιστήμες περιορίζονται στο να αποδεικνύουν —φυσικά κατά τρόπο περίλαμπρο— την ελληνικότητα της δικής μας Μακεδονίας. Περιορίζονται δηλαδή σε μιαν αμυντική τακτική. Αποδεικνύουμε τι είμαστε εμείς. Και αφήνουμε εκείνους να παίρνουν όποιες άλλες προπαγανδιστικές πρωτοβουλίες επιθυμούν. Δηλαδή τους αφήνουμε να αλωνίζουν και να διαστρεβλώνουν την αλήθεια.
Αντίθετα, η Ελληνική λαογραφία —μέσα στην οποία κατά μέγα μέρος υπάγεται ως ιδιαίτερος τομέας και η Γλώσσα—, εκτός από την άμυνα, έχει και άλλες και σπουδαίες δυνατότητες. Μπορεί δηλαδή να μην περιορίζεται μόνο στην άμυνα, αλλά και να ασκήσει καθαρά επιθετική τακτική. Μπορεί π.χ. να τους ειπεί, ορθά—κοφτά, και τα εξής: Προτού να σας αποδείξω εγώ την ελληνικότητα της Μακεδονίας που την αμφισβητείτε, ελάτε εσείς να μας αποδείξετε επιστημονικά, τι είδους Μακεδόνες επί τέλους είσαστε εσείς. Γιατί υπάρχουν τριών ειδών Μακεδόνες. Είσθε λοιπόν γνήσιοι, και γιατί; Μήπως είσθε νόθοι και το κρύβετε; ‘Η μήπως είσθε όχι μόνο νόθοι, αλλά μαζί και πλαστογράφοι, και τούτο επειδή θέλετε να διορθώσετε ληξιαρχικώς κάποιαν ύποπτη εγγραφή σας στο Μακεδονικό μητρώο;
Πρώτα-πρώτα όμως οφείλουμε —κατά τη γνώμη μου— να απευθυνθούμε κυρίως προς τους μετριοπαθείς επιστήμονες και ερευνητές των Σκοπίων, γιατί δεν είναι δυνατόν να μην υπάρχουν κάποιοι ή αρκετοί μετριοπαθείς, που πρέπει να αποδοκιμάζουν την προσπάθεια για σκόπιμη διαστρέβλωση της πασίγνωστης ιστορικής αλήθειας. Σ’ αυτούς απευθυνόμαστε και τους υποσχόμεθα αμέριστη συνεργασία και βοήθεια. Δικαιούνται και οφείλουν να αναζητούν τις βαθύτερες ρίζες του λαού τους. Και εμείς, μπορούμε να τους βοηθήσουμε αποτελεσματικά. Γιατί; Διότι εδώ στην Ελλάδα διαθέτουμε υπερεκατονταετή επιστημονική πείρα, και διότι στη χώρα μας η επιστήμη της λαογραφίας δεν έχει υποδουλωθεί ποτέ σε προπαγανδιστικούς σκοπούς, αλλ’ ακολουθεί μια απόλυτα φιλελεύθερη παράδοση ως προς την αντικειμενική της έρευνα.
Μπορούμε λοιπόν να τους βοηθήσουμε, σχετικά με το πώς θα αναζητήσουν σε βάθος κάποια σημεία επαφής και καταγωγής των εθίμων και των δοξασιών τους, είτε με τους αρχαίους Δαρδανίους που κατοικούσαν στην περιοχή των Σκοπίων, είτε και με τους αρχαίους Μακεδόνες. Η τελευταία περίπτωση μπορεί να έχει υπάρξει ιδίως στην περιοχή του γειτονικού μας Μοναστηρίου, της νυν Βιτόλια, όπου έχει αποκαλυφθεί από τις ανασκαφές η ελληνιστική πόλη Ηράκλεια, και όπου (περιοχή Μοναστηρίου) έως τελευταίοι έζησαν από παλαιά συμπαγείς ελληνικοί πληθυσμοί.
Αλλά στην έρευνα που ενδέχεται να επιχειρήσουμε από κοινού, θα περιορισθούμε —οπωσδήποτε-— μονάχα σε γραπτές λαογραφικές πηγές, που όμως θα είναι δημοσιευμένες προ του 1940. Γιατί όμως πριν από τότε; Διότι όλες οι άλλες μεταγενέστερες μαρτυρίες ενδέχεται να έχουν νοθευθεί σκόπιμα, οι δήθεν προφορικές μαρτυρίες, που μπορεί να είναι «κατασκευασμένες». Εάν λοιπόν σε μια τέτοια κοινή συνεργασία και προσπάθεια διαπιστώσουμε ενδεχομένως ότι προβάλλονται και επιδράσεις από τους αρχαίους Μακεδόνες, τότε θα χαρούμε πρώτοι εμείς. Και το μόνο που καθορίζουμε από τώρα, και θα ζητήσουμε στο τέλος ως αντάλλαγμα γι’ αυτή την επιστημονική βοήθεια, θα είναι η εκ μέρους των έκφραση ανάλογου σεβασμού και αντικειμενικής αποδοχής για τις όποιες ελληνικές επιδράσεις οι οποίες θα διαπιστωθούν ότι υπήρξαν και σ’ αυτούς κατά το παρελθόν. Δεν ζητούμε για όλοι αυτά καμίαν ευγνωμοσύνη. Ζητούμε απλώς να συμμετάσχουν και εκείνοι με σεβασμό στην όποια θα εξακριβώσουν αρχαία ή βυζαντινή παράδοση και στην κοινή ελληνική πολιτιστική κληρονομιά στον βαλκανικό χώρο.
Ως προς το γλωσσικό, εξ άλλου, ιδίωμα που το μιλούσαν φτωχό, χαλασμένο και ανάμεικτο, ενώ τώρα λέγεται ότι αναθεωρημένο το έχουν κάμει γλώσσα της λογοτεχνίας και της επιστήμης τους, εγώ προσωπικά —ακολουθώντας στην εφαρμογή της επιστήμης δρόμους μετριοπαθείς και προτιμήσεις συναινετικές— καταλήγω στην εξής άποψη: ‘Έχω τη γνώμη ότι οι των Σκοπίων έχουν όλο το δικαίωμα—και την υποχρέωση έναντι του λαού τους—να βελτιώνουν, έστω και τεχνητά, ένα ομιλούμενο ιδίωμα και να το αναδεικνύουν. Τους ευχόμαστε συνεπώς να το αναδείξουν και να το συνοδεύσουν με αξιόλογες επιτυχίες νέων λογοτεχνικών δημιουργιών. Απλώς όμως τους τονίζουμε ότι θα οφείλουν να αποσαφηνίζουν πάντοτε ότι δεν πρόκειται για τίποτε ο ιστορικά Μακεδονικό, σύμφωνα με την ορθόδοξη έννοια του όρου, αλλ’ πρόκειται ειδικά για μια κυρίως σημερινή επινοημένη και τεχνητή γλώσσα της Γιουγκοσλαβίας. Μια παρόμοια αποσαφήνιση την επιβάλλουν τόσο η ιστορική αλήθεια, όσο και το επιστημονικό ήθος.
Αυτά ως προς τους μετριοπαθείς, εάν φυσικά θα επικρατήσουν οι ανάλογες τάσεις, πράγμα που ιδιαίτερα εύχομαι. Εάν όμως πρόκειται να συνεχίζεται τα Σκόπια η γνωστή και έξαλλη εχθρική προπαγάνδα, τότε η Ελληνική λαογραφία είναι υποχρεωμένη να ακολουθήσει τον έναν και μόνο δρόμο που της απομένει. Και εδώ, μας αναμένουν νέοι προσανατολισμοί.
θα τους καλέσουμε να απαντήσουν στα πολλά στοιχεία που επικαλούμεθα. Προς το παρόν αναφέρω μερικά μόνον από αυτά, τα εξής: 1) ‘Ότι δεν
υπάρχει εθνότης, αλλά μωσαϊκό υπολειμμάτων, με αρχικό πυρήνα τους απογόνους Βουλγάρων αιχμαλώτων μετά τον Βασίλειο Βουλγαροκτόνο. Και ότι η σημερινή γλώσσα τους έχει ως αρχικό πυρήνα την ανάμεικτη διάλεκτο εκείνων των δούλων που οι ‘Έλληνες του Βυζαντίου τους είχαν εγκαταστήσει
στα εκεί αγροκτήματα. 2) ‘Ότι, εάν επιθυμούν να καυχώνται για την αρχαιότητα ενός μέρους του σημερινού λαού τους, αυτό μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά στους αρχαίους Δαρδανίους, οι οποίοι δεν είχαν τότε την παραμικρή ανάμειξη στη δημιουργία του πολιτισμού των αρχαίων Μακεδόνων. ‘Όχι μόνο δεν είχαν συμμετοχή, αλλά και υπήρξαν φανατικοί τους εχθροί, φανατικοί Αντιμακεδόνες. Κατοικούσαν μια χώρα που δεν ήταν Μακεδονία. Και ταυτίζεται με τη σημερινή Περιοχή των Σκοπίων. 3) ‘Ότι όσα σπουδαία και παλαιά πολιτιστικά έργα έχουν να επιδείξουν στην περιοχή τους οι των Σκοπίων, είναι δημιουργήματα —άμεσα ή έμμεσα— του ελληνικού βυζαντινού πολιτισμού και των ελληνικών πρωτοβουλιών και των εμπείρων Ελλήνων μαστόρων.
Εκτός από μερικούς τουρκικούς μιναρέδες, ποία άλλα δικά τους δημιουργήματα έχουν να επιδεικνύουν, που να έχουν γίνει κατά τα τελευταία διακόσια χρόνια πριν από τους Βαλκανικούς πολέμους; 4) Οι δοξασίες είναι γνωστό ότι αποτελούν το παλαιότατο στρώμα για κάθε είδους λαϊκό πολιτισμό. Ποίες λοιπόν δοξασίες και ποιά έθιμα υπάρχουν, που να έρχονται από την αρχαιότητα; Και από ποίαν συγκεκριμένη αρχαιότητα; 5) Ποία δημιουργήματα
λαϊκού πολιτισμού, αποκλειστικά δικά της, που να ανήκουν στην τελευταία
εκατονταετία προ του 1900, έχει σήμερα η νέα εθνότης, που να μη προέρχονται από τους γειτονικούς λαούς; Υπάρχουν αυτά; 6) Από ποία άλλα στοιχεία λαογραφικού περιεχομένου αποτελείται η πολιτιστική τους ταυτότητα, που όμως ναι είναι εντελώς δικά τους και να μην υπάρχει τίποτε το ξένο, ούτε ελληνικό, ούτε σερβικό, ούτε βουλγαρικό; Υπάρχουν;
‘Όταν θα μας απαντήσουν, είτε περιληπτικά είτε αναλυτικά, θα συνεχίσουμε και για τα υπόλοιπα.

Δ’
Εξ άλλου, εάν θέλουν να παρουσιάσουμε και εμείς τη λαογραφική ταυτότητα της Ελληνικής Μακεδονίας, από τα σύνορα της Φλώρινας ή όποια άλλα σύνορα έως τη Θεσσαλονίκη, είμαστε και πρόθυμοι και έτοιμοι.
‘Ένα πρόχειρο παράδειγμα: Αμφισβητούν την αρχαία ελληνικότητα, υποστηρίζοντας τάχα ότι οι αρχαίοι Μακεδόνες δεν μιλούσαν ελληνικά. Παραλείπω τις χιλιάδες των αρχαίων επιγραφών που μονάχα ελληνικά είναι γραμμένες, παραλείπω και τις πολλαπλές αρχαίες ιστορικές μαρτυρίες. Και
φτάνω στα νεώτερα. ‘Ένας συνάδελφός μου, ο παριστάμενος κ. Δημήτριος Κρεκούκιας, επίτιμος Διευθυντής του Ιστορικού Λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών, ετοιμάζει ένα Λεξικό Αρχαϊσμών από δύο ογκώδεις τόμους, όπου υπάρχουν περίπου δεκαπέντε χιλιάδες ελληνικές λέξεις. Αυτές μαρτυρούνται ως σίγουρες αρχαίες, αλλά και ομιλούνται ακόμη έως και σήμερα και βρίσκονται μέσα στα νεοελληνικά γλωσσικά ιδιώματα.
Μεσολαβώ επί χρόνια ως προς την οργανωτική πρωτοβουλία του συντασσομένου αυτού αποκλειστικά από τον κ. Δ. Κρεκούκια Λεξικού. Και θα ξαφνιαστούν πολλοί, φίλοι και εχθροί της Μακεδονίας, όταν αρκετά σύντομα θα παρουσιαστεί ένας πλούσιος κατάλογος από σπανιότατες ελληνικές λέξεις, σι οποίες εχρησιμοποιούντο μόνο κατά την αρχαιότητα και ήσαν άγνωστες στους πολλούς αρχαίους συγγραφείς. Και όμως οι ίδιες αυτές σπανιότατες αρχαίες λέξεις λέγονται και σήμερα μέσα στην ομιλουμένη τοπική γλώσσα της Μακεδονίας!
Εδώ προβάλλει η δικαιολογημένη απορία: Πώς επέζησαν οι αρχαίες αυτές λέξεις; Φυσικά δεν μεσολάβησαν ούτε βιβλία, ούτε δασκάλοι, επειδή ούτε σε βιβλία υπάρχουν οι λέξεις εκείνες, ούτε κάποιος δάσκαλος τις ήξερε ή τις ξέρει. Τις μιλούσε και τις μιλάει μόνον ο λαός, ο ανώνυμος και αγράμματος λαός των χωριών της Μακεδονίας, αποδεικνύοντας έτσι περίτρανα ότι πρόκειται για μια γλωσσική συνέχεια που έχει διατηρηθεί ζωντανή και αδιάσπαστη από τους χρόνους προ Χριστού, δηλαδή από την εποχή των αρχαίων Μακεδόνων. Ποία άλλη τοπική γλώσσα —σε ολόκληρη την Ευρώπη— έχει τόσο παλαιές και τόσο ζωντανές τις αρχαιότατες γλωσσικές ρίζες της; Και τι άλλο επιβεβαιώνει το φαινόμενο τούτο, εκτός από μια συνεχή και συμπαγή ελληνική πληθυσμιακή παρουσία;
Ο,τι συμβαίνει όμως με τη γλώσσα, συμβαίνει και με όλα σχεδόν τα άλλα είδη της ελληνικής λαογραφίας. Αυτή είναι η δική μας ταυτότητα. Το να χάνεσαι μέσα στους αιώνες και τις χιλιετηρίδες, και να μην ξέρεις, πόσο, βαθύτερες, πριν από το 500 ή 700 προ Χριστού, είναι οι ελληνικές ρίζες της Μακεδονίας.
Αλλά για να γίνουν εύκολα και πραγματοποιήσιμα όλα όσα περιέγραψα, σχετικά με τα αρπακτικά Σκόπια και την απάτη της επιστήμης που εφαρμόζουν, χρειάζεται εκ μέρους των αρμοδίων μια ελάχιστη προϋπόθεση, συγκεκριμένα η ακόλουθη: Να μας εξασφαλισθεί —για ένα χρονικό διάστημα— η διάθεση δύο ή έστω μόνον ενός κατάλληλου ανθρώπου, ό οποίος ας μην είναι ειδικός επιστήμων, ας μην έχει ούτε πτυχίο, φτάνει να μπορεί να διαβάζει εύκολα το γλωσσικό ιδίωμα των Σκοπίων και να μας ενημερώνει αντικειμενικά για το περιεχόμενο. Και χρειάζεται ακόμη το Υπουργείο Βορείου Ελλάδος ή το Υπουργείο Πολιτισμού, ή όποια άλλη Υπηρεσία, να μας εφοδιάζει—συστηματικά Και υπεύθυνα— με τα δημοσιεύματα των Σκοπίων, προπαγανδιστικά και επιστημονικά, για όλη γενικά την Ελληνική Μακεδονία.
Τα υπόλοιπα θα τα φροντίσουμε εμείς. Και τότε τα φανταχτερά σε χρωματισμούς φτερά της Ελληνικής Μακεδονίας, που σύμφωνα με τον πιο πάνω αρχαίο μύθο ενδέχεται να τα οικειοποιούνται και να τα χρησιμοποιούν ανά τα πέρατα της Οικουμένης οι των Σκοπίων, θα ανακαλύπτονται και θα αφαιρούνται. Και αντίστοιχα, η γυμνότητα των αντιμακεδονικών επιχειρημάτων θα ολοκληρώνεται.
Τελικά, εάν οι των Σκοπίων δεν θα περιορισθούν μονάχα στα δικά τους, αυτοί θα είναι που θα ζημιωθούν. Η πρόθεση α ν τ ί δηλώνει κάτι συγκεκριμένο που αντιμάχεται κάποιο άλλο, όπως λέμε Χριστός, αλλά και Αντίχριστος. Και εννοείται ο Διάβολος που αντιμάχεται τον Χριστό.
Κατά τον ίδιο τρόπο, η Ελληνική λαογραφία —που δεν είχε ποτέ ανάλογη επιθυμία ή προγραμματισμό— αναγκάζεται να αντικρούσει την επικίνδυνη νοοτροπία των Σκοπίων. ‘Έχει η δική μας Λαογραφία την ικανότητα να αποδεικνύει λεπτομερειακά την ακόλουθη συνοπτική απάντηση, που μπορεί να απευθύνει στα Σκόπια:
«Υποστηρίζετε ότι είσθε Μακεδόνες. Ιδού όμως ότι δεν είσθε Μακεδόνες, αλλά Αντιμακεδόνες. Δεν ανήκετε στη Μακεδονία της Ιστορίας, αλλά κατοικείτε την αρχαία Δαρδανία, άρα την «Αντιμακεδονία», της οποίας οι αρχαίοι κάτοικοι ήσαν φανατικοί εχθροί των αρχαίων Μακεδόνων, φανατικοί Αντιμακεδόνες, όπως συνεχίζετε να είσθε σήμερα και εσείς. Εκείνοι όμως οι Δαρδαίνιοι, σι αρχαίοι Αντιμακεδόνες, μέσα στη βαρβαρότητα τους και τον πρωτογονισμό τους, ήσαν εντιμότεροι. Δεν ξέπεσαν στο σημείο να γίνονται, ούτε σφετεριστές του ονόματος μιας γειτονικής τους χώρας, ούτε και αδίστακτοι πλαστογράφοι της λαογραφίας και τον λαϊκού πολιτισμού των ενδόξων γειτόνων τους)).

Πηγή: Η εκπληκτική εισήγηση του Κου Ρωμαίου στο Ε’ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΤΟΥ ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ, έκδ. ΙΜΧΑ, Θεσ/νικη

Στρώμνιτσα

2010-02-21T12:55:00.000-08:00

Η αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή έχει αποκαλύψει πλήθος αρχαίων ελληνικών αγαλμάτων, αγγείων, νομισμάτων, ελληνικών (και λίγων ρωμαϊκών) επιγραφών. Εδώ στην αρχαιότητα υπήρχε η ελληνική πόλη Αστραίον.
Στη ρωμαίκή και βυζανττινή περίοδο θα συνατήσουμε την πόλη ως Τιβεριούπολη. Στην πόλη αυτή μαρτύρησαν το 362, επί Ιουλιανού, οι «δεκαπέντε μάρτυρες». Το “Μαρτύριον των αγίων ιε’ μαρτύρων της Τιβεριουπόλεως”, μας παραδίδεται από ένα και μόνο χειρόγραφο (το χφ. Barocc.gr.197) του 14ου αιώνα (1343/1344). Στον πρόλογο του έργου Οι δεκαπέντε μάρτυρες της Τιβεριούπολης του Θεοφύλακτου Αχρίδος αναγράφεται: «Οι άγιοι ιε’ μάρτυρες υπέστησαν το μαρτύριο κατά τους χρόνους του αυτοκράτορα Ιουλιανού, που, σύμφωνα με τις εκκλησιαστικές πηγές και τους βυζαντινούς χρονογράφους, εξαπέλυσε διωγμό κατά των χριστιανών της Μ. Ασίας (περιοχής Νίκαιας) και της Μακεδονίας (περιοχής Αχρίδας), ειδικότερα εκείνων που κατέστρεφαν τους ειδωλολατρικούς ναούς. Τα ονόματα των ιε’ Μαρτύρων αναφέρονται στο κείμενο, στο οποίο περιγράφονται η φυγή των τεσσάρων από τη Νίκαια προς την Τιβεριούπολη, που τους ακολούθησαν και οι υπόλοιποι ένδεκα, η σύλληψη και η καταδίκη τους.

Η Τιβεριούπολη δέχτηκε τα νεκρά σώματά τους και εδώ, σύμφωνα με την αφήγηση του Θεοφύλακτου, αποδεικνύονται θαυματουργοί άγιοι. Φαίνεται ότι για ένα μεγάλο διάστημα, μετά την καταστροφή του τάφου τους κατά τους σκοτεινούς χρόνους, οι άγιοι ιε μάρτυρες επανεμφανίζονται όταν οι Βούλγαροι ασπάζονται τον χριστιανισμό και αναμιγνύονται, σύμφωνα με τις έρευνες της Ν. Dragova (Starobulgarskite izvori na zitijeto za petnadeset Tiveriupolski momci of Teofilact Ochridski, “Studia Balcanica” 1(1970) 105-131) με πρωτοβουλγαρικές παραδόσεις για την ανακάλυψη των λειψάνων στη Στρώμνιτσα τη μετακομιδή τους στην Bregalnica και την πολιτικοθρησκευτική επιλογή του βασιλιά Βόριδος να δεχτεί ο ίδιος και ο λαός του τον Χριστιανισμό, γνωρίζοντας τη θαυματουργική επίδραση των αγίων προσωπικά και παρατηρώντας τα θαύματα τους σε πιστούς που επιδίωκαν τη μετακομιδή των λειψάνων στους τόπους τους.»

Επικεφαλής των δεκαπέντε μαρτύρων ήταν ο Θεόδωρος, μέλος της Α’ Οικουμενικής Συνόδου της Νίκαιας και πρώτος επίσκοπος της Στρώμνιτσας.

Από τη βυζαντινή περίοδο σώζονται σημαντικές εκκλησίες. Η Στρώμνιτσα θα ακολουθήσει τη μοίρα της περιοχής, θα καταληφθεί από τους Οθωμανούς και θα πορευτεί στους σκοτεινούς αιώνες της ισλαμικής οθωμανικής κυριαρχίας. Με βάση την οθωμανική στατιστική του 1905, στη Στρώμνιτσα κατοικούσαν 5.617 Έλληνες ορθόδοξοι, 4.138 μουσουλμάνοι, 1100 Βούλγαροι εξαρχικοί και 720 Εβραίοι.

Μετά τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου θα υποστεί το περιβάλλον και τις συνέπειες που διαμορφώνουν στην ευρύτερη περιοχή οι εθνικισμοί. Θα καταληφθεί αρχικά από το βουλγαρικό στρατό το 1912 κατά τη διάρκεια του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου. Στη συνέχεια, κατά τον Β’ Βαλκανικό Πόλεμο, θα καταληφθεί στις 24 Ιουνίου του 1913 από τον ελληνικό στρατό. Οι Έλληνες της πόλης θα νοιώσουν ελεύθεροι για 30 ακριβώς ημέρες. Με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου η Στρώμνιτσα περνά οριστικά στο σερβικό έλεγχο.

Εντυπωσιακά είναι τα γεγονότα που ακολούθησαν. Μόλις μαθεύτηκε το νέο, οι Έλληνες Στρωμνιτσιώτες συγκεντρώθηκαν στη Μητρόπολη και επέλεξαν να εγκαταλείψουν την πατρίδας τους. Στις 13 Αυγούστου 1913 πυρπόλησαν οι ίδιοι τα σπίτια τους, πήραν μαζί τους την εικόνα των Δεκαπέντε Μαρτύρων και διέφυγαν στις ελεύθερες περιοχές. Οι εναπομείναντες υπέστησαν τη σερβική πολιτική εκσλαβισμού. Το 1925 έκλεισαν τα εναπομείναντα ελληνικά σχολεία. Στην απογραφή του 1945 δεν αναφέρονται Έλληνες στην πόλη.

Βλάσης Αγτζίδης

Μοσχόπολη Moscopole, Moskopolje

2010-02-14T10:23:00.000-08:00

Ως το τέλος του 17ου αιώνα η Μοσχόπολη ήταν ένας μικρός οικισμός, όμως παρουσίασε αλματώδη οικονομική και πνευματική ανάπτυξη από τον επόμενο αιώνα. Την περίοδο της μεγάλης ακμής της πόλης, τη δεκαετία του 1730, ο πληθυσμός της είχε φτάσει τις 60.000. Σήμερα είναι ένα χωριό 1.000 περίπου κατοίκων στο οποίο ζούνε αρμονικά οι επτακόσιοι βλαχόφωνοι και 300 αλβανοί κάτοικοί της. Απομεινάρια της ένδοξης ιστορίας της αποτελεί ακόμη και σήμερα ο θεσμός της ΔημογεροντίαςΜάρτυρες της ακμής της είναι οι επιβλητικοί ναοί του Αγίου Νικολάου (1721), του Αγίου Αθανασίου (1721) και των Ταξιαρχών (1722) που κοσμούνται από πολλές και αξιόλογες αγιογραφίες.
Η πόλη κατοικούνταν κυρίως από Βλαχόφωνους Έλληνες, υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα βλαχόφωνα κέντρα, με κύρια ενασχόληση το εμπόριο, την κτηνοτροφία, την κατεργασία μαλλιού, ταπητουργίας και ανάπτυξη βυρσοδεψίας. Περίφημη ήταν η πόλη και για την σιδηρουργία, την αργυροχοΐα και την χαλκουργική της. Πολλοί Μοσχοπολίτες έμποροι στη Βενετία, στη Βιέννη, στην Οδησσό, την Κωνσταντινούπολη και άλλα σημαντικά κέντρα της εποχής ενίσχυσαν οικονομικά την πατρίδα τους και συντέλεσαν στην ίδρυση σχολείου, το 1744. Το σχολείο, με την ονομασία, «Ελληνικόν Φροντιστήριο» εξελίχθηκε σε σημαντικό εκπαιδευτικό κέντρο της περιοχής, το 1744 αναβαθμίστηκε από δωρεές και μετονομάστηκε σε «Νέα ακαδημία».
Εκεί δημιουργήθηκε και το δεύτερο τυπογραφείο στον χώρο του υπόδουλου ελληνισμού (μετά από αυτό της Κωνσταντινούπολης), το 1731, με πρωτοβουλία του ιερομόναχου Γαβριήλ Κωνσταντινίδη. Επίσης τυπώθηκε και το πρώτο τετράγλωσσο λεξικό (Ελληνικής, Αλβανικής, Βλάχικης και Βουλγάρικης γλώσσας).
Η πόλη μνημονεύεται και στην «Νεωτερική Γεωγραφία», γνωστό περιηγητικό έργο του 18ου αιώνα των Δανιήλ Φιλιππίδη και Γρηγόριου Κωνσταντά για την ακμή που σημείωνε στον τομέα του πολιτισμού και του εμπορίου.
Το 1769 λόγω της συμμετοχής της πόλης στην προετοιμασία της εξέγερσης του 1770 (Ορλωφικά), η πόλη υπέστη λεηλασίες από μουσουλμάνους Αλβανούς (Τουρκαλβανούς). Σημαντικές καταστροφές έγιναν και από τα στρατεύματα του Αλί Πασά το 1788, που κατόπιν διαταγής του, καταστράφηκαν πολύτιμοι πολιτιστικοί θησαυροί της πόλης.
Η Μοσχόπολη δεν μπόρεσε να ανακτήσει την παλιά της δόξα, συνέχιζε να υπάρχει όμως ως οικισμός μικρότερης εμβέλειας.
Οι κάτοικοί της κατέφυγαν σε περιοχές της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας. Πολλοί άλλοι Μοσχοπολίτες μετά την καταστροφή της πόλης τους διακρίθηκαν ως έμποροι, ως τραπεζίτες και ως βιοτέχνες στην Ουγγαρία και την Αυστρία και συνέχισαν την παράδοση των προγόνων τους με γενναίες δωρεές και την χρηματοδότηση κοινωφελών ελληνικών ιδρυμάτων (όπως η οικογένεια Σίνα).
Το 1916 ομάδα Αλβανών ατάκτων λεηλάτησε την πόλη κατά τονΑ' Παγκόσμιο Πόλεμο

Οι εναπομείναντες ιεροί ναοί της μιλάνε ακόμη και σήμερα για το ένδοξο παρελθόν της πόλης.

Ο ναός του Αγίου Νικολάου, λαμπρός και επιβλητικός, δεσπόζει στο κέντρο της Μοσχόπολης. Στο άνω μέρος της εσωτερικής πύλης του ναού διαβάζουμε. Ανιστορήθη ο ναός ούτος τω 175θ / επί του λογιωτάτου Μητροπολίτου Κοριτζάς κ. Νικηφόρου δια χειρός Κωνσταντίνου και Αθανασίου εκ Κοριτζάς. Βασιλικού ρυθμού, αγιογραφημένος από τον Δαυίδ Σελενίτσα (1726). Το τέμπλο του σώζεται ολόκληρο λείπουν όμως οι εικόνες του. Στα αριστερά της εσωτερικής πύλης εικονίζεται ο άρχοντας Μοσχοπολίτης Ευθύμιος Γκίτας ο οποίος είχε πρωτοστατήσει στην ανέγερση του ναού.

Ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, η παλαιά Μητρόπολη της πόλης, βρίσκεται στη συνοικία Σάρτζα. Στο ημικυκλικό άνω μέρος της εξωτερικής πύλης διαβάζουμε. "Ει μεν φίλος πέφυκας, εισελθε χαιρων, ει δε εχθρός και βάσκανος και γέμων δόλου πόρρω πέφευγε της πύλης ταύτης 1715".

Ο ναός του Αγίου Αθανασίου διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση. Υπάρχουν αγιογραφίες και μία εικόνα του Αγίου επάνω από την κεντρική πύλη με χρονολογία 1721. Και εδώ στην εσωτερική πλευρά της πύλης του ναού διαβάζουμε. "Ανιστορήθη αυτή η στέγη εις 1745 / επιτροπεύοντος του Κυρ. Βρούστου Σωφρόνη / δια χειρός αυταδέλφων Κωνσταντίνου και Αθανασίου εν μηνί Ιουνίου 28".

Ο ναός των Ταξιαρχών διατηρεί ακόμη και σήμερα τη μεγαλοπρέπεια του. Σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή του χτίσθηκε το 1720. Ο ναός έχει αρκετές αγιογραφίες αλλά λείπει εντελώς το τέμπλο του. Πιθανόν να κλάπηκε στις καταστροφές του 1916-1920.

Ο ναός του Αγίου Χαραλάμπους χτίστηκε το 1760. Κατά την παράδοση των Μοσχοπολιτών η εικόνα του ήταν θαυματουργή. Ο ναός του Προφήτη Ηλία δεσπόζει στη κορυφή ενός κατάφυτου λοφίσκου. Η ύπαρξη κατεστραμμένων κελιών γύρω από τον ναό δείχνει ότι στα χρόνια της ακμής της πόλης, ο ναός ήταν καθολικό Μονής. Συνεχόμενο μετά την εκκλησία. ήταν παλαιότερα και το παρεκκλήσι της Μεταμορφώσεως του Σωτήρα. Υπο μορφή ερειπίων συναντάμε τους ναούς της Αγίας Παρασκευής και του Αγίου Δημητρίου.

Η Μονή του Τιμίου Προδρόμου είναι στενά συνδεδεμένη με την ιστορία της Μοσχόπολης. Σ αυτήν βρήκαν καταφύγιο τα γυναικόπαιδα κατά την καταστροφή του 1769. Η μονή αποτελεί και το αρχαιότερο μνημείο της πόλης. Πάνω από την κεντρική πύλη του κυρίως ναού στο εσωτερικό μέρος διαβάζουμε:
Ανεκαινίσθι ο θείος, και πάνσεπτος ναός ούτος
δια συνδρομάς και εξόδων του τιμιοτάτου και ευγενεστάτου
άρχοντος Κυρ. Κυρ. Γεωργίου Γκούτζο επί έτους ΖΡΜ 1692.
Ανεστορήθη και ενδόξου, προφήτου και βαπτιστού Ιωάννη
δια συνδρομίς κόπου και μόχθου του πανοσιατάτου και καθυγουμένου
κυρίου Αντωνίου ιερομονάχου και δια εξόδων του τιμιοτάτου και ευγενεστάτου
άρχοντος Κυρ. Μιχάλη ιός μακαρίτου Κώστα Μοναχού Καλινίκου
ένεκεν τις ψυχής αυτού άμα συμβίας και τέκνων αυτού Αρχιερατεύοντος του μακαριωτάτου αρχιεπισκόπου
της αγιοτάτης πρώτης Ιουστινιανής Αχριδών Κυρ. Κυρ. Εγνατίου
Επή αίτους 1659.

Από τις μαρτυρίες του κώδικα της Μονής φαίνεται ότι πρώτοι κτήτορές της ήσαν οι Γεώργιος Γκούτζιας, Μιχάλης Μελιγγέρης και ο ιερομόναχος Αντώνιος Σιπισχιώτης οι οποίοι έθεσαν τα θεμέλια τ ς Μονής το 1634.
Ο Λογιότατος Μητροπολίτης Κορυτσάς, βλαχόφωνος, Ευλόγιος Κουρίλας αναφέρει ότι η Μονή γινόταν πολλές φορές τόπος συνόδων των Μητροπολιτών της περιοχής. Παρά τις καταστροφές και την εγκατάλειψη των τελευταίων σκληρών χρόνων του καθεστώτος Εμβερ Χότζα η Μονή διατηρεί τη μεγαλοπρέπεια της μαρτυρεί το μεγαλείο της ιστορικής Μοσχόπολης.

Mελένικο ΜΕΛΕΝΟΙΚΟ ΜΕΛΕΝΟΙΚΗ Βουλγαρίας

2010-02-07T08:09:00.000-08:00

Στα Μελένικα και στα Μοναστήρια
του ξυπνητή αρχίζει το τουφέκι…
Χώματα ελληνικά! Σ' εσάς θαμμένα
των πατέρων τα κόκαλα χιλιάδες...
Μ' αυτά τα δύο χαρακτηριστικά δίστιχα,ο εθνικός μας ποιητή Κωστής Παλαμάς αναφέροται στις δύο περήφανες αλησμόνητες πόλεις, το "Μελένικο" και το "Μοναστήρι".

Η ιστορία του Μελενίκου

Το Μελένικο ιδρύθηκε στην αρχαιότητα από την Θρακική φυλή των Μαίδων, αν και δεν είναι γνωστή η αρχαία ονομασία του. Η σημερινή ονομασία του έχει ρίζα το
«Μέλας Οίκος=Μελένοικος-Πολιτικών αντιπάλων του παλατιού, δηλ. ανωτέρων κληρικών, στρατηγών πριγκίπων, που όπως ήταν φυσικό δημιούργησαν μια ξεχωριστή πνευματική κοινωνία.
Αντίθετα, οι Βούλγαροι υποστηρίζουν ότι προέρχεται από την Σλαβική λέξη "Μελ" (κιμωλία), λόγω των περιέργων σχηματισμών των αμμωδών λόφων που περιβάλλουν την πόλη. Στην διάρκεια της ιστορίας του έχει περάσει στην κατοχή των Μακεδόνων (Φίλιππος o B'), των Ρωμαίων και των Βυζαντινών, των Βουλγάρων, των Σέρβων και των Οθωμανών. Σήμερα ανήκει στην Βουλγαρία. Βρίσκεται στην νότια Βουλγαρία, πολύ κοντά στα σύνορα με την Ελλάδα.

Το Μελένικο ανάγει την αρχή του στον 6ο αι. μ.Χ. Ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός έχτισε εκεί ένα φρούριο, για να προστατεύει την περιοχή από τις βαρβαρικές επιδρομές και γύρω από αυτό άρχισε να χτίζεται σιγά-σιγά ένας οικισμός που έφθασε στη μεγάλη του ακμή επί Τουρκοκρατίας. Η οικονομική αυτή ακμή, από την οποία πήγασε η κοινωνική και πολιτιστική, οφειλόταν στην εμπορία των εξαιρετικών κρασιών, των υφαντών, των δερμάτων, των χάλκινων σκευών και των όπλων με χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Βέβαια, την πρωτοκαθεδρία στις εξαγωγές είχε το κρασί. Η καταπληκτική του ποιότητα οφειλόταν, πέρα από την παραδοσιακή καλλιέργεια των αμπελιών, στον τρόπο διατήρησης των κρασιών μέσα στις «τρυπητές», τις υπόγειες στοές που μοιάζουν με λαβύρινθους, και τις οποίες λάξευαν οι ίδιοι οι αμπελοκαλλιεργητές στον ασβεστολιθικό βράχο, πάνω στον οποίο «κάθονταν» τα σπίτια τους. Σ' αυτές τις στοές η θερμοκρασία είναι πάντα σταθερή στους 9-12 βαθμούς, χειμώνα - καλοκαίρι.
Ο επισκέπτης του σημερινού χωριού μπορεί να θαυμάσει ένα τέτοιο υπόγειο σύστημα στο αρχοντικό του Κορδόπουλου, το οποίο έχει μετατραπεί σήμερα σε Λαογραφικό Μουσείο.Η αρχιτεκτονική των σπιτιών και όλου του οικισμού (αποδεικτικά της κτισμένης Ιστορίας ενός τόπου) είναι καθαρά μακεδονική.

Το Μελένικο έφτασε σε τέτοια ακμή, που από το 1813 διέθετε Ελληνικό Καταστατικό Χάρτη, το περίφημο «Κοινόν Μελενίκου», ένα από τα πρώτα ελληνικά Συντάγματα και αποτελούσε μια αυτοθεσμισμένη ελληνική πολιτεία εν μέσω τουρκοκρατίας.
Το Ελληνικότατο Μελένικο διακρίνονταν ανέκαθεν για την πνευματική του παράδοση. Στα Γράμματα κατείχε την 5η θέση, μετά την Χίο, την Σμύρνη, τις Κυδωνιές και την Κέρκυρα.
Ήδη, από του έτους 1880 λειτουργούσε στο Μελένικο ανώτερο Ελληνικό Σχολείο.

Στον ιερό αυτόν τόπο γεννήθηκαν ο Αναστάσιος Πολυζωίδης,ο διάσημος νομομαθής και αγωνιστής του 1821 που υπερασπίσθηκε τον Θ. Κολοκοτρώνη στη διαβόητη δίκη, ο Αναστάσιος Παλατίδης, ο Μανασσής Ηλιάδης, ο Θεοδόσιος Ηλιάδης, η ονομαστή οικογένεια των Χρηστομάνων με προσωπικότητες λαμπρές στο χώρο των τεχνών και των γραμμάτων, Ο πιο γνωστός είναι ο Κωνσταντίνος Χρηστομάνος (1867-1911), ο ιδρυτής της «Νέας Σκηνής» στην Αθήνα το 1901 που τάραξε τα θεατρικά ύδατα στην ελληνική πρωτεύουσα,
και τόσες άλλες προσωπικότητες που τίμησαν και κόσμησαν την ιστορία της χώρας μας, περιποιεί δε τιμή για τον Σύνδεσμό μας το γεγονός ότι εξέχουσες προσωπικότητες του πνευματικού, καλλιτεχνικού, οικονομικού και κοινωνικού γίγνεσθαι της χώρας μας κατάγονται από το Μελένικο και φέρουν αυτή τους την καταγωγή σαν τίτλο τιμής.

Κρούσοβο

2010-02-05T05:54:00.000-08:00

Θεωρείται ότι το όνομά της έχει κοινή ρίζα με τα «Κρούσια» και προέρχεται από το μακεδονικό όνομα «Κρούσσος». Η ελληνική κοινότητα του Κρουσόβου, βλαχόφωνη στην πλειονότητά της, ήταν μια από τις ανθούσες του βορειομακεδονικού χώρου. Πληθυσμιακά γνωρίζουμε ότι το 1856 το Κρούσοβο είχε 18.000 κατοίκους, κυρίως βλαχόφωνους Έλληνες και λίγους Αλβανούς και Βούλγαρους. Το 1885 ο πληθυσμός μειώθηκε λόγω μετανάστευσης και έφτασε τις 14.000. Το 1903, λίγο πριν την καταστροφήτου, στο Κρούσοβο κατοικούσαν 8.000 βλαχόφωνοι Έλληνες.

Το Κρούσοβο καταστράφηκε ως αντίποινα για τη βουλγαρική εθνικιστική εξέγερση του Ίλιντεν. Την εξέγερση αυτή προκάλεσε η Εσωτερική Μακεδονοαδριανουπολιτική Επαναστατική Οργάνωση (Ε.Μ.Ε.Ο.), που ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1893 και ήταν ο βασικότερος και μαχητικότερος φορέας των βουλγαρικών συμφερόντων στη Μακεδονία. Το Γενικό Επιτελείο Στρατού εξέδωσε ένα βιβλίο υπό τον τίτλο «Ο Μακεδονικός Αγών και τα εις Θράκην γεγονότα», όπου αναφέρονται οι συνθήκες της καταστροφής της πόλης: «…Ἀπεκόπησαν εἰς μεγάλην ἔκτασιν τά τηλεγραφικά καλώδια, τά ἑνώνοντα τό Μοναστήριον μέ τήν Θεσσαλονίκην, τόν Περλεπέν καί τήν Ἀχρίδα καί ἐξετελέσθησαν πολλαί δολιοφθοραί εἰς γεφύρας καί σιδηροδρομικάς γραμμάς. Οἱ πράκτορες τῆς Ε.Μ.Ε.Ο. ἤρχισαν ἀμέσως νά ἐπισκέπτωνται τά χωρία, νά συγκεντρώνουν τούς κατοίκους εἰς τάς ἐκκλησίας καί νά κηρύσσουν τήν ἐπανάστασιν. Κατά τούς ἐκφωνουμένους λόγους ἔλεγον πρός τούς χωρικούς ὅτι αἱ μεταρρυθμίσεις εἶχον ἀποτύχει καί ὅτι μόνον ἡ ἐπανάστασις θά τούς ἐξησφάλιζεν τήν ποθητήν ἐλευθερίαν, θά τούς ἀπήλασσεν ἀπό τούς φόρους καί τήν δεκάτην, θά διένειμεν εἰς αὐτούς τούς ἀγρούς τῶν μεγάλων τσιφλικίων. Τούς προέτρεπον νά λάβουν τά ὅπλα καί νά ἐνισχύσουν τήν ἐπανάστασιν ἐξερχόμενοι εἰς τά ὄρη. Ὑπέσχοντο ἐπίσης ὅτι θά ἐβοηθοῦντο ὑπό τῆς Βουλγαρίας καί τῆς Ρωσίας, ὡς καί ὑπό τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ….”

Την 20η Ιουλίου 1903 άρχισε η εξέγερση με επιθέσεις των Βουλγάρων κομιτατζήδων κατά οθωμανικών στρατιωτικών στόχων. Σε τρία προπύργια του του βλαχόφωνου ελληνισμού, στη Νέβεσκα (Νυμφαίο Φλώρινας), στην Κλεισούρα και στο Κρούσοβο οι κομιτατζήδες κατάφεραν να παραμείνουν μερικές ημέρες πριν εκδιωχθούν από τα οθωμανικά στρατεύματα. Όμως στο Κρούσοβο, όπου η εξέγερση έλαβε μεγάλη έκταση, συνέπραξαν με τους κομιτατζήδες στην αντιοθωμανική τους εξέγερση –παρά την αρνητική θέση της Ελλάδας- λίγοι βλαχόφωνοι Έλληνες υπό τον Πίτο Γιούλη. Βουλγαρόφρονες και ελληνόφρονες κατέλαβαν το Κρούσοβο και εγκατέστησαν δική τους «επαναστατική κυβέρνηση».

Σύντομα η εξέγερση κατεστάλη και Οθωμανοί, μαζί με άτακτους, κατέστρεψαν τα χωριά των βλαχόφωνων Ελλήνων που θεωρήθηκε ότι έλαβαν μέρος. Την εκδικητική μανία και την πολιτική του ΕΜΕΟ θα πληρώσουν ακριβά το Κρούσοβο, η Νέβεσκα (Νυμφαίο Φλώρινας) και η Κλεισούρα.

Στις 30 Ιουλίου 1903, ό επικεφαλής των τακτικών και ατάκτων οθωμανικών δυνάμεων Μπαχτιάρ πασάς μπήκε στο Κρούσοβο και άρχισε τις σφαγές και τις καταστροφές. Με ιδιαίτερο μένος κατεστράφη η ελληνική συνοικία, ενώ η βουλγαρική διασώθηκε. Πυρπολήθηκαν 366 οικίες και 203 καταστήματα. Πολλοί κάτοικοι της κωμόπολης θα εγκατασταθούν στην Καστοριά, τη Φλώρινα και στη Θεσσαλονίκη. Το βλαχόφωνο ελληνικό στοιχείο θα μειωθεί κατά πολύ και θα φτάσει στα 5.400 άτομα. Οι Βούλγαροι εξαρχικοί θα είναι 2.160 και οι ρουμανίζοντες Βλάχοι 650.
“Οι δρόμοι των Ελλήνων”

Μεγάροβο

2010-02-05T05:33:00.001-08:00

Το Μεγάροβο ήταν μια αμιγώς ελληνική κωμόπολη, κατοικούμενοι αποκλειστικά από βλαχόφωνους Έλληνες. Μετά την καταστολή της επανάστασης της Ηπείρου του 1767 που καταπνίγηκε δυο χρόνια αργότερα από τον Σιλιχτάρ Πασά, αρκετοί Ηπειρώτες –κυρίως από περιοχές της Βορείου Ηπείρου- κατέφυγαν στο Μεγάροβο. Εκείνη την εποχή αναφέρονται ως σλαβόφωνες, μόνο τρεις οικογένειες. Όλες οι άλλες είναι βλαχόφωνες και ελληνόφωνες. Το 1913 υπήρχαν 328 ελληνικές οικογένειες με σύνολο 2.417 άτομα.

Σε επιστολή της Κοινότητας Μεγάροβου στις 12 Ιουνίου 1907, που υπογράφεται από τους ιερείς και 102 οικογένειες, περιγράφεται με ακρίβεια η ταυτότητα της: ««… η δική μας κοινότητα, θεωρεί ιερό της καθήκον να ενώσει μαζί με των άλλων αδελφών μας και τις δικές μας διαμαρτυρίες. Δεν αποτελούμε χωριστή ομάδα από το ελληνικό γένος… Λεγόμαστε Βλάχοι… οι πόθοι μας, τα αισθήματά μας, είναι συνταυτισμένα, αιώνες τώρα, με των ελληνοφώνων αδελφών μας… Είμασταν και θα είμαστε Έλληνες» (ακολουθούν οι υπογραφές των ιερέων και 102 οικογενειών).

Η συνέχεια αυτής της κοινότητας ήταν πανομοιότυπη και των υπόλοιπων της FYROM. Εθνικές διώξεις από τους Σέρβους μετά το 1913 και επιβολή της σλαβοποίησης και του εκμακεδονισμού από τις γιουγκοσλαβικές αρχές μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Γευγελή Гевгелија .Truth about Macedonians

2010-02-05T05:06:00.000-08:00

Η πόλη βρίσκεται πολύ κοντά στα ελληνογιουγκοσλαβικά σύνορα. Είναι χτισμένη στη θέση της αρχαίας Ειδομένης. Μετά την Επανάσταση του 1821, η οθωμανική διοίκηση μετέφερε μουσουλμανικούς πληθυσμούς από την Ανατολία για να δημιουργήσει φιλικούς προς αυτής πληθυσμιακούς θύλακες. Στις αρχές του 20ου αιώνα η πόλη είχε 10.000 κατοίκους από τους οποίου 6-7.000 ήταν Έλληνες. Σύμφωνα με την οθωμανική απογραφή του 1902, στη Γευγελή με τα 25 χωριά της κατοικούσαν 17.700 Έλληνες ορθόδοξοι, 17.500 μουσουλμάνοι και 8.100 Βούλγαροι εξαρχικοί.

.
Πριν την Επανάσταση του 1821 υπήρχαν δύο ελληνικά σχολεία που ονομάζονταν «Μακεδονική Φάλαγγα» και «Τσούλφειος Σχολή». Υπήρχαν επίσης και οι φιλανθρωπικές οργανώσεις με την ονομασία «Αδελφότης Κυριών» και «Αδελφότης Ελληνίδων Κυριών».
Η οικονομική ευμάρεια της ελληνικής κοινότητας της επέτρεψε να ιδρύσει ευαγή ιδρύματα και σχολείαΣτις αρχές του 20ου αιώνα στην πόλη λειτουργούσαν 5 ελληνικά σχολεία, 1 οθωμανικό και 1 βουλγαρικό. Το 1903 εγκαινιάζεται το κτίριο της «Αστικής Σχολής Γευγελής» με πρώτο διευθυντή τον Στρωμνιτσιώτη εκπαιδευτικό Ιωάννη Κωνσταντινίδη.

Η κατάληψη της Γευγελής από τους Σέρβους σηματοδότησε το τέλος της ακμής της. Η καταπίεση συνεχίστηκε και κατά τη γιουγκοσλαβική περίοδο. Το 1947 οι αρχές εκτόπισαν τους Σαρακατσάνους σε απόσταση 160 χιλιομέτρων από τα σύνορα. Με σχετικό νόμο όρισαν ως ποινικό αδίκημα τα να πλησιάζουν τα σύνορα σε απόσταση μικρότερη των 70 χιλιομέτρων. Το 1963-68, περίπου 4.000 Σαρακατσάνοι, μεγάλο μέρος των οποίων καταγόταν από τη Γευγελή, εκδιώκεται για την Ελλάδα και εγκαθίσταται στο Νέο Κορδελιό Θεσσαλονίκης.
“Οι δρόμοι των Ελλήνων”

Μοναστήρι Πελαγονίας (Βουτόλιον)

2010-02-04T06:07:00.000-08:00

«Νύχτα μπήκαμε στο Μοναστήρι… Είναι μια μεγάλη πολιτεία σερβική, που οι κάτοικοί της είναι Έλληνες…Μιλάνε ψιθυριστά, περπατάνε τρομαγμένα..»

Στρατής Μυριβήλης, Η ζωή εν τάφω

Το Μοναστήρι υπήρξε η γεωγραφική και πνευματική καρδιά της Πελαγονίας. Η σύσταση του πληθυσμού της κατά την οθωμανική εποχή ήταν πολυεθνική. Κατοικούσαν Έλληνες, Βούλγαροι, Οθωμανοί ποικίλων εθνοτικών καταγωγών, Τσιγγάνοι, Αρμένιοι. Θρησκευτικά υπήρχαν χριστιανοί (ορθόδοξοι, λίγοι ουνίτες και διαμαρτυρόμενοι), εβραίοι και μουσουλμάνοι. Ο περιηγητής Victor Berar περιγράφει το Μοναστήρι κατά τα τέλη του 19ου αιώνα: «Στη χριστιανική συνοικία του μοναστηριού είναι αδύνατο να μη νιώσεις τον Έλληνα σε κάθε σου βήμα. Τα μεγάλα τετράγωνα σπίτια με τις τσίγκινες στέγες, τα παράθυρα και τα τζάμια, τα bow-windows, τα πέτρινα μπαλκόνια φανερώνουν με την πρώτη ματιά την αγάπη του έλληνα για τον ήλιο και το φως. Έτσι είναι χτισμένη και η παραλία της Σμύρνης, έτσι και οι πλατείες της Αθήνας. Το σπίτι του έλληνα στην πρόσοψη, όλο πορτοπαράθυρα, μπορεί να είναι κάπως άβολο για τον ιδιοκτήτη του, φαίνεται όμως τόσο μεγάλο, τόσο ωραίο, τόσο επιθυμητό στο διαβάτη.

Μουσουλμανικό το Μοναστήρι στα βόρεια, στους κήπους, στις λεύκες, στα κυπαρίσσια, στα πλατάνια που απλώνουν τη σκιά τους πάνω σε ναργιλέδες και σε τουρμπάνια. Ελληνικό στα νότια, στα ξενοδοχεία της ανατολής, στους πύργους της Ανατολής, τους πύργους του Άιφελ, στα μπαλκόνια με τις πολύχρωμες προσόψεις, τους ντενεκέδες, τους πωλητές λαδιού, σαρδέλας και πετρελαίου. Εβραϊκό σε μερικούς δρόμους ενός παλιού γκέτο, δρόμους σκοτεινούς, γεμάτους ασπρόρουχα, παλιοκούρελα και γυναίκες με μάτια που φανερώνουν το βίτσιο. Αυτό είναι το Μοναστήρι που βλέπουμε στα μάτια μας…».

Το Μοναστήρι (Μπίτολα το ονομάζουν σήμερα) είναι χτισμένο δίπλα στον ποταμό Δραγόρα, στους πρόποδες του όρους Περιστέρι το 349 π.χ. Ο Φίλιππος ίδρυσε την πολιτεία της Ηράκλειας, τα ερείπια της οποίας βρίσκονται κοντά στη σημερινή πόλη. Στα μεσαιωνικά χρόνια συναντάται ως «Βουτόλιον». Σημαντική ημερομηνία είναι το 972 μ.Χ. όταν ο Βούλγαρος τσάρος Συμεών κυριεύει την πόλη. Είχε προηγηθεί η συντριβή των Βυζαντινών στρατευμάτων από τον Κρούμο σε μια περιοχή που μέχρι σήμερα ονομάζεται «Sare Grek» δηλαδή «Τόπος καταστροφής των Ελλήνων».

Οι Βυζαντινοί του Βασιλείου του Β’ επανακτούν την πόλη, η οποία θα περάσει στον έλεγχο των Οθωμανών το 1382. Από τότε εμφανίζεται η ονομασία «Μοναστήρι», εξαιτίας ενός μοναστηριού που υπήρχε κοντά και ήταν η έδρα του μητροπολίτη Πελαγονίας και Άνω Μακεδονίας.

Η χρυσή εποχή της πόλης θα είναι μετά τα ορλωφικά, όταν μετά την καταστολή της ελληνικής επανάστασης του 1770, πλήθη Ηπειρωτών και Δυτικομακεδόνων προσφύγων θα κατακλύσουν την πόλη. Το 1830 η πόλη θα έχει 25.000 κατοίκους, εκ των οποίων τα 2/3 θα είναι Έλληνες, κυρίως βλαχόφωνοι.

Με την εμφάνιση του βουλγαρικού εθνικισμού και τον ανταγωνισμό των εθνικών ομάδων στη Μακεδονία, το Μοναστήρι θα μετατραπεί από το 1870 στο σημαντικότερο ελληνικό πολιτικό κέντρο.

Η τελευταία οθωμανική απογραφή του 1910 αναφέρει πληθυσμό 40.000 ατόμων, ενώ οι επίσημες εκτιμήσεις της ελληνικής Μητρόπολης του 1912 θα μιλούν για 43.000.

Η μοίρα της πόλης, που απέχει μόλις 15 χιλιόμετρα από τα σύνορα, θα κριθεί στον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο, όταν στις 5 Νοεμβρίου του 1912 θα καταληφθεί από τα σερβικά στρατεύματα. Οι Σέρβοι θα ακολουθήσουν πολιτική εθνικής καταπίεσης των Ελλήνων και εποικισμού της περιοχής από φιλικούς σλαβικούς πληθυσμούς. Η περιοχή του Μοναστηρίου θα υποστεί τις γνωστές σκληρές διαδικασίες αλλοίωσης της εθνικής φυσιογνωμίας που επέφερε η εποχή του έθνους-κράτους και άλλαξε ριζικά το παλιό πολυεθνικό πρόσωπο των κοινωνιών.

Υπολογίζεται ότι έως το 1935 θα εγκατασταθούν στην περιοχή 19.000 οικογένειες Σέρβων και Βόσνιων, ενώ περισσότερες από 8.000 ελληνικές κατοικίες θα δημευτούν προς όφελος των εποίκων. Το ελληνικό προξενείο Μοναστηρίου θα κλείσει το 1923 ενώ το 1924 θεσπίζεται απαγόρευση ομιλίας της ελληνικής γλώσσας σε δημόσιο χώρο, καθώς και η ανάρτηση ελληνικών επιγραφών στα καταστήματα. Πέντε χρόνια αργότερα θα κλείσουν τα ελληνικά σχολεία.

Χιλιάδες Έλληνες θα πάρουν το δρόμο της προσφυγιάς και θα καταφύγουν στα ελεύθερα ελληνικά εδάφη.

“Οι δρόμοι των Ελλήνων”

Το Ιστορικό Μοναστήρι

2010-02-04T05:44:00.000-08:00

Το Μοναστήρι ή Μπίτολα (Σλαβομακεδονικά: Битола (bitɔla), Σερβικά: Битољ, Βουλγαρικά: Битоля, Βλάχικα: Bitule/Bituli, Τουρκικά: Manastır, مناستر) [1][2][3] είναι πόλη της νοτιοδυτικής ΠΓΔΜ, το δεύτερο σημαντικότερο διοικητικό, πολιτιστικό, βιομηχανικό, εμπορικό, εκπαιδευτικό, αλλά και πληθυσμιακό κέντρο της χώρας, με 86.176 κατοίκους κατά την απογραφή του 1994.
Η πόλη είναι χτισμένη σε υψόμετρο 576 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας, στο νοτιότερο τμήμα της κοιλάδας της Πελαγονίας. Περιβάλλεται από τα όρη Μπάμπα και Νίντζε και απέχει 175 χλμ από την πρωτεύουσα της χώρας, τα Σκόπια, 180 χλμ από τη Θεσσαλονίκη και μόλις 15 χλμ. από τα σύνορα με την Ελλάδα και πιο συγκεκριμένα από το μεθοριακό σταθμό της Νίκης Φλώρινας. Ανά τους αιώνες υπήρξε σημαντικό εμπορικό σταυροδρόμι μεταξύ Αδριατικής, Αιγαίου και Κεντρικής Ευρώπης. Εξαιτίας του κομβικού χαρακτήρας της, κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν γνωστή με το προσωνύμιο «η πόλη των προξένων», καθώς πολλές Ευρωπαϊκές χώρες διέθεταν Προξενεία τους στο Μοναστήρι.

Η πόλη βρίθει αξιόλογων πολιτιστικών μνημείων, χαρακτηριστικότερα όλων ο καθεδρικός ναός του Αγίου Δημητρίου (1830), μια από τις μεγαλύτερες Ορθόδοξες εκκλησίες της ΠΓΔΜ, η σκεπαστή αγορά, το παλιό παζάρι του Μoναστηριού (19ος αιώνας), ο Πύργος με το Ρολόι (17ος αιώνας), το Τέμενος του Αιντάρ Καντί (16ος αιώνας) αλλά και πλήθος νεοκλασσικών αρχοντικών του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα στο φημισμένο κεντρικό δρόμο της πόλης «Shirok Sokak» (Широк Сокак).

Ιστορία

Στα 2 χλμ από το κέντρο της πόλης,ήταν χτισμένη η αρχαία πόλη Ηράκλεια Λυγκηστίς που ιδρύθηκε από το Μακεδόνα βασιλιά Φίλιππο Β΄ κατά τον 4ο αιώνα π.Χ.

Το όνομα Μπίτολα προέρχεται από την παλαιά εκκλησιαστική σλαβική λέξη обитѣль (ομπίτελ) που σημαίνει μοναστήρι. Το 1821, με το ξέσπασμα της Ελληνικής επανάστασης, οι Μοναστηριώτες ξεσηκώθηκαν εναντίον των Τούρκων συμμετέχοντας στον Πανελλήνιο ξεσηκωμό. Στην Πρώτη Προσωρινή Ελληνική Κυβέρνηση μάλιστα, το 1822, συστάθηκε τριμελής επιτροπή Βορειομακεδόνων, το ένα μέλος της οποίας ήταν εκπρόσωπος των επαναστατημένων Μοναστηριωτών.[4] Μέχρι τους Βαλκανικούς πολέμους το ελληνικό στοιχείο της πόλης ήταν πολύ έντονο. Μετά την κατάληψή της από το σέρβικο στρατό οι περισσότεροι Έλληνες μετακινήθηκαν στην κοντινή πόλη της Φλώρινας και σε άλλες περιοχές της ελληνικής Μακεδονίας.

Ελληνική Κοινότητα
Σήμερα στην πόλη του Μοναστηρίου ζουν αρκετοί γηγενείς Έλληνες και ορισμένοι που έχουν επιχείρηση εκεί. Την πόλη την επισκέπτονται αρκετοί Έλληνες. Στην πόλη λειτουργεί ένας πολιτιστικός σύλλογος της Ελληνικής ομογένειας και δεκάδες φροντιστήρια εκμάθησης της Ελληνικής γλώσσας.

Αν και στην απογραφή δεν έχουν σημειωθεί, σήμερα στην πόλη του Μοναστηρίου ζουν αρκετοί Έλληνες. Είναι κυρίως σλαβόφωνοι, βλαχόφωνοι με καταγωγή από τη Μοσχόπολη (ήρθαν στην περιοχή μετά το 1750, λόγω της καταστροφής της Μοσχόπολης από τους Τουρκαλβανούς, ως αντίποινα για τα Ορλωφικά), Σαρακατσαναίοι και απόγονοι των πολιτικών προσφύγων του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου.
Τα πληθυσμιακά μεγέθη

Ο αριθμός των Ελλήνων δεν είναι εξακριβωμένος και οι διάφορες εκτιμήσεις έχουν τεράστιες διαφορές μεταξύ τους. Οι Έλληνες της περιοχής προέρχονται κυρίως από Βλάχους, Σαρακατσάνους και πρόσφυγες του ελληνικού Εμφυλίου.

Το δεδομένο είναι ότι στην πλέον πρόσφατη απογραφή του 2002, δήλωσαν ελληνική καταγωγή 422 άτομα. Είναι βέβαιο ότι το τεταμένο κλίμα στις σχέσεις Ελλάδας-FYROV, επηρέασε τον ελληνικό πληθυσμό στο να αποκαλύψει την εθνική του ταυτότητα. Στην προηγούμενη απογραφή του 1994 είχαν δηλωθεί 349 Έλληνες και 8.300 Βλάχοι ως ξεχωριστή εθνική ομάδα.

Τα έως τώρα ρεαλιστικότερα δεδομένα προέρχονται είτε από μια δήλωση του Ν. Γκλιγκόροφ, είτε από αμερικανικές εκτιμήσεις πρώτου προέδρου της FYROV, είτε από επεξεργασία των παλαιότερων απογραφικών στοιχείων, είτε από εκτιμήσεις των ίδιων των Ελλήνων ου κράτους αυτού. Ο Κίρο Γκλιγκόροφ, έκανε την δήλωσή του κατά την περίοδο των πρώτων συνομιλιών για την επίτευξη συμφωνίας για το όνομα του νέου κράτους. Στη δήλωση αυτή στην τσεχική εφημερίδα «Tseski Denik» τον Ιούνιο του ‘94, ανέφερε την ύπαρξη 100.000 πολιτών ελληνικής καταγωγής. Κάποιες από δηλώσεις των ιδίων των Ελλήνων της χώρας, που κάποιες απ’ αυτές διπλασιάζουν την εκτίμηση Γκλιγκόροφ, ενώ ανεπιβεβαίωτες πηγές που δημοσιεύτηκαν στον αντιπολιτευόμενο Τύπο, ισχυρίζονται ότι στην απογραφή του 1991 –στην οποία βασίζεται και ο Γκλιγκόροφ- περι τις 200.000 άτομα δήλωσαν ελληνική εθνική συνείδηση. Σε έκθεση του Αμερικανικού Υπουργείου Εξωτερικών για τα διακιώματα των μειονοτήτων που δημοσιεύτηκε στις 31 Ιανουαρίου 1995, έκανε λόγο για «καταπιεζόμενη ελληνική μειονότητα».

Αδιευκρίνιστος παραμένει ο βαθμός ταύτισης της δήλωσης «Βλάχος» με το «Έλληνας». Ο Κωσταντίνος Χολέβας αφού αναφέρει την εκτίμηση του σερβικού περιοδικού «Zabavnik» (Δεκέμβριος ’88) της εφημερίδας Politika ότι στην περιοχή των Σκοπίων υπήρχαν 150.000 «Βλαχόφωνοι ή Τσίντσαροι», υποστηρίζει: «Ως προς τους Ελληνοβλάχους, η απογραφή του 1948 τους υπολόγιζε σε 148.000. Στη στατιστική υπηρεσία των Σκοπίων φαίνεται ότι το 1953 αναγνώριζαν 80-100.000 Βλάχους, όπως τους έλεγαν, προσπαθώντας πονηρά να αποκόψουν τους Βλαχόφωνους Έλληνες από την ελληνική τους ρίζα και να τους μετατρέψουν σε ξεχωριστή μειονότητα. Οι Βλάχοι όμως, και στην Αλβανία και στα Σκόπια, δε δέχτηκαν ποτέ την Αλβανοποίηση ή Σκοπιανοποίηση, αλλά επειδή φοβούνταν να πουν «Έλληνας», κράτησαν τον όρο «Βλάχος» ως την τελευταία γραμμή άμυνας τους ελληνισμού».

Ενδιαφέρον έχουν παλιότερες εκτιμήσεις. Το 1913, όταν η περιοχή περιήλθε στη σερβική κατοχή, στο Μοναστήρι κατοικούσαν 14.000 Έλληνες σε σύνολο 42.000. Στο Κρούσοβο κατοικούσαν 3.218 Έλληνες σε σύνολο 4.918. Το Μεγάροβο ήταν αμιγές ελληνικό με 2.410 κατοίκους όπως και η Μιλοβίστα με 2.150, καθώς και η Νιζόπολη με 1890, το Τίρνοβο με 2.430, το Μπούκοβο με 1474, το Ντράγκος με 717, η Ρέσνα με 1000 κ.ά. Ακόμα και στα Σκόπια, σε κείμενο διαμαρτυρίας για τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) συγκεντρώθηκαν 10.000 ελληνικές υπογραφές.

Ενδιαφέρον επίσης έχει και η απογραφή που έκαναν το 1941 οι Γερμανοί κατακτητές. Απ’ αυτήν προκύπτει ότι σε σύνολο 800.000, το 12%, δηλαδή 100.000, ήταν Έλληνες.

Στη συνέχεια, την τιτοϊκή εποχή, στην απογραφή του 1951 θα απογραφούν 158.000 Έλληνες στην περιοχή. Απ’ αυτούς οι 25.000 ήταν γηγενείς Έλληνες κάτοικοι Μοναστηρίου, 100.000 βλαχόφωνοι και 32.000 πολιτικοί πρόσφυγες. Σε σύνολο 900.000 οι ελληνικής συνείδησης κάτοικοι ανέρχονταν στο 18%. Στη συνέχεια, οι αρχές θα εκπονήσουν πολιτική μείωσης του αριθμού των Ελλήνων. Αυτό θα το πετύχουν με την υποχρεωτική καταγραφή των Βλάχων ως «Αρομούνων» ή ως «Μακεδόνων». Αντίστοιχα θα επιχειρήσουν και με τους πολιτικούς πρόσφυγες, μικρό μέρος των οποίων προερχόταν από το σλαβομακεδονικό αυτονομιστικό κίνημα. Ο διωγμός των ελληνικής συνείδησης κατοίκων της περιοχής αυτής της τότε ενωμένης Γιουγκοσλαβίας, πήρε το χαρακτήρα της υποχρεωτικής τους διάσπασης σε διαφορετικές εθνοτικές ομάδες: Βλάχοι, Σαρακατσάνοι, Μακεδόνες, Γιουγκοσλάβοι.
αυτό και οι απογραφές του 1961 και του 1971 δίνουν τελείως ασαφή στοιχεία. Με μια έννοια, μόνο με τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας κατά την εποχή της δημοκρατικής ευφορίας και πριν επικρατήσουν οι ακραίοι εθνικιστές, που ανήγαγαγαν το μακεδονισμό σε κυρίαρχη και αποκλειστική ιδεολογία του νέου κράτους, μπορεί να θεωρηθεί ότι υπήρξε ελεύθερη διατύπωση του εθνικού συναισθήματος. Και αυτό συνέβη μόνο στην απογραφή του 1991, στην οποία βασίστηκε ο Γκλιγκόροφ για να δημοσιοποιήσει την προσωπική του εκτίμηση.

Πάντως σήμερα δημιουργούνται σε αρκετές πόλεις ιδιωτικά φροντιστήρια εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας.

Το ελληνικό Αλφαβητάριον του Μοναστηρίου (Abecedar - Αναγνωστικό)

2010-02-03T02:15:00.000-08:00

O ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΠΕΡΙΓΥΡΟΣ
Το παρόν «Αλφαβητάριον» εντάσσεται, όπως προδίδει το εξώφυλλο, στη Μακεδονική Βιβλιοθήκη και ως εκδότης παρουσιάζεται ο Αν. Γ. Ζάλλης.
Εκδόθηκε στο Μοναστήρι, μια περιοχή με συμπαγή ελληνικά πληθυσμό και αξιόλογη εκπαιδευτική δραστηριότητα. Σε ό,τι αφορά τη χρονολογία έκδοσής του (1911), μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι αυτή συμπίπτει με τις Θυελλώδεις συζητήσεις, οι οποίες διεξάγονται στη Βουλή τον ελεύθερου κράτους και τελικά οδηγούν στη συνταγματική κατοχύρωση της καθαρεύουσας ως επίσημης γλώσσας του κράτους. Γλώσσα του Αλφαβηταρίου είναι η δημοτική και μάλιστα η διδασκαλία της, όπως αναγράφεται στο εξώφυλλο, είναι εποπτική - «κατά νέαν όλως μέθοδον». Έτσι, πέρα από το γεγονός ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση γίνεται επιλογή της γνώριμης γλώσσας του παιδιού επιστρατεύονται με ιδιαίτερη φροντίδα εικόνες, οι οποίες με τη σειρά τους Θα βοηθήσουν ακόμη περισσότερο το μαθητή να αφομοιώσει το μηχανισμό ανάγνωσης. Είναι δε αξιοπρόσεκτο ότι τα αντικείμενα των εικόνων αντλούνται από την καθημερινότητα και συνεπώς έχουν άμεση σχέση με τον γνωστικό κόσμο του παιδιού. Ακόμα πιο αξιοπρόσεκτο είναι το γεγονός ότι το αλφαβητάρι αυτά είναι πλήρως απαλλαγμένο από την πρόωρη Θρησκευτική και πατριωτική κατήχηση που χαρακτήριζε τα καθαρευουσιάνικα αλφαβητάρια. Ίσως να είναι μια στάση ακραίας διαμαρτυρίας απέναντι στην κατάσταση που επικρατούσε, διαμαρτυρία που οδηγεί τον συγγραφέα του αλφαβηταρίου σε μια οφθαλμοφανή αποστασιοποίηση από τα καθιερωμένα.
Με βάση αυτά τα δεδομένα Θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι το συγκεκριμένο αλφαβητάριο το διακρίνει μια στενή πνευματική συγγένεια με τα νέα βιβλία της περιόδου 1917-1920. Και ως τέτοιο μπορούμε να το θεωρήσουμε ως έναν άγνωστο πρόδρομο της επερχόμενης περιόδου.

Αν οι συνθήκες και αντιλήψεις κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας υποχρέωναν τους δασκάλους να καταφεύγουν στη χρησιμοποίηση της Οχτωήχου και του Ψαλτηρίου ως αλφαβηταρίων - αναγνωσματαρίων, οι πρώτες απόπειρες για την οργάνωση του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος μετά την απελευθέρωση δεν μπορούσαν παρά να αντιμετωπίσουν από άλλη οπτική γωνία το ζήτημα «σχολικό βιβλίο». Ήδη στα 1829 ο
I. Καποδίστριας συγκροτεί επιτροπές «προς σύνταξιν σχολικών βιβλίων», ενώ στο Ορφανοτροφείο της Αίγινας λειτουργεί ένα μικρό τυπογραφείο για την κάλυψη βασικών αναγκών.
Μετά τη Θεσμοθέτηση της δημοτικής εκπαίδευσης (1834) από τον Όθωνα εκδηλώνεται εντονότερα η ανάγκη μιας ολοκληρωμένης πολιτικής για το σχολικό βιβλίο. Το διάταγμα της 13ης Απριλίου 1836 «περί συστάσεως βιβλιοπωλείου εν τη Β. Τυπογραφία» έρχεται να καλύψει το διαπιστούμενο κενό: «δια να εισαχθή τρόπος ομοιόμορφος εις την διδασκαλίαν του λαού, και να ευρίσκη ο καθείς βιβλία στοιχειώδη καλά, και παραδείγματα της καλλιγραφίας και ιχνογραφίας πρόχειρα πάντοτε, εις τιμάς μετρίας, και εις τας πραγματικάς χρείας ωφέλιμα, διορίζομεν να συστηθή βιβλιοπωλείον, και να ευρίσκεται εις άμεσον ένωσιν με την Βασιλικήν Τυπογραφίαν και Λιθογραφίαν».
Εκτός από τη Θεσμική εξέλιξη του σχολικού βιβλίου στη χώρα μας κατά το 19ο και τις δύο πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, περισσότερο ίσως ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ευρύτερες ιδεολογικές δεσπόζουσες της ίδιας περιόδου, οι οποίες καθορίζουν αμεσότερα τόσο τη γλώσσα όσο και το περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων. Η Μεγάλη Ιδέα, αδιαμφισβήτητη εθνική ιδεολογία στο διάστημα 1844-1922, επιβάλλει ένα κλασικιστικό πολιτιστικό προσανατολισμό, ο οποίος αποτυπώνεται καθαρά και στην εκπαίδευση: από τον τύπο των σχολείων μέχρι και τα αναλυτικά τους προγράμματα, από τη διάρθρωση της γενικής εκπαίδευσης μέχρι και τη γλώσσα της. Ιδιαίτερα, σε ό,τι αφορά τη γλώσσα, ο συνεχής «καθαρισμός» και η «βαθιά ελληνομάθεια» που απαιτούσε το ιδανικό της επιστροφής στην αρχαία αττική διάλεκτο οδηγούσαν τους συγγραφείς των σχολικών βιβλίων στη χρησιμοποίηση μιας γλώσσας ακατάλληλης - και ως επί το πλείστον ακατάληπτης - για τους μαθητές. H καθαρεύουσα και οι εξεζητημένοι αρχαϊσμοί
απαντώνταν όχι μόνο στα αναγνωστικά του δημοτικού σχολείου αλλά ακόμα και στα αλφαβητάρια, το πρώτο δηλ. βιβλίο με το οποίο ερχόταν σε επαφή ο εξάχρονος μαθητής. Διαβάζουμε από το εγκεκριμένο για την περίοδο 1908-1911 αλφαβητάριο του
Χ'Παπαμάρκου: «Άνθος το γαρύφαλον. Οπώρα το ροδάκινον. Ζώα το μυρμήκιον, η καρδερίνα, η ημίονος. Αι όρνιθες κακκάζουσιν. Οι χοίροι υΐζουσιν. Τα χοιρίδια κοΐζουσιν. Οι όφεις ιύζουσιν. Οι νεοσσοί τιτίζουσι και πιπίζουσιν. Οι άνεμοι συρίζουσιν». 'Η ακόμα σε ένα άλλο εγκεκριμένο αλφαβητάριο του Π. Οικονόμου βρίσκουμε λέξεις όπως: «δρυς, δραξ, βλαξ, πλαξ, κλων, φρην, κνιψ, σφηξ, φλοξ, φλεψ, θριξ, χθες, τρυξ, πτήσσω, στρόφιγξ, χατζής, τέτζερης». Διαβάζουμε και στο κρατικό αλφαβητάριο του 1910: «ο σαλπτυκτής αντί λόγχης έχει σάλπιγγα. O λάρυγξ του σαλπιγκτού πονεί από το παίξιμον, όταν ο σαλπιγκτής έχη συνάγχην δεν ημπορεί να παίξη».
Πέρα από τη γλώσσα των σχολικών βιβλίων η επιδίωξη της ηθικοποίησης του πολίτη, και η ανάπτυξη έντονου θρησκευτικού και πατριωτικού συναισθήματος επηρέαζαν με τη σειρά τους τη Θεματογραφία των κειμένων. O δε πομπώδης και κατηχητικός λόγος συμπλήρωνε την όλη εικόνα που παρουσίαζαν τα σχολικά βιβλία της χώρας.
Ενώ όμως η πραγματικότητα του ελεύθερου ελληνικού κράτους είναι αυτή, ο πέραν των συνόρων ελληνισμός βιώνει μια άλλη διάσταση της πραγματικότητας, η οποία σταδιακά οδηγεί και στη διαφοροποίηση των επιλογών. Για παράδειγμα, στη Μακεδονία η αφύπνιση του σλαβικού εθνικισμού στη δεκαετία του 1870 τροφοδοτεί με νέα δεδομένα τον προβληματισμό του ελληνικού στοιχείου της περιοχής σε ό,τι αφορά τα εθνικά σχέδια και το ρόλο της εκπαίδευσης. Ήδη, στα 1879 ο αντιπρόσωπος των μακεδονικών συλλόγων στο συνέδριο των Ελληνικών Συλλόγων που γίνεται στην Αθήνα, απαιτεί, «βλεποντες τον ανταγωνισμό των εθνικοτήτων αγρίως εξεγειρόμενον εν τη Ιλλυρική Χερσονήσω», να ιδρυθούν νηπιαγωγεία και δημοτικά σχολεία στις διαμφισβητούμενες περιοχές με αποκλειστικό σκοπό τη συστηματική διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας.
Η γλώσσα που αρχίζει σιγά - σιγά να κρίνεται ως πιο λειτουργική για τις προσπάθειες πολιτιστικής διείσδυσης στις διαμφισβητούμενες περιοχές είναι η δημοτική. Τη στενή σύνδεση της δημοτικής γλώσσας με το γενικότερο σχέδιο της εθνικής ολοκλήρωσης θα επισημάνει εύστοχα ο ίδιος ο Ψυχάρης στα 1888 στο δημοτικιστικό του κήρυγμα: «το γλωσσικό είναι ζήτημα πολιτικό ό,τι πολεμά να κάμη ο στρατός για τα φυσικά σύνορα θέλει η γλώσσα να το κάμη για τα σύνορα τα νοερά πρέπει και τα δύο τους να παν πολύ μακρυά να πάρουν πιότερο τόπο. Μαζί Θα προκόψουν μια μέρα». Η Θέση του δημοτικισμού ότι η δημοτική γλώσσα, την οποία κατανοούν οι πολλοί, αποτελεί εθνικό κεφάλαιο φαίνεται να δικαιώνεται όχι μόνο κατά την περίοδο του πολιτιστικού ανταγωνισμού μεταξύ των διαφόρων εθνοτήτων στις διαμφισβητούμενες περιοχές αλλά και μετά την απελευθέρωση μεγάλων τμημάτων του αλύτρωτου ελληνισμού. Έτσι, για παράδειγμα, στα 1913 το τμήμα εκπαίδευσης της Γενικής Διοίκησης Μακεδονίας στις οδηγίες του «δια τας γλωσσικάς ασκήσεις του νηπιαγωγείου των ξενοφώνων» προτρέπει, ανάμεσα σε άλλα, οι γλωσσικές ασκήσεις να «διεξάγονται εις την αφελή και ανεπιτήδευτον γλώσσαν της εν τω καθ' ημέραν βίω προφορικής συνεννοήσεως των εγγραμμάτων». Και προσθέτει αμέσως ότι «η απαίτησις αύτη ουδεμίαν σχέσιν έχει με την άγονον περί του γλωσσικού ζητήματος συζήτησιν και τας ακρότητας, εις τας οποίας η φιλονικία κατ το πάθος εξωθεί τους ενεργώς μετέχοντας αυτής. Είναι απαίτησις παιδαγωγική. Χρειαζόμεθα δια τας γλωσσικάς ασκήσεις του Νηπιαγωγείου των ξενοφώνων γλώσσαν ζωντανήν και ακεραίαν προς έκφραστν του παιδικού βίου ολοκλήρου».
Αν ο Γ. Ψυχάρης με «Το Ταξίδι μου» (1888) κλονίζει για πρώτη φορά τον κλασικιστική πολιτιστικά προσανατολισμό της ελληνικής κοινωνίας, ο Φ. Φωτιάδης με «Το γλωσσικδν ζήτημα και η εκπαιδευτική μας αναγέννησις» (1902) αμφισβητεί κύρια την ορθότητα του αρχαιογνωστικού προσανατολισμού της εκπαίδευσης και της χρησιμοποίησης της καθαρεύουσας ως γλώσσας της διδασκαλίας και των σχολικών βιβλίων. Εξηγεί τη σημασία που Θα είχε η τυχόν καθιέρωση της δημοτικής στην εκπαίδευση και σημειώνει ότι «δεν έχομ' ανάγκη από σοφά προγράμματα, αλλ' από απλά αλφαβητάρια». Μάλιστα δεν παραλείπει να αξιολογήσει επιγραμματικά και αυστηρά τα εγκεκριμένα σχολικά βιβλία: «στο κάρο των σκουπιδιών όλα τα εγκρίσει και αηδία». Αυτήν ακριβώς τη θέση, που το βαθύτερο νόημά της ισοδυναμεί με την αντικατάσταση των καθαρευουσιάνικων βιβλίων από άλλα γραμμένα στη δημοτική υιοθετεί το κίνημα του εκπαιδευτικού δημοτικισμού ως έναν από τους κατευθυντήριους άξονές του.
Στα 1905 ο Νουμάς, το σημαντικότερο περιοδικό έντυπο του κινήματος του δημοτικισμού, προκηρύσσει διαγωνισμό για τη συγγραφή αναγνωσματαρίου. Οι διαφοροποιημένες προδιαγραφές του είναι πρόδηλες: «να γραφή ένα αναγνωσματάριο ανθρωπινό και ρωμαίικο, όχι με ια, με ρις, με ους και κάθε άλλη τέτοια αηδία, μα με λέξες που να τις ακούη το παιδί κάθε ώρα και στιγμή σπίτι του, αφού σήμερα με κείνα πούχουνε στα σχολειά μας, το Ρωμιόπουλο παίρνοντας το πρώτο βιβλίο στα χέρια του Θα πρωτοσυλλαβίση μια ψεύτικη λέξη που δε Θα τηνε μεταχειριστή στην κουβέντα του ποτέ - μ' άλλα λόγια με την πρώτη λέξη που Θα συλλαβίση, Θα πη και την πρώτη του ψευτιά». Μάλιστα ο Νουμάς, έχοντας επίγνωση της τρέχουσας επιρροής της λόγιας παράδοσης, τονίζει για το αναγνωσματάριο ότι «κι αν δε το δεχτή η επίσημη Πολιτεία αμέσως, δεν πειράζει. Αρκεί νάχουμε έτοιμη δουλειά για την "ώρα τη μεγάλη„».
Τη σκυτάλη για την προώθηση των νεωτεριστικών δημοτικιστικών ιδεών Θα παραλάβει από το Νουμά ο Εκπαιδευτικός Όμιλος, η συλλογικότερη και επισημότερη έκφραση του κινήματος του εκπαιδευτικού δημοτικισμού. Το σωματείο αυτό εμφανίζεται στα 1910 και μία από τις κύριες επιδιώξεις του είναι η έκδοση βιβλίων για παιδιά και ενήλικες. Μέσα στις σελίδες του Δελτίου του Εκπαιδευτικού Ομίλου αναπτύσσεται μια πιο συστηματική κριτική για τα σχολικά βιβλία, ενώ πραγματοποιούνται και ορισμένες εκδόσεις παιδικών βιβλίων. Στα 1916 οι πρωταγωνιστές του Εκπαιδευτικού Ομίλου Αλ. Δελμούζος, Μ. Τριανταφυλλίδης και Δ. Γληνός μετά από παρακινήσεις και οικονομική ενίσχυση από τον Ε. Βενιζέλο συγκροτούν την Εκπαιδευτική Επιτροπή με κύρια αποστολή τη συγγραφή βιβλίων στη δημοτική γλώσσα, ώστε να υπάρχει ετοιμότητα στην περίπτωση που ο Βενιζέλος θα προχωρούσε στη νομοθέτηση της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης.
H «μεγάλη ώρα» που προσδοκούσαν οι οπαδοί του εκπαιδευτικού δημοτικισμού έφτασε στα 1917, όταν η προσωρινή - επαναστατική κυβέρνηση του Ε. Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη αποφασίζει να εισαγάγει για πρώτη φορά τη δημοτική γλώσσα στη στοιχειώδη εκπαίδευση. Έτσι, στην περίοδο 1917-1920 που επικρατεί το Κόμμα των Φιλελευθέρων εγκρίνονται δεκατρία αναγνωστικά γραμμένα - εννοείται - στη δημοτική. H νέα γλώσσα είναι φορέας μιας νέας ιδεολογίας - της Φιλελεύθερης. Αυτή η αλλαγή κλίματος θα σταθεί αφορμή για έντονες κριτικές από την πλευρά τόσο των καθαρευουσιάνων όσο και ορισμένων δημοτικιστών. Ένας από τους συνήθεις ισχυρισμούς, που προκαλούσε την ευαισθησία της κοινωνίας, ήταν η εμπρόθετη υπόσκαψη από τους μεταρρυθμιστές παραδοσιακών αξιών, όπως η πατρίδα, η θρησκεία και η οικογένεια. Άλλωστε, δεν πρέπει να μας διαφεύγει την προσοχή το γεγονός ότι η δημιουργικότερη στιγμή του ελληνικού φιλελευθερισμού στην εκπαίδευση συμπίπτει χρονικά με την έκρηξη της ρωσικής επανάστασης.
Τα δεκατρία βιβλία του δημοτικού σχολείου που γεννήθηκαν στην περίοδο 1917-1920 είναι καρπός μιας σπάνιας ιστορικά συγκυρίας, κατά την οποία η ριζοσπαστική πολιτική ορμή του βενιζελισμού που απέρρευσε από το «κίνημα της εθνικής αμύνης» δημιούργησε το αναγκαίο υπόστρωμα και τελικά επέτρεψε σε επίλεκτους πνευματικούς ανθρώπους που συσπειρώνονταν γύρω από την ιδέα του δημοτικισμού να συνεργαστούν και να δώσουν το επιζητούμενο. Όμως η διάδοχη πολιτική κα¬τάσταση Θα ανακόψει τη δημιουργική εργασία και θα επιτρέψει με τη σειρά της την αντίθετη κίνηση του εκκρεμούς. H εξαμελής «επιτροπεία», που διορίζει το Υπουργείο Παιδείας για να αξιολογήσει τα δημοτικιστικά σχολικά βιβλία, στα 1921 δίνει στη δημοσιότητα την έκθεσή της. Για την κορυφαία στιγμή του εκπαιδευτικού δημοτικισμού η «επιτροπεία» Θα αποφανθεί με ασυνήθιστο φανατισμό και για τούς πρωτεργάτες και για τα προϊόντα της τριετούς δραστηριότητάς τους: «να εκβληθώσι πάραυτα εκ των σχολείων και καώσι (...). Να καταδιωχθώσι ποινικώς οι υπαίτιοι των προς διαφθοράν της ελληνικής γλώσσης και παιδείας τελεσθέντων πραξικοπημάτων».
Σημειώνει ο M. Τριανταφυλλίδης στην απάντησή του προς την «επιτροπεία» με το χαρακτηριστικό τίτλο «Πριν καούν»: «δεν είναι ούτε πρώτη ούτε τελευταία βέβαια φορά που το γλωσσικό ζήτημα γέννησε στην Ελλάδα συζήτηση και αντιγνωμία, πρέπει όμως να τ' ομολογήσωμε πως στην ιστορία των αγώνων αυτών με την βαθύτερα κοινωνική και εκπολιτιστική για την πατρίδα μας σημασία, η εμφάνιση της επιτροπείας σημειώνει θλιβερώτατο σταθμό, και πως η "έκθεσις" της αποτελεί μνημείο ιστορικό για τη σύγκρουση των δύο αντίθετων και πάντα ακόμη ασυμβίβαστων κόσμων... Ολόκληρη την κρίση την πλημμυρίζει μια τύφλωση δυσκολοδικαιολόγητη σε επιστήμονες, ακόμη και φιλολόγους και δασκάλους, όσο κι αν τους υποθέσωμε ιδεολογικά αντίθετους. Αν κρίνωμε την έκθεση από την ιδεολογική της βάση μας ενσαρκώνει παιδαγωγικά και ιδίως γλωσσικά την αντίδραση στη μεγαλύτερη ένταση».
Η περίοδος 1917-1921 αποτελεί οριακό σημείο σύγκρου¬σης δυο κόσμων. Μεταρρύθμιση και αντιμεταρρύθμιση στο μέλλον Θα καταστούν, σχεδόν, κληρονομικά χαρακτηριστικά της ελληνικής εκπαίδευσης ή καλύτερα, για να παραμείνουμε χρονικά στην περίοδο 1917-1921 και να παραπέμψουμε σε έναν άλλο απολογητή της δημοτικής, ο κύκλος κλείνει με την έμπρακτα διαπιστωμένη παρουσία στα εκπαιδευτικά - και στα γενικότερα πολιτιστικά - πράγματα της χώρας «οικοδόμων και εμπρηστών».

Γιάννης Ε. Βρεττός - Δημήτρης Φ. Χαραλάμπους